Helena Marusarzówna

Helena Marusarzówna
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia17 stycznia 1918
Zakopane
Data i miejsce śmierci12 września 1941
Pogórska Wola
Przyczyna śmiercirozstrzelanie przez Niemców
Miejsce spoczynkuCmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku
NarodowośćPolka
Edukacjaszkoła handlowa
RodziceJan
Helena
Krewni i powinowaciStanisław Marusarz (brat)
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1943–1989)
Nagrobek Heleny Marusarzówny na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem

Helena Marusarzówna (ur. 17 stycznia 1918 w Zakopanem, zm. 12 września 1941 w Pogórskiej Woli) – mistrzyni sportów narciarskich, kurierka tatrzańska, żołnierka ZWZ-Armii Krajowej.

Życiorys

Urodzona i zamieszkała w Zakopanem; córka Jana Marusarza i Heleny z Tatarów, siostra Stanisława, absolwentka szkoły handlowej w Zakopanem. Już w dzieciństwie wykazywała duże zdolności narciarskie. W latach 1936-1939 była najlepszą polską zawodniczką narciarską. Siedmiokrotna mistrzyni Polski w konkurencjach alpejskich (bieg zjazdowy, slalom i kombinacja).

Od września 1939 uczestniczyła w polskim ruchu oporu, pełniąc od października rolę tajnej kurierki komórki „Zagroda” Oddziału Łączności Konspiracyjnej KG SZP-ZWZ do bazy „Romek” w Budapeszcie, przenosząc pocztę i przeprowadzając szlakiem górskim ludzi[1]. Została schwytana w marcu 1940 przez żandarmerię słowacką i przekazana w ręce Gestapo. Była więziona w Muszynie, Nowym Sączu, w zakopiańskiej siedzibie gestapo „Palace”, w Tarnowie i w Krakowie na Montelupich. Torturowana wielokrotnie, nie zdradziła żadnej z tajnych informacji, jednakże gestapo znalazło w jej bagażu list w języku węgierskim i po wielu miesiącach skojarzyło to z osobą Stefanii Hanauskówny.

12 września 1941 rozstrzelano ją w Pogórskiej Woli koło Tarnowa (według innej wersji rozstrzelana 23 lipca 1941 roku w lesie Kruk w Skrzyszowie wraz z Janiną Bednarską i Stefanią Hanauskówną oraz innymi 3 kobietami).

Po ekshumowaniu jej szczątki uroczyście pochowano 27 listopada 1958 na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem.

Upamiętnienie

Odznaczona pośmiertnie Orderem Virtuti Militari, a w 1967 przez Radę Państwa Krzyżem Walecznych. 21 września 2019, podczas gali z okazji 100-lecia PZN, za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, osiągnięcia sportowe oraz działalność na rzecz rozwoju sportów zimowych została przez prezydenta RP Andrzeja Dudę pośmiertnie odznaczona Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[2].

W latach 1946–1994 w Zakopanem rozgrywany był Memoriał Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny; jej imię noszą ulice w Krakowie[3], Bydgoszczy[4], Zakopanem[5], Tarnowie[6], Nowym Sączu[7], Rzeszowie[8], Żarach[9], Gdańsku[10], Słupsku[11], Jastrzębiu-Zdroju[12], Łodzi[13], Radomiu[14], Lęborku[15], Otwocku[16], Rybniku[17], Krapkowicach (woj. opolskie)[18], Jaworznie (woj. śląskie)[19], Świdnicy (woj. dolnośląskie)[20] i Bełchatowie[21] oraz kilka szkół w Polsce, między innymi szkoła w Szczyrku, Pogórskiej Woli, Zębie, Woli Rzędzińskiej[22], Otwocku, Dusznikach-Zdroju[23] i w Warszawie.

Przypisy

  1. Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939-1945. s. 264.
  2. Uroczyste wręczenie odznaczeń na gali 100-lecia PZN. skijumping.pl, 2019-09-23.
  3. Linia: Heleny Marusarzówny(41937373), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  4. Linia: Heleny Marusarzówny(56031961), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  5. Linia: Heleny Marusarzówny(224722065), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  6. Linia: Heleny Marusarz(177796881), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  7. Linia: Heleny Marusarzówny(262767628), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  8. Linia: Heleny Marusarzówny(89237138), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  9. Linia: Heleny Marusarzówny(178145644), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  10. Linia: Heleny Marusarzówny(27476440), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  11. Linia: Heleny Marusarzówny(223694150 ), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  12. Linia: Heleny Marusarzówny(168118297), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  13. Linia: Heleny Marusarzówny(39423865), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  14. Linia: Heleny Marusarzówny(184305426), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  15. Linia: Heleny Marusarzówny(122837284), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  16. Linia: Heleny Marusarzówny(172966216), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  17. Linia: Heleny Marusarzówny(278048775), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  18. Linia: Heleny Marusarzówny(238922537), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  19. Linia: Heleny Marusarzówny(173654013), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  20. Linia: Heleny Marusarzówny(39466425), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  21. Linia: Heleny Marusarzówny(173270774), OpenStreetMaps [dostęp 2021-03-06].
  22. Witamy na stronie internetowej Publicznej Szkoły Podstawowej nr 1 im. Heleny Marusarz w Woli Rzędzińskiej [dostęp z dnia: 2016-04-16]
  23. Miejski Zespół Szkół w Dusznikach-Zdroju. oficjalna strona [dostęp 2020-12-31]

Bibliografia

  • Legendy polskiego sportu cz. 1 białe szaleństwo, Aniela Tajner, fundacja „Gloria Victoribus”, 1991, str. 12-13

Media użyte na tej stronie

Peksowy-marusarzowna.jpg
Autor: Jadwiga, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Grób Heleny Marusarzówny, zdjęcie wykonane przez Jadwigę
Helena Marusarzówna.jpg
Helena Marusarzowna, Polish ski sports woman before WW II , died in 1941 as a soldier of Home Army in Poland