Goszcza (jezioro)
![]() Jezioro Goszcza od strony Nowej Wioski | |
Położenie | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowości nadbrzeżne | |
Region | |
Wysokość lustra | 71[1] m n.p.m. |
Morfometria | |
Powierzchnia | |
Wymiary • max długość • max szerokość | |
Głębokość • średnia • maksymalna | |
Długość linii brzegowej | 2950 m[2] |
Objętość | 3692,0 tys. m³[1] |
Hydrologia | |
Klasa czystości wody | III (2003) |
![]() |
Goszcza – jezioro polodowcowe w Polsce na Pojezierzu Łagowskim, położone w województwie lubuskim, w powiecie świebodzińskim, w gminie Lubrza[3][4][5]. Jezioro uformowało się podczas ostatniego zlodowacenia, ma regularną linię brzegową.
Położenie
Jezioro znajduje się w środkowej części Pojezierza Łagowskiego, na terenie powiatu świebodzińskiego we wschodnim odgałęzieniu niesulicko-jordanowskiej rynny polodowcowej[5]. Nad jego północnym, wschodnim i zachodnim brzegiem znajdują się zabudowania miejscowości Lubrza i Nowa Wioska[3].
Hydronimia
Do 1945 roku jezioro było nazywane Gast See[6]. Obecna nazwa została wprowadzona urzędowo 17 września 1949 roku[7][8].
Morfometria
Według danych Instytutu Rybactwa Śródlądowego powierzchnia zwierciadła wody jeziora wynosi 48,0 ha. Średnia głębokość zbiornika wodnego to 7,7 m, a maksymalna to 20,2 m. Lustro wody znajduje się na wysokości 71,0 m n.p.m. Objętość jeziora wynosi 3692,0 tys. m³[2]. Natomiast A. Choiński podał wielkość jeziora jako 55,0 ha[1].
Zlewnia bezpośrednia jeziora wynosi 62,7 km². Przez jezioro przepływa Kanał Niesulicki odwadniający dno rynny niesulicko-jordanowskiej. Odpływ wód z jeziora odbywa się w kierunku północnym. W zależności od cytowanego źródła ciek odprowadzający wody nazywany jest rzeką Rakownik, rzeką Paklicą lub Kanałem Niesulickim. Wody jeziora zasilane są zarówno wodami podziemnymi, jak i spływem powierzchniowym ze zlewni. Goszcza jest jeziorem przepływowym, wymiana jego wód w ciągu roku sięga 220%[3].
Według Mapy Podziału Hydrograficznego Polski leży na terenie zlewni siódmego poziomu Zlewnia jez. Goszcza[9]. Identyfikator MPHP to 1878813[9].
Zagospodarowanie
Jezioro spełnia funkcje turystyczno-rekreacyjne oraz jest wykorzystywane do celów wędkarskich i rybackich. Administratorem wód jeziora jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu. Utworzył on obwód rybacki, który obejmuje wody rzeki Paklica oraz m.in. jeziora Paklicko Wielkie, Goszcza, Lubrza i Lubie (obwód rybacki jeziora Paklicko Wielkie na rzece Paklica – Nr 2[10]). Ekstensywną gospodarkę rybacką prowadzi na jeziorze Polski Związek Wędkarski Okręg w Zielonej Górze[11]. W jeziorze żyją lin, szczupak, sandacz, węgorz, karaś, leszcz, ukleja, krąp, karp, sum, płoć, okoń, wzdręga[12]. Migracja ryb z jezior położonych poniżej Goszczy jest niemożliwa z powodu istniejącej śluzy wodnej zlokalizowanej kilkaset metrów na północ od jeziora. Przy śluzie brak jest przepławki dla ryb, a sama śluza spiętrza wody jeziora o około 2 metry[13].
Na wschodnim brzegu jeziora zlokalizowane jest główne kąpielisko wsi Lubrza, na którym znajduje się pomost, plac zabaw dla dzieci, boisko do siatkówki plażowej oraz stoły piknikowe. Na południowym brzegu znajduje się plaża w Nowej Wiosce, natomiast na północnym krańcu jeziora – pomost oraz kąpielisko nieistniejącego już ośrodka Uniwersytetu Zielonogórskiego. Wokół jeziora wytyczony został Pieszo-Rowerowy Szlak Nenufarów, którym opiekują się władze gminy[12].
Przyroda
Brzegi północno-zachodnie, zachodnie, południowe oraz południowo-wschodnie są bardzo strome, natomiast brzegi wschodnie jeziora są płaskie, a miejscami podmokłe. Najbardziej stromy brzeg występuje od strony południowo-zachodniej, różnica wysokości między lustrem wody a szczytami okolicznych wzgórz w tym miejscu dochodzi do 32 m. Od strony naturalnego dopływu i odpływu z jeziora pobrzeże jest bagniste. Dopływ jeziora utworzył na jego dnie znaczny stożek napływowy[3]. Stromy zachodni brzeg porośnięty jest drzewostanem dębowym, bukowym, brzozowym i grabowym. Wschodni łagodny brzeg porastają lasy składające się głównie z olchy[14].
Roślinność wodna skupiona jest głównie nad podmokłym wschodnim brzegiem; pas roślinności sięga tam około 80 metrów w głąb jeziora. Słabiej porośnięte są wysokie brzegi zachodnie, północne i południowe. Z roślin wynurzonych najpowszechniejsze są trzcina pospolita, pałka wąskolistna, tatarak zwyczajny. Wśród roślinności zanurzonej przeważają rdestnice, ramienice, mchy wodne, wywłóczniki, spotkać można również moczarkę kanadyjską[3].
Czystość wód i ochrona środowiska
Jezioro Goszcza było badane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze w latach 1998 oraz 2003. W obydwu przypadkach zostało zakwalifikowane do III klasy czystości wód. O tak słabej ocenie wód zdecydował całkowity brak tlenu w warstwie hypolimnionu w okresie letnim, wysokie stężenie związków organicznych (BZT5), wysokie stężenie fosforanów i fosforu całkowitego. Dodatkowo w jeziorze występują bardzo wysokie stężenia chlorofilu "a" oraz bardzo wysokie stężenie substancji mineralnych wyrażonych wskaźnikiem przewodnictwa elektrolitycznego. Ścieki z miejscowości położonych nad brzegami jeziora są odprowadzane są do oczyszczalni ścieków w Lubrzy. W badaniach bakteriologicznych stan sanitarny jeziora w okresie letnim został określony na II klasę czystości, a w okresie wiosennym na I klasę czystości. Przeźroczystość wód w badaniu z 1998 roku wynosiła od 2,3 m do 2,5 m, natomiast w badaniach z 2003 roku spadła i osiągnęła średnią wartość 1,3 m. Według badań główną przyczyną utrzymującej się niskiej jakości wód jeziora Goszcza są zdeponowane w jego osadach dennych nadmierne ładunki zanieczyszczeń o charakterze organicznym[3].
Jezioro Goszcza w wyniku badań z 2003 roku zostało zakwalifikowane jako niezbyt odporne na degradujące wpływy zewnętrzne, w związku z czym zostało zaliczone do II kategorii podatności na degradację. Oznacza to, że jest to jezioro o średnich warunkach naturalnych. Z jednej strony ma dość dobre warunki morfometryczne zabezpieczające jezioro przed degradującym wpływem zanieczyszczeń antropogennych, w szczególności jezioro ma dość dużą głębokością średnią. Jednak z drugiej strony nieduża objętość epilimnionu nie sprzyja "rozcieńczeniu" zanieczyszczeń, a bardzo wysoki procent wymiany wód w ciągu roku niekorzystnie wpływa na jakość wód jeziora.
Jezioro znajduje się na obszarze chronionego krajobrazu o nazwie Rynna „Ołoboku i Paklicy”[15]. Głównym założeniem ochronnym tej strefy jest ochrona naturalnego korytarza ekologicznego wzdłuż wspomnianej rynny polodowcowej[16].
Legenda
Jezioro występuje w legendzie, która jest opowiadana corocznie podczas Nocy Nenufarów. Legenda opisuje historię słowiańskiej córki rybaka o imieniu Lubrzana. Główna bohaterka legendy została uwięziona w masowo występującym w wodach jeziora Goszcza kwiecie grzybienia białego, zwyczajowo nazywanego nenufarem[17].
Przypisy
- ↑ a b c d e f Adam Choiński: Katalog jezior Polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2006, s. 550. ISBN 83-232-1732-7.
- ↑ a b c d e Jerzy Jańczak (red.), Atlas jezior Polski, t. I, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 1996, s. 44-45, ISBN 83-86001-29-1 .
- ↑ a b c d e f Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, Komunikat o jakości wód jeziora Goszcza w 2003, web.archive.org, 2003 [dostęp 2022-06-07] [zarchiwizowane z adresu 2022-06-07] .
- ↑ Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Hydronimy. Izabella Krauze-Tomczyk, Jerzy Ostrowski (oprac. red). T. 1. Cz. 2: Wody stojące. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006, s. 97. ISBN 83-239-9607-5. [dostęp 2022-06-01].
- ↑ a b Andrzej Richling i inni, Regionalna geografia fizyczna Polski : praca zbiorowa, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2021, s. 174–176, ISBN 978-83-7986-381-5, OCLC 1288191487 [dostęp 2022-04-02] .
- ↑ Liebenau, Meßtischblatt nr. 3658, 1:25 000, 1938
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 17 września 1949 r. (M.P. z 1949 r. nr 76, poz. 947, s. 11)
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – nazwy obiektów fizjograficznych – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 1 stycznia 2022, identyfikator PRNG: 35335.
- ↑ a b Hydroportal, Informatyczny System Osłony Kraju [dostęp 2022-06-07] .
- ↑ Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie: Rozporządzenie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2017 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia obwodów rybackich. e-dziennik.szczecin.uw.gov.pl, 20 grudnia 2017. [dostęp 2022-04-01].
- ↑ Polski Związek Wędkarski Okręg w Zielonej Górze , Wykaz wód, 2022 [dostęp 2022-03-26] [zarchiwizowane z adresu 2022-03-26] .
- ↑ a b Robert Jurga , Wędrując po gminie Lubrza. Przewodnik turystyczny, Zielona Góra: Pracownia R.M. Jurga, 2015, s. 17, ISBN 978-83-931173-8-3, OCLC 947786454 [dostęp 2022-03-22] .
- ↑ Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, Komunikat o jakości wód jeziora Goszcza w 1998 roku, web.archive.org [dostęp 2022-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2022-06-09] .
- ↑ Bank Danych o Lasach, www.bdl.lasy.gov.pl [dostęp 2022-06-09] .
- ↑ Rozporządzenie Nr 14 Wojewody Lubuskiego z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie określenia obszarów chronionego krajobrazu na terenie województwa lubuskiego .
- ↑ Projekt uchwały Sejmiku Województwa... - Rynna Paklicy i Ołoboku - Gmina Lubrza, bip.lubrza.pl, s. 54 [dostęp 2022-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2022-04-06] .
- ↑ Legenda Nocy Nenufarów (pol.). Wordpress.com. [dostęp 2022-06-09].
Bibliografia
Media użyte na tej stronie
Autor:
Mapa powiatu świebodzińskiego, Polska
Autor: Tzugaj, Licencja: CC0
znak graficzny do map, ukazujący przykładowe jezioro
Autor: Smat, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map
Autor: Łukasz Świerczewski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Grzybień biały nad jeziorem Goszcza
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Relief location map of Lubusz Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.18 N
- S: 51.33 N
- W: 14.40 E
- E: 16.60 E
Autor: Cyku newŁukasz Świerczewski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Widok na jezioro Goszcza od strony Nowej Wioski