Hanka Bielicka
![]() | |
Imię i nazwisko | Anna Weronika Bielicka |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 9 listopada 1915 |
Data i miejsce śmierci | |
Zawód | |
Współmałżonek | Jerzy Duszyński |
Lata aktywności | 1939−2006 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Bielicka_gravestone_ab.jpg/240px-Bielicka_gravestone_ab.jpg)
Hanka Bielicka, właśc. Anna Weronika Bielicka (ur. 9 listopada 1915 w Kononowce koło Połtawy, zm. 9 marca 2006 w Warszawie) – polska aktorka, artystka kabaretowa i romanistka.
Wczesne lata
Urodziła się we wsi Kononowka koło Połtawy w Imperium Rosyjskim na terenie dzisiejszej Ukrainy[1][2][3][4][5] w czasie ucieczki rodziców – Leokadii z Czerwonków i Romualda Bielickich – przed ofensywą państw centralnych[6]. Jej ojciec był koniuszym[7], a matka po narodzinach córki została garderobianą[8]. Miała starszą o dwa lata siostrę, Marię[9]. Do 1918 r. mieszkała z rodziną na dworze Jana i Anny Barczewskich[7], a po I wojnie światowej przeniosła się do Łomży[10], gdzie skończyła gimnazjum żeńskie im. Marii Konopnickiej.
W młodości grała na fortepianie i śpiewała, poza tym działała w harcerstwie i uczyła się języków obcych: francuskiego i angielskiego[11]. W 1939 r. ukończyła studia romanistyczne Uniwersytetu Warszawskiego (pisanie pracy magisterskiej przerwał wybuch wojny) oraz Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej w Warszawie[12].
Kariera artystyczna
Wybuch wojny uniemożliwił jej wyjazd do Francji na stypendium. W 1939 nawiązała współpracę z Teatrem Polskim „Pohulanka” w Wilnie[13], gdzie debiutowała rolą w Świętoszku Moliera i Zielonych latach Pugeta[14]. W wileńskich teatrach grała przez cały okres wojenny[15]; poza „Pohulanką”, za namową Ludwika Sempolińskiego, występowała także w kabaretach wystawianych w teatrach: Lutnia, Miniatury i Ksantypa[16]. Po okupacji Wilna przez Niemcy zatrudniła się jako kelnerka w restauracji „Mażojka”, w której także śpiewała i wygłaszała zabawne monologi, przygrywając sobie na pianinie[17]. Po 1945 była związana z zespołami teatrów: Dramatycznego w Białymstoku[18] (grała m.in. główne role w Ożenku oraz I co z takim robić[19]), Bagatela i Kameralnego w Łodzi[20] oraz Współczesnego i Syrena w Warszawie[21].
W 1947 okazjonalnie występowała z kabaretem w krakowskim Kabarecie Siedem Kotów, gdzie poznała Bogdana Brzezińskiego, który obiecał napisać dla niej specjalną rolę[22]. Kilka lat później stworzył postać Dziuni Pietrusińskiej[23], komentującej rzeczywistość sąsiedzką i ogólnospołeczną z pozycji – jak scharakteryzował ją sam autor – „paniusi miejsko-wiejskiej z dość poważnie zmąconym poczuciem własnych korzeni”. Tę rolę Bielicka odgrywała na scenie kabaretowej oraz w słuchowisku radiowym Podwieczorku przy mikrofonie, w którym występowała od lutego 1958[24]. Grała także w kabarecie Szpak[25]. W latach 1967–1971 prowadziła w Warszawie autorski kabaret Pod Gwiazdami[26].
Wystąpiła w ponad 20 filmach kinowych i telewizyjnych[27]. Nie powierzano jej jednak ról pierwszoplanowych, głównie z powodu głosu, który – ceniony na estradzie – w filmie często był przeszkodą[28]. Zagrała m.in. w filmach fabularnych: Gangsterzy i filantropi, Zakazane piosenki, Celuloza, Cafe pod Minogą, Małżeństwo z rozsądku, Piekło i niebo i słynną ciotunię w Panu Wołodyjowskim (1969) oraz serialach: Wojna domowa, Palce lizać i Badziewiakowie.
Za pracę artystyczną otrzymała wiele odznaczeń i nagród. W 1977 przeszła na emeryturę[29], ale kontynuowała występy teatralne, estradowe i telewizyjne. Występowała także za granicą dla Polonii, m.in. w USA i Kanadzie oraz w Australii[30].
W 2002 nagrała debiutancki album studyjny pt. Kazali mi śpiewać[31]. W maju 2005 wzięła udział w reklamie leku na wątrobę Hepatil[32]. Emisja reklamy wywołała kontrowersje[32].
Ostatnią rolą filmową Bielickiej była kreacja ciotki Judyty w filmie Ja wam pokażę! (2006). 1 marca 2006 wzięła udział w nagraniu programu Szymon Majewski Show, w którym żartobliwie powiedziała: Dzisiejszy wieczór będzie pod nazwą: „Bawcie się dzieci, nim babcia odleci[33]. Był to jej ostatni telewizyjny występ[34].
Charakterystyka estradowa i wizerunek
Zdzisław Gozdawa i Wacław Stępień z Teatru Syrena w Warszawie nazwali jej charakterystyczny głos „najpiękniejszą chrypką świata”[35][36], która to była skutkiem poważnej infekcji gardła[37]. Dzięki swemu głosowi była łatwo rozpoznawalna nie tylko przez publiczność estrady, ale także przez słuchaczy radiowych.
Wygłaszała monologi z ogromnym temperamentem, witalnością i sympatią dla publiczności, posługiwała się przy tym śmiechem i uśmiechem. W czasie występów używała gwary warszawskiej, nawiązując do przedwojennego stylu życia Warszawy. Preferowała żart obyczajowy, unikając polityki.
Nieodłącznym rekwizytem na scenie i elementem jej stroju był kapelusz[38], najczęściej staromodny z ogromnym rondem, mimo zmieniających się trendów politycznych i trendów mody.
Życie prywatne
W lipcu 1940 wyszła za Jerzego Duszyńskiego[39][40], z którym jednak rozwiodła się po 12 latach małżeństwa[41][42]. W latach 50. nawiązała romans z – wówczas żonatym – autorem tekstów i satyrykiem Jerzym Baranowskim[43]. Po rozstaniu z nim podjęła nieudaną próbę samobójczą[44], następnie zadecydowała o zaniechaniu relacji uczuciowych z mężczyznami[45]. Nie doczekała się potomstwa[20].
Mieszkała w Łomży przez prawie cały okres dwudziestolecia międzywojennego, a przez całe życie była silnie związana z miastem i jego środowiskiem kulturalnym[46]. W 1968 przeprowadziła się do Warszawy, gdzie mieszkała w domu przy ul. Śniadeckich przez kolejne 37 lat, aż do śmierci.
Była znana z działalności charytatywnej, m.in. wspierała finansowo podopiecznych z domu dziecka w Łomży[47], Stowarzyszenie Amazonek w Łomży oraz schronisko Na Paluchu w Warszawie[48].
Śmierć i pogrzeb
9 marca 2006 przed południem przeszła w szpitalu przy ul. Stefana Banacha w Warszawie operację tętniaka aorty[49], po której o godzinie 16:15 tego samego dnia zmarła. 10 marca polski Sejm uczcił jej pamięć minutą ciszy.
Pogrzeb artystki odbył się 16 marca[49]. Została pochowana na warszawskich Starych Powązkach w grobowcu rodzinnym Bielickich (kwatera 37-1-1)[50]. Zgodnie z życzeniem artystki w ostatniej drodze towarzyszył jej przyjaciel ze Związku Artystów Scen Polskich Zbigniew Korpolewski, który pisał dla Bielickiej satyryczne monologi, a Jerzy Filar zagrał piosenkę „Upływa szybko życie”[49]. Wśród żegnających aktorkę byli też m.in. Krzysztof Kolberger, Emilia Krakowska, Roman Kłosowski i Tadeusz Ross oraz żona ówczesnego prezydenta Polski Maria Kaczyńska.
Upamiętnienie
Od 2007 organizowany jest w Centrum Katolickim im. Jana Pawła II w Łomży coroczny Konkurs Krasomówczy im. Hanki Bielickiej pod hasłem: „Radość spod kapelusza”[51], którego najważniejszym celem jest szerzenie zamiłowania do języka ojczystego i dbałość o czystość mowy polskiej.
9 listopada to data urodzin Bielickiej, a zarazem data powstania Telewizyjnego Kuriera Warszawskiego. W drugą rocznicę śmierci artystki została odsłonięta pamiątkowa tablica na ścianie domu artystki przy ul. Śniadeckich 18, ufundowana przez redakcję Kuriera[52].
Filmografia
- Obsada aktorska
- 1946: Zakazane piosenki − śpiewaczka uliczna
- 1946: Dwie godziny − sąsiadka Marty
- 1947: Jasne łany − Klechna, żona Klechy, siostra Stachy Sarnowej
- 1947: Ślepy tor − kelnerka Zosia
- 1950: Dwie brygady − aktorka Sarnecka grająca Karhanową
- 1951: Pierwsze dni − Plewina
- 1953: Sprawa do załatwienia − handlarka, pasażerka wagonu sypialnego
- 1954: Domek z kart − prezeska
- 1953: Celuloza − Szamotulska, gospodyni Szczęsnego
- 1954: Autobus odjeżdża 6.20 − Lucyna, kierowniczka hotelu robotniczego
- 1955: Irena do domu! − Kwiatkowska
- 1958: Zadzwońcie do mojej żony − Elżbieta Rybińska, szefowa Ireny
- 1959: Cafe pod Minogą − Apolonia Karaluch, służąca volksdeutscha
- 1962: Gangsterzy i filantropi − żona Kowalskiego (cz. 2)
- 1962: Dom bez okien − akrobatka parterowa Korolkiewiczowa
- 1965: Perły i dukaty − wczasowiczka Hanka
- 1966: Wojna domowa − masażystka Kowalska (odc. 15)
- 1966: Piekło i niebo − druga żona Franciszka
- 1966: Niewiarygodne przygody Marka Piegusa − Pajkertowa, matka Cześka (odc. 5)
- 1966: Małżeństwo z rozsądku − Burczykowa, matka Joanny
- 1967: Kiedy miłość była zbrodnią − listonoszka
- 1969: Pan Wołodyjowski − stolnikowa Makowiecka, siostra Wołodyjowskiego
- 1999: Palce lizać − ciotka Celina
- 1999: Badziewiakowie − ciocia (odc. 5)
- 2000: Sukces − Maria Stafford
- 2006: Ja wam pokażę! − Hania, ciotka Judyty
- Polski dubbing
- 1951: Alicja w krainie czarów − ptaszek
Odznaczenia i wyróżnienia
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1995)[53]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1986)
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1979)[54]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1974)
- Złoty Krzyż Zasługi (1954)
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)[55]
- Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005)
- Złota Oznaka Honorowa Towarzystwa Polonia (1987)
- Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967)
- Odznaka „Za Zasługi dla Warszawy” (1965)
- Odznaka „Za zasługi dla województwa łomżyńskiego” (1994)
- Nagroda Prezesa Rady Ministrów I stopnia (1979)
- Nagroda „Wiktora” – dla osobowości telewizyjnej (1986)
- Nagroda „Super Wiktora '2000” – za całokształt twórczości (2001)
- Nagroda „Prometeusza” – za wybitne osiągnięcia estradowe (1994)
- Nagroda Specjalna „Brylantowa Kolia” przyznana podczas uroczystości „Telekamer 2002”
- Honorowa Obywatelka Miasta Łomży
- Warszawianka Roku (1968)[56]
Przypisy
- ↑ Hanka Bielicka, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [online] [dostęp 2020-11-22] .
- ↑ Kononowka koło Połtawy: Hanka Bielicka, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [online] [dostęp 2020-11-22] .
- ↑ nazwa: Konowka Hanka Bielicka (1915-2006), dzieje.pl [dostęp 2020-11-22] (pol.).
- ↑ nazwa: Kononowka Hanka Bielicka, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [online] [dostęp 2020-11-22] .
- ↑ nazwa: Kononowka Telewizja Polska S.A , Hanka Bielicka - legenda polskiej estrady, polonia.tvp.pl [dostęp 2020-11-22] .
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 6–7.
- ↑ a b Droga 2022 ↓, s. 6.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 9.
- ↑ Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 98. ISBN 83-7337-452-3.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 12.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 27–29.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 37–39.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 58, 65–66.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 67.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 68.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 83–86.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 89, 91.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 94.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 97.
- ↑ a b Droga 2022 ↓, s. 101.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 109–110, 119–120, 165.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 103.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 151.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 151, 156–157.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 165.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 207, 211–212, 220.
- ↑ Profil Hanki Bielickiej. [w:] Filmweb.pl [on-line]. www.filmweb.pl. [dostęp 2008-12-16]. (pol.).
- ↑ Ida Marszałek: Rozśmieszanie ludzi było jej powołaniem. [w:] Viva! [on-line]. viva.pl, 2020-03-09. [dostęp 2020-04-07]. (pol.).
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 253.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 259–261, 275.
- ↑ Kazali mi śpiewać – Bielicka Hanna empik.com [dostępny 2011-02-15]
- ↑ a b Bielicka w zakazanej reklamie. [w:] Wirtualna Polska [on-line]. wiadomości.wp.pl, 2005-05-21. [dostęp 2022-01-07]. (pol.).
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 309.
- ↑ Hanka Bielicka, Wyborcza.pl, 30 października 2006 [dostęp 2008-12-16] [zarchiwizowane z adresu 2009-09-18] .
- ↑ Wykonawca: Bielicka, Hanka, Polskie Radio [dostęp 2008-12-16] [zarchiwizowane z adresu 2007-08-10] .
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 220.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 105–106.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 143, 159.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 78.
- ↑ Warszawa. 30 lat temu zmarł Jerzy Duszyński, Elektroniczna Encyklopedia Teatru Polskiego, 23 lipca 2008 [dostęp 2022-03-21] .
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 148–150, 257.
- ↑ Hanka Bielicka. Wielka tajemnica zmarłej aktorki.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 162–163.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 180.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 181, 189.
- ↑ Tekst piosenki „My z Łomży”, wyk. Hanka Bielicka, słowa: Janusz Odrowąż, emuzyka.pl [dostęp 2008-12-16] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-01] .
- ↑ Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 102. ISBN 83-7337-452-3.
- ↑ Droga 2022 ↓, s. 307.
- ↑ a b c Droga 2022 ↓, s. 311.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: ROMUALD JAN BIELICKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-10-31] .
- ↑ PolskaLokalna.pl: Konkurs Krasomówczy im. Hanki Bielickiej. 2008-02-22. [dostęp 2008-12-16]. (pol.).
- ↑ Agata Sabała: Boże, odeślij nam panią Hankę z powrotem. Życie Warszawy online, 2008-11-09. [dostęp 2008-12-16]. (pol.).
- ↑ M.P. z 1995 r. nr 6, poz. 89.
- ↑ Spotkanie twórców i artystów polskiej estrady. „Nowiny”. 146, s. 2, 2 lipca 1979.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400.
- ↑ Encyklopedia Warszawy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1994, ISBN 83-01-08836-2, s. 929.
Bibliografia
- Zbigniew Korpolewski , Hanka Bielicka : umarłam ze śmiechu : wspomnienia, anegdoty, niepublikowane monologi, Warszawa: Prószyński Media, 2011, ISBN 978-83-7648-826-4, OCLC 802472699 .
- Hanka Bielicka , Uśmiech w kapeluszu, Maria Sondej (oprac.), Łódź: „Akapit Press”, 2000, ISBN 83-87463-46-9, OCLC 830289570 .
- Katarzyna Droga , Dziunia, ale dama. Powieść o Hance Bielickiej, Wydawnictwo Znak, 2022, ISBN 978-83-240-7643-7 .
Linki zewnętrzne
- Hanka Bielicka w bazie filmpolski.pl
- Hanka Bielicka, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [online] [dostęp 2021-04-09] .
- Hanka Bielicka w bazie IMDb (ang.)
- Hanka Bielicka w bazie Filmweb
- Hanka Bielicka na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- Hanka Bielicka na zdjęciach w bibliotece Polona
Media użyte na tej stronie
Autor: Biblioteka Publiczna dzielnicy Bemowo miasta stołecznego Warszawy, Licencja: CC BY-SA 2.5
This image has been copied from the source with the permision of webmaster (and with the consent of the director of the service). The permission was granted to Stan Zurek (Zureks) via email from Mirosław Domański
Hanka BielickaBaretka: Medal 40-lecia Polski Ludowej
Baretka Odznaki 1000-lecia Państwa Polskiego
Baretka Złotej Oznaki Honorowej Towarzystwa Polonia
Hanka Bielicka i Jan Kurnakowicz podczas kręcenia filmu Jasne łany, 1947
Autor: Hubert Śmietanka, Licencja: CC BY 2.5
Hanka Bielicka 1915-2006, płaskorzeźba na Kinie Praha w Warszawie
(c) Arkadiusz Zarzecki, CC BY-SA 3.0
Pomnik-ławka Hanki Bielickiej w Łomży, ulica Farna
Autor: Lukasz2, Licencja: CC0
Tablica upamiętniająca Miejsce zamieszkania Anny Weroniki Bielickiej i Antoniego Marianowicza.