Hańcza (jezioro)
![]() Widok na jezioro | |
Położenie | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowości nadbrzeżne | |
Region | |
Wysokość lustra | 227,3[1] m n.p.m. |
Morfometria | |
Powierzchnia | 311,4 ha[1] |
Wymiary • max długość • max szerokość | |
Głębokość • średnia • maksymalna | |
Długość linii brzegowej | 11750 m[2] |
Objętość | 0,1204 km³[1] |
Hydrologia | |
Klasa jakości wody | I (2006)[2] |
Rzeki zasilające | |
Rzeki wypływające | |
Rodzaj jeziora | |
![]() |
Hańcza – jezioro położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim. Najgłębsze jezioro w Polsce[4] i w całej środkowej części Niżu Europejskiego. Najczęściej podawana w literaturze maksymalna głębokość jeziora wynosi 108,5 m[2][3] (według różnych badań wynosi: 106,1 m[1], 111,5 m, 113 m[5], 105,55 m[6]). Przepływa przez nie rzeka Czarna Hańcza.
Charakterystyka
Nazwa pochodzi z wymarłego języka jaćwińskiego z grupy bałtyckiej[7] (por. lit. antis – ‛kaczka’[8]).
Jest to polodowcowe jezioro rynnowe o niskiej trofii (jezioro oligo-mezotroficzne). Na brzegach są liczne głazy, niektóre o kilkumetrowej szerokości. Nagromadzenie głazów jest tak znaczne, że sprawiają wrażenie celowo ułożonych (niekiedy grubość warstwy przekracza 2 m). Dno jeziora o znacznym nachyleniu (około 12°).
Wody jeziora Hańcza zaliczają się do I klasy czystości, przezroczystość (widzialność krążka Secchiego) dochodzi do 6 m[2]. Dno piaszczysto-żwirowe. W litoralu roślinność wynurzona słabo rozwinięta (z powodu niskiej trofii i charakteru dna), podobnie jak roślinność zanurzona.
Jezioro ma powierzchnię 311,4 ha, średnią głębokość 38,7 m, długość 4530 m. Położone jest na wysokości 227 m n.p.m. Jest jednym z największych na Suwalszczyźnie[2][1].
Jezioro ma średnio rozwiniętą linię brzegową z kilkoma malowniczymi zatokami. Poza obniżeniami na krańcach północnym i południowym brzegi akwenu są strome, a nawet bardzo strome: wschodnie tworzą moreny czołowe zarośnięte dorodnym borem świerkowym; zachodnie, ukształtowane w pagórkowatą wyżynę lodowcową, zajmują pola orne i pastwiska. Jedynie w okolicy wsi Hańcza zachował się fragment lasów liściastych z dużym udziałem lipy.
Zlewnia jeziora, odwadniana przez sieć cieków i rowów melioracyjnych, zdominowana jest przez tereny rolnicze z fragmentami borów świerkowych i lasów mieszanych oraz niewielkimi obszarami zarośli na terenach podmokłych i nieużytkach. W zlewni zbiornika znajdują się mniejsze zbiorniki wodne: Oklinek, Boczniel, Jegliniszki.
W 1974 Hańcza została wpisana na listę Projektu Aqua UNESCO, z powodu głębokości, a zarazem dzięki wysokim, podwodnym ścianom, utworzonym ze zwięzłych osadów polodowcowych.
Jezioro jest atrakcyjnym miejscem do nurkowania.
Ochrona przyrody
Jezioro leży na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego. W całości jest objęte ochroną jako rezerwat przyrody Jezioro Hańcza. Od 1963 r. jezioro Hańcza wraz ze skarpą jest rezerwatem krajobrazowo-wodnym.
Roślinność
Roślinność zanurzona reprezentowana jest głównie przez ramienicowce:
- ramienica szorstka Chara aspera,
- ramienica zwyczajna C. rudis,
- ramienica przeciwstawna C. contraria,
- ramienica grzywiasta C. jubata,
- ramienica szczeciniasta C. strigosa,
- rdestnica Potamogeton.
Roślinność wynurzona (helofity) reprezentowana jest przez:
- trzcina pospolita Phragmites australis,
- oczeret jeziorny Schoenoplectus lacustris,
- pałka wąskolistna Typha angustifolia,
- skrzyp bagienny Equisetum limosum,
- tatarak zwyczajny Acorus calamus,
- turzyca błotna Carex acutiformis.
Fauna
W jeziorze występują gatunki ryb charakterystyczne dla zimnych wód północnych oraz potoków górskich, takie jak: miętus pospolity oraz głowacz pręgopłetwy i głowacz białopłetwy, a także sieja wigierska, sielawa, stynka. Jezioro Hańcza jest jedynym zbiornikiem, gdzie zachowała się jeszcze w czystej formie populacja siei wigierskiej Coregonus lavaretus maraena natio vigrensis. Występują także bardzo rzadko spotykane chłodno- i tlenolubne skorupiaki: Eurythemora lacustris, Cyclops abyssorum, Heterocope appendiculate i Bosmina obtusirostis, Eurythemora gracilis (gatunek syberyjski, po raz pierwszy wykazany dla Polski przez Turskiego w 1994 r.) i reliktowa Pallasea quadrispinosa[9].
Przypisy
- ↑ a b c d e f Adam Choiński: Katalog jezior Polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2006, s. 342. ISBN 83-232-1732-7.
- ↑ a b c d e f g h Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska - komunikat o jakości wód jeziora Hańcza. 2005. [dostęp 2016-02-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)]. (pol.).
- ↑ a b Jeziora Suwalszczyzny: Hańcza. suwalszczyzna.com.pl. [dostęp 2010-12-01].
- ↑ Najgłębsze jezioro - Rekord Polski biurorekordow.pl
- ↑ Głębia Hańczy wprost.pl (za PAP)
- ↑ Dariusz Popielarczyk , Tomasz Templin , Michał Łopata , Using the geodetic and hydroacoustic measurements to investigate the bathymetric and morphometric parameters of Lake Hancza (Poland), „Open Geosciences”, 7 (1), 2015, s. 854–869, DOI: 10.1515/geo-2015-0067 .
- ↑ Ewa Siatkowska , Rodzina języków zachodniosłowiańskich, Warszawa: PWN, 1992, s. 23, ISBN 83-01-10061-3 .
- ↑ Jerzy Nalepa , Jaćwięgowie. Nazwa i lokalizacja, Warszawa: PWN, 1964, s. 7 .
- ↑ Sokołowski i Kot 1996 ↓, s. 79.
Bibliografia
- Aleksander W. Sokołowski , Jacek Kot , Przyroda województwa suwalskiego, Suwałki 1996, ISBN 83-900714-2-8 .
- Stefan Maciejewski , Szlakami północnej Suwalszczyzny, Suwałki: Jaćwież, 2001, ISBN 83-903140-6-1 .
- K. Groblewski („Rzeczpospolita”), Przygoda z Polską – Suwalszczyzna dodatek do „Rzeczpospolita”
- Grzegorz Rąkowski: Polska egzotyczna. Cz. 1. Pruszków: Rewasz, 1999. ISBN 83-85557-63-6.
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Relief ocation map of Podlaskie Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 54.50 N
- S: 52.17 N
- W: 21.45 E
- E: 24.10 E
Autor: Tzugaj, Licencja: CC0
znak graficzny do map, ukazujący przykładowe jezioro
Autor:
Mapa gminy Przerośl, Polska
Autor: User Darwinek on en.wikipedia, Licencja: CC BY-SA 1.0
Near the Hańcza Lake, August 2004
Author: Przemysław 'Blueshade' Idzkiewicz. Blueshade
en:sr:Слика:Jezioro Hancza, Poland, Aug 2004.jpg
en:pl:Grafika:Jezioro Hancza, Poland, Aug 2004.jpgAutor:
Mapa powiatu suwalskiego, Polska