Gubernia wileńska

Gubernia wileńska
Виленская губерния
Gubernia
Herb
Herb
Państwo Imperium Rosyjskie
SiedzibaWilno
Powierzchnia41 907,9 km²
Populacja (1904)
• liczba ludności

1 591 207[1]
• gęstość38 os./km²
Położenie na mapie 1897
Położenie na mapie
Portal Rosja
Mappa generalna gubernii wileńskiey, Petersburg 1820
Gubernia wileńska na tle ziem zaboru rosyjskiego w 1821
Mapa guberni w latach 1867–1914
Mapa guberni w latach 1795–1797

Gubernia wileńska (ros. Виленская губерния; biał. Віленская губерня; lit. Vilniaus gubernija[2]) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego, utworzona w 1795 po III rozbiorze Polski. Razem z guberniami kowieńską, grodzieńską, mińską, mohylewską oraz witebską tworzyła Kraj Północno-Zachodni (teren b. Wielkiego Księstwa Litewskiego).

Historia

Na początku dzieliła się na powiaty (ujezdy): brasławski (później zwany nowoaleksandrowskim), wileński, wiłkomierski, zawilejski, kowieński, oszmiański, rosieński, telszewski, trocki, upicki (poniewieski), szawelski.

W czasie reform administracyjnych Pawła I ukazem z 12 września 1796 (wszedł w życie w 1797) połączono ją z gubernią słonimską w jedną gubernię litewską z siedzibą w Wilnie. Za Aleksandra I gubernia litewska w 1801 podzielona została na wileńską (do 1840 nazywaną litewsko-wileńską) oraz grodzieńską (dawniej gubernia słonimska). Od 1819 roku gubernia wileńska pozostawała pod naczelnym zarządem administracyjnym wielkiego księcia Konstantego[3].

W 1843 część obszaru przeszła do nowo utworzonej guberni kowieńskiej. W wileńskiej powstały wtedy powiaty: wileński, oszmiański, święciański (powiat zawilejski) i trocki, a także przekazany z guberni grodzieńskiej lidzki oraz z mińskiejpowiat wilejski i dziśnieński.

Ludność

RokRazemLitwiniPolacyBiałorusiniRosjanieŻydziinni
1862838 464418 88050%154 38618%146 43117%14 9502%76 8029%27 0353%
1865891 715210 27324%154 38617%418 28947%27 8453%76 8029%41200%
18831 192 000417 20035%281 31224%239 59220%176 41615%77 4807%
18971 561 713274 41418%126 7708%880 94056%75 8035%197 92913%58570%
19091 550 057231 84815%188 93112%570 35137%408 81726%146 0669%40940%

Podział narodowy ludności guberni wileńskiej (części okupowanej) przeprowadzony przez okupacyjną administrację niemiecką w 1916:

  • Cała Ludność - 478 753
  • Polacy - 263 149 (55%)
  • Litwini - 118 188 (25%)
  • Żydzi - 83 127 (20%)
  • Inni - 13 489 (5%)

Różnica w spisach rosyjskich i niemieckich dotyczącej liczby Polaków w guberni wileńskiej uwarunkowana była zaniżaniem, przez wszystkie rosyjskie spisy ludności, liczby Polaków mieszkających na ziemiach zabranych[4].

Podział administracyjny w 1914 (na powiaty)

Generał-gubernatorzy wileńscy

1912 – likwidacja urzędu generał-gubernatora wileńskiego

Miasta

Lista miast guberni na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego z 1897 roku oraz porównanie przynależności państwowej w międzywojniu i współcześnie:

Wilno, 1888
MiastoPopulacjaPrzynależność państwowa
w 1897 r1930 r2016 r
1.Wilno154 532II RzeczpospolitaLitwa
2.Lida9 323II RzeczpospolitaBiałoruś
3.Oszmiana7 214II RzeczpospolitaBiałoruś
4.Dzisna6 756II RzeczpospolitaBiałoruś
5.Święciany6 025II RzeczpospolitaLitwa
6.Druja4 742II RzeczpospolitaBiałoruś
7.Wilejka3 560II RzeczpospolitaBiałoruś
8.Troki3 240II RzeczpospolitaLitwa
9.Radoszkowicze2 615II RzeczpospolitaBiałoruś

Przypisy

  1. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г.
  2. Jedynie nazwa rosyjska posiadała status oficjalny
  3. Wacław Tokarz, Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa 1993, s. 55–56.
  4. Dmowski Roman, Polityka polska i odbudowanie państwa, Warszawa 1989.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of Poland (1928–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Coat of Arms of Russian Empire.svg
Central element of the Russian imperial coat of arms.
Coat of arms of Vilna Governorate 1878.svg
Coat of arms of Governorate of Vilna, 1878
Rzeczpospolita Rozbiory 4a.png
Autor: Original author was Halibutt, translation by Alokasta, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mapa rozbiorów Polski
Lithuania-1867-1914.svg
Lithuania in Russian Empire (1867-1914)
Vilna Governorate Map (1897).jpg
Vilna (Vilnius) Governorate map from Brokhaus and Efron Encyclopedic Dictionary
Vilnius in 1888.jpg
Vilnius in 1888
1820 Виленская Губерния.jpg
Geographic atlas of the Russian Empire, Kingdom of Poland and Grand Duchy of Finland is located in governorates in the Russian and French. 1821.
Vilnius Governorate in 1821.png
Autor: Mathiasrex, Maciej Szczepańczyk, based on layers of user:Poznaniak, Licencja: CC BY-SA 4.0
Vilnius Governorate in 1821
Rzeczpospolitapodrozb.png
Autor: Killroyus, Licencja: CC BY-SA 4.0
Zasięg Rzeczypospolitej przed rozbiorami i państwa polskie istniejące po nich.
Lithuania-1795.svg
Lithuania after last partition (at 1795)