Gliczyca jednorożec
Notoxus monoceros | |||||
(Linnaeus, 1760) | |||||
![]() Widok z góry | |||||
![]() Widok z boku | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Gromada | |||||
Rząd | |||||
Podrząd | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina | |||||
Rodzaj | |||||
Gatunek | Notoxus monoceros | ||||
|
Gliczyca jednorożec[1] (Notoxus monoceros) – gatunek chrząszcza z rodziny nakwiatkowatych i podrodziny Notoxinae.
Taksonomia
Gatunek ten został opisany po raz pierwszy w 1760 roku przez Karola Linneusza jako Atellabus monoceros[2].
Wygląd
Chrząszcz o ciele długości od 3,7 do 5,5 mm, porośniętym przylegającym owłosieniem, a na głowie, przedpleczu i pokrywach także wmieszanymi w nie licznymi, stojącymi szczecinkami. Ubarwienie ma żółtobrunatne z w różnym stopniu przyciemnioną głową i przedpleczem oraz czarnym wzorem na pokrywach, typowo złożonym z plamy przytarczkowej, pary plam zabarkowych i zygzakowatej przepaski poprzecznej za środkiem ich długości; wzór ten wykazuje jednak dużą zmienność: plamy mogą łączyć się ze sobą, rozlewać, być zredukowane a nawet całkiem zanikać. Spód ciała, z odwłokiem włącznie, jest jednolicie jasny. Przednia krawędź przedplecza wyciągnięta jest ponad głową w duży róg. Przy brzegu tylnym przedplecza znajduje się przewężenie z szeroko pośrodku przerwaną przepaską białego owłosienia. Punktowanie na głowie jest gęste i tworzące zmarszczki. Punkty na pokrywach mają średnie rozmiary i są gęsto rozmieszczone. Wierzchołki pokryw są zawsze jasne, u samicy zaokrąglone, a u samca ścięte i zaopatrzone w ząbek[3].
Biologia i ekologia
Imagines tego owada spotyka się od kwietnia do września[3] na powierzchni gleby, trawach, roślinach zielnych, krzewach[3][4] i drzewach[4]. Larwy przechodzą rozwój w wierzchniej warstwie gleby i pod kamieniami[3][4]. Wymagają miejsc suchych o charakterze otwartym lub skąpo porośniętych krzewami. Zimowanie odbywa się w ostatnim stadium larwalnym, a przepoczwarczenie następuje w kwietniu bądź maju[4].
Ciała tych chrząszczy zawierają trującą kantarydynę, którą pozyskują od chrząszczy z rodziny oleicowatych przez ich podgryzanie lub odżywianie się ich padliną. U samców kantarydyna jest gromadzona w gruczołach uchodzących u szczytu pokryw. Samice wybierają partnera do rozrodu sprawdzając ich wydzielinę[5]. W entomologii wykorzystuje się pułapki ze świeżo uśmierconymi oleicami do ich wabienia[6].
Rozprzestrzenienie
Gatunek palearktyczny o eurosyberyjskim typie rozsiedlenia[3]. W Europie stwierdzony został w Portugalii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji, Holandii, Niemczech, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwie, Litwie, Szwajcarii, Austrii, Włoszech, Polsce, Czechach, Słowacji, na Węgrzech, Ukrainie, w Chorwacji, Bośni i Hercegowinie, Serbii, Czarnogórze, Rumunii, Bułgarii, Macedonii Północnej, Grecji i Rosji. Poza Europą znany jest z Wysp Kanaryjskich, Turcji[2], Syberii, Chin i Japonii[4]. W Polsce jest najpospolitszym przedstawicielem nakwiatkowatych, znanym z całego kraju, z wyjątkiem wyższych partii gór[4][7].
Przypisy
- ↑ Roman Kuntze. Krytyczny przegląd szkodników z rzędu chrząszczy zarejestrowanych w Polsce w latach 1919—1933. „Rocznik Ochrony Roślin”. 3 (2), 1936. Warszawa.
- ↑ a b Notoxus monoceros. [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2019-12-21].
- ↑ a b c d e Daniel Kubisz, Przemysław Szwałko: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 80. Nakwiatkowate - Anthicidae. Toruń: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998, s. 16-23.
- ↑ a b c d e f B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 14. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 3.. Warszawa: 1987.
- ↑ Paweł Jałoszyński: XIII - Systemy obrony chemicznej chrząszczy. Część IV. Scarabaeoidea - Tenebrionoidea. [w:] entomo.pl [on-line]. 2007. [dostęp 2019-12-21].
- ↑ Zbyněk Kejval. Taxonomic revision of the Oriental species of Notoxus (Coleoptera: Anthicidae). „Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae]”. 51 (2), s. 627–673, 2011.
- ↑ T. Barłożek, R. Gawroński, K. Komosiński, Sz. Konwerski, R. Matusiak, M. Miłkowski, R. Ruta. Nowe stanowiska Anthicidae (Coleoptera: Tenebrionoidea) w Polsce. „Wiadomości Entomologiczne”. 30 (3), s. 159-169, 2011.
Media użyte na tej stronie
Autor:
![]() |
This image is created by user B. Schoenmakers at waarneming.nl, a source of nature observations in the Netherlands. |
Notoxus monoceros (Anthicidae) - (imago), Elst (Gld) - De Park, the Netherlands
Autor: Pristurus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Black and brown beetle (Notoxus monoceros) on raspberry (Rubus idaeus) filmed in the Burgwald, Hesse, Germany.
Autor: Udo Schmidt, Licencja: CC BY-SA 2.0
Notoxus monoceros (Linné, 1761) Männchen Familie: Anthicidae Grösse: 3,7-5,5 mm Verbreitung: palaearktisch Fundort: Germania, Bayern, Oberfranken, Kulmbach leg.det. U.Schmidt, 1977
Foto: U.Schmidt, 2006Autor: Udo Schmidt, Licencja: CC BY-SA 2.0
Notoxus monoceros (Linné, 1761) Männchen Familie: Anthicidae Grösse: 3,7-5,5 mm Verbreitung: palaearktisch Fundort: Germania, Bayern, Oberfranken, Kulmbach leg.det. U.Schmidt, 1977
Foto: U.Schmidt, 2006