George Biddell Airy

George Biddell Airy
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia27 lipca 1801
Alnwick
Data i miejsce śmierci2 stycznia 1892
Greenwich
Zawód, zajęcienaukowiec: astronom, fizyk, matematyk

Sir George Biddell Airy lub Airey (ur. 27 lipca 1801 w Alnwick, zm. 2 stycznia 1892 w Greenwich) – angielski naukowiec: astronom[1], fizyk doświadczalny i matematyk[2]. Siódmy Astronom Królewski Wielkiej Brytanii (1835–1881), co w jego czasach wiązało się z posadą dyrektora Królewskiego Obserwatorium Astronomicznego w Greenwich. Prezes Towarzystwa Królewskiego w Londynie (ang. Royal Society, 1871–1873) oraz czterokrotny prezes Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego (ang. Royal Astronomical Society, 1835–1864 z przerwami). Laureat wiodących nagród naukowych jego czasów – Medalu Copleya (1831) oraz dwóch Złotych Medali RAS (1833 i 1846).

Airy zajmował się m.in. astronomią teoretyczną jak mechanika nieba, optyką astronomiczną oraz geofizyką, w tym badaniem ziemskiego pola grawitacyjnego i magnetycznego. Jego badania w fizyce i astronomii – zwłaszcza w optyce falowej – doprowadziły go do osiągnięć w teorii równań różniczkowych i funkcji specjalnych. Miał też udział w odkryciu planety Neptun, przez kontakt z Johnem Couchem Adamsem i Urbainem Le Verriem, którzy przewidzieli ten obiekt.

Życiorys

Ukończył Trinity College na Uniwersytecie Cambridge w roku 1823. W latach 1826-1835 profesor Uniwersytetu Cambridge. Od 1828 dyrektor tamtejszego obserwatorium astronomicznego.

Airy zreorganizował obserwatorium w Greenwich, w którym na jego wniosek zainstalowano nową aparaturę. Ocalił przed zniszczeniem tysiące wyników obserwacji.

Czterokrotnie był prezesem Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego – w latach 1835–1837, 1849–1851, 1853–1855 i 1863–1864. Jest jednym z rekordzistów pod względem liczby pełnionych kadencji na tym stanowisku (współrekordzistą jest Francis Baily)[3].

W 1872 został nobilitowany[2].

W uznaniu jego pracy jego nazwiskiem nazwano kratery uderzeniowe na Marsie[4] i Księżycu[5].

Najważniejsze osiągnięcia

Astronomia

Optyka

  • Odkrywca astygmatyzmu oka ludzkiego i twórca soczewek do okularów korygujących tę wadę wzroku[2].
  • Jako pierwszy zaobserwował krążki dyfrakcyjne, tzw. plamkę Airy'ego[2].

Geofizyka i grawitacja

  • W 1838 zaprojektował system korekcyjny kompasu dla Królewskiej Marynarki Wojennej.
  • W 1854 udowodnił doświadczalnie zależność siły przyciągania ziemskiego od wysokości nad poziomem morza.
  • W 1854 zmierzył grawitację za pomocą wahadła wprawionego w ruch na górze i na dole głębokiego szybu, co umożliwiło mu obliczenie gęstości Ziemi.
  • Ok. 1855 – jako jeden z pierwszych badaczy – wysunął hipotezę, że pod łańcuchami górskimi znajdują się struktury nasadowe o mniejszej gęstości, co jest konieczne do utrzymania równowagi izostatycznej[6].

Matematyka

  • Odkrywca funkcji cylindrycznych (tzw. Airy'ego; 1838).

Przypisy

  1. Airy George Biddell, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-09-15].
  2. a b c d Sir George Biddell Airy, British astronomer (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2017-11-19].
  3. List of Presidents and Dates of Office (ang.). W: A brief history of the RAS [on-line]. Royal Astronomical Society. [dostęp 2016-07-27].
  4. Airy on Mars (ang.). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. IAU, USGS Astrogeology Science Center, NASA. [dostęp 2016-07-27].
  5. Airy on Moon (ang.). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. IAU, USGS Astrogeology Science Center, NASA. [dostęp 2016-07-27].
  6. Encyklopedia Britannica. Ziemia i Wszechświat. Poznań: KURPISZ S.A., 2006, s. 9. ISBN 978-83-60563-25-0.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

George-IV-of-Great-Britain-cropped.png
Autor: Wikimedia Commons, Licencja: CC BY-SA 4.0
King George IV of Great Britain, a cropped version of the painting
Gold Medal Royal Astronomical Society.png
This is the actual Gold Medal of the Royal Astronomical Society that was awarded to Asaph Hall in 1879.
Joseph Lister, Copley Medal (gold), 1902 Wellcome M0007837.jpg
Autor: unknown, Licencja: CC BY 4.0

Joseph Lister, Copley Medal (gold), 1902

Wellcome Images
Keywords: Joseph Lister

Sr1.svg
Autor: User:Ysmo, Licencja: CC BY 1.0
Light cone