Gaude Mater Polonia

Gaude Mater Polonia (Raduj się, matko Polsko) – polski średniowieczny hymn[1] ku czci św. Stanisława ze Szczepanowa skomponowany do słów Wincentego z Kielczy; jeden z najstarszych religijnych utworów liryki polsko-łacińskiej[1].

W tłumaczeniu na język polski tytuł brzmi Raduj się, Matko Polsko. Utwór, którego najstarszy zapis zachował się w Antyfonarzu kieleckim z 1372 roku, został napisany przez Wincentego z Kielczy na kanonizację biskupa Stanisława ze Szczepanowa w 1253 roku, jako część oficjum rymowanego o św. Stanisławie – Historia gloriosissimi Stanislai. Po raz pierwszy pieśń została wykonana w Krakowie podczas uroczystości kanonizacyjnych w 1254 roku, 8 maja[2].

Śpiewało ją rycerstwo polskie po odniesionym zwycięstwie. Później pieśń towarzyszyła uroczystościom narodowym. Pierwsza zwrotka, w czterogłosowym opracowaniu Teofila Klonowskiego, jest obecnie śpiewana w czasie inauguracji roku akademickiego, zamiennie z pieśnią Gaudeamus igitur. Najczęściej śpiewa się zwrotki pierwszą i dziesiątą (Ergo felix Cracovia...)[2].

Początkowe zwrotki pieśni w przekładzie Leopolda Staffa[2]:


Gaude mater Polonia
O ciesz się, Matko-Polsko
ŁacinaPolski
Gaude, mater Polonia,Raduj się, Matko-Polsko,
prole fecunda nobili.w sławne potomstwo płodna!
Summi Regis magnaliaKróla królów i najwyższego Pana wielkość
laude frequenta vigili.Uwielbiaj chwałą przynależną.
Cuius benigna gratiaAlbowiem z Jego łaskawości
Stanislai PontificisBiskupa Stanisława męki
passionis insigniaNiezmierne, jakie on wycierpiał,
signis fulgent mirificis.Jaśnieją cudownymi znaki.
Hic certans pro iustitia,Potykał się za sprawiedliwość,
Regis non cedit furiae:Przed gniewem króla nie ustąpił:
Stat pro plebis iniuriaI staje żołnierz Chrystusowy
Christi miles in acie.Za krzywdę ludu sam do walki.
Tyranni truculentiam,Ponieważ stale wypominał
Qui dum constanter arguit,On okrucieństwo tyranowi,
Martyrii victoriamKoronę zdobył męczennika,
Membratim caesus meruit.Padł posiekany na kawałki.
Novum pandit miraculumNiebiosa nowy cud zdziałały,
Splendor in sancto cernitus,Bo mocą swą Niebieski Lekarz
Redintegrat corpusculumPoćwiartowane jego ciało
Sparsum caelestis medicus.Przedziwne znowu w jedno złączył.
Sic Stanislaus pontifexTak to Stanisław biskup przeszedł
Transit ad caeli curiam,W przybytki Króla niebieskiego,
Ut apud Deum opifexAby u Boga Stworzyciela
Nobis imploret veniam.Nam wyjednać przebaczenie.
Poscentes eius merita,Gdy kto dla zasług jego prosi,
Salutis dona referunt:Wnet otrzymuje zbawcze dary:
Morte praeventi subitaCi, co pomarli nagłą śmiercią,
Ad vitae potum redeunt.Do życia znowu powracają.
Cuius ad tactum anuliChoroby wszelkie pod dotknięciem
Morbi fugantur turgidi:Pierścienia jego uciekają,
Ad locum sancti tumuliPrzy jego świętym grobie zdrowie
Multi curantur languidi.Niemocnych wielu odzyskuje.
Surdis auditus redditur,Słuch głuchym bywa przywrócony
Claudis gressus officium,A chromy kroki stawia raźno,
Mutorum lingua solviturNiemowom język się rozwiązał,
Et fugatur daemonium.W popłochu szatan precz ucieka.
Ergo, felix Cracovia,A przeto szczęsny ty, Krakowie,
Sacro dotata corporeUposażony świętym ciałem,
Deum, qui fecit omnia,Błogosław po wsze czasy Boga,
Benedic omni tempore.Który z niczego wszystko stworzył.
Sit Trinitati gloria,Niech Trójcy Przenajświętszej zabrzmi
Laus, honor, iubilatio:Cześć, chwała, sława, uwielbienie,
De Martyris victoriaA nam tryumfy męczennika
Sit nobis exsultatio.Niech wyjednają radość wieczną.
AmenAmen


Przypisy

  1. a b Literatura polska: przewodnik encyklopedyczny. Julian Krzyżanowski (przewodn. kom. red.). T. 2: N–Ż. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 608. ISBN 83-01-05369-0.
  2. a b c Wincenty z Kielczy autor Gaude Mater Polonia – Polskie Dziedzictwo Śląska. polskiedziedzictwoslaska.pl. [dostęp 2017-12-18].