Helikoniowate

Helikoniowate
Ilustracja
Heliconia latispatha
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

imbirowce

Rodzina

helikoniowate

Nazwa systematyczna
Heliconiaceae (A. Rich.) Nakai
J. Jap. Bot. 17: 201. Apr 1941

Helikoniowate (Heliconiaceae (A. Rich.) Nakai) – monotypowa rodzina należąca do rzędu imbirowców. Zawiera jeden tylko rodzajhelikonię (Heliconia L.) blisko spokrewniony z powszechnie znanym ze swoich smacznych, słodkich owoców bananowcem (Musa); niegdyś obydwa rodzaje zaliczano do tej samej rodziny bananowatych. Są to rośliny wybitnie tropikalne, pochodzące w większości z gorących i wilgotnych obszarów Ameryk, nieliczne gatunki rosną także na wyspach pacyficznych (od Samoa po Nową Gwineę i Celebes[3]. Wyróżnia się ok. 200 gatunków[4][2]. Kwiaty zapylane są najczęściej przez kolibry na kontynentach amerykańskich i przez nietoperze na wyspach Oceanii. Ze względu na okazałe i oryginalne kwiatostany wiele gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne, stosowane także na kwiat cięty (długo zachowują świeżość w bukietach). W Melanezji pąki kwiatostanowe były pożywieniem głodowym[3].

Morfologia

Heliconia bihai
Heliconia rostrata
Heliconia longiflora
Pokrój
Okazałe rośliny zielne osiągające do 6 m wysokości (Heliconia bihai)[5]. Łodygi kwiatonośne wyrastają z pełzających, podziemnych kłączy[3].
Liście
Wyrastają w dwóch rzędach i osiągają od 25 cm do 3 m długości. Pochwy liściowe tworzą pozorny pień[5]. Wyraźnie wyodrębniony jest ogonek liściowy. Blaszki liściowe są całobrzegie, z wyraźną centralną wiązką przewodzącą i równoległymi względem siebie, połączonymi przy brzegu liścia wiązkami bocznymi. Duże blaszki nierzadko pękają wzdłuż nerwów bocznych[3].
Kwiaty
Obupłciowe, skupione w szczytowe, groniaste, dwurzędowo lub skrętolegle rozgałęzione kwiatostany. Są one bocznie spłaszczone i u niektórych gatunków przewisają, u innych są prosto wzniesione. Efektowną powabnią są duże, jaskrawo zabarwione, sztywne i łódkowate podsadki, w kątach których ukryte są liczne, niepozorne kwiaty[5][3]. Z 6 listków okwiatu 5 jest zrośniętych łódeczkowato, a jeden listek pozostaje wolny. Do okwiatu przyrośnięte u nasady są także nitki 6 pręcików, z których jeden wykształca się jako płonny prątniczek. Dolna zalążnia jest trójkomorowa i zwieńczona jest nitkowatą szyjką słupka, na końcu którego znajduje się główkowate znamię[3].
Owoce
Trójnasienne jagody, często o barwie niebieskiej lub metalicznej[3].

Systematyka

Heliconia stricta
Heliconia aurantiaca
Blaszka liściowa H. tortuosa
Heliconia angusta
Pozycja systematyczna rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd imbirowce (Zingiberales), rodzina helikoniowate (Heliconiaceae). Rodzina stanowi klad bazalny w obrębie rzędu[2]:

imbirowce

bananowate Musaceae





helikoniowate Heliconiaceae




strelicjowate Streliziaceae



Lowiaceae







paciorecznikowate Cannaceae



marantowate Marantaceae





imbirowate Zingiberaceae



kostowcowate Costaceae






Wykaz gatunków[4]
  • Heliconia abaloi G.Morales
  • Heliconia acuminata A.Rich.
  • Heliconia adflexa (Griggs) Standl.
  • Heliconia aemygdiana Burle-Marx
  • Heliconia albicosta (G.S.Daniels & F.G.Stiles) L.Andersson
  • Heliconia angelica Abalo & G.Morales
  • Heliconia angusta Vell.
  • Heliconia antioquiensis Abalo & G.Morales
  • Heliconia apparicioi Barreiros
  • Heliconia arrecta W.J.Kress & Betancur
  • Heliconia atratensis Abalo & G.Morales
  • Heliconia atropurpurea G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia aurantiaca Ghiesbr. ex Lem.
  • Heliconia auriculata Barreiros
  • Heliconia badilloi Abalo & G.Morales
  • Heliconia barryana W.J.Kress
  • Heliconia beckneri R.R.Sm.
  • Heliconia bella W.J.Kress
  • Heliconia berriziana Abalo & G.Morales
  • Heliconia berryi Abalo & G.Morales
  • Heliconia bihai (L.) L.
  • Heliconia boultoniana Abalo & G.Morales
  • Heliconia bourgaeana Petersen
  • Heliconia brachyantha L.Andersson
  • Heliconia brenneri Abalo & G.Morales
  • Heliconia burleana Abalo & G.Morales
  • Heliconia calatheaphylla G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia caquetensis Abalo & G.Morales
  • Heliconia carajaensis Barreiros
  • Heliconia caribaea Lam.
  • Heliconia carmelae Abalo & G.Morales
  • Heliconia chartacea Lane ex Barreiros
  • Heliconia chrysocraspeda Abalo & G.Morales
  • Heliconia clinophila R.R.Sm.
  • Heliconia colgantea R.R.Sm. ex G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia collinsiana Griggs
  • Heliconia combinata Abalo & G.Morales
  • Heliconia cordata L.Andersson
  • Heliconia crassa Griggs
  • Heliconia cristata Barreiros
  • Heliconia cucullata W.J.Kress & L.Andersson
  • Heliconia curtispatha Petersen
  • Heliconia danielsiana W.J.Kress
  • Heliconia darienensis L.Andersson
  • Heliconia dasyantha K.Koch & C.D.Bouché
  • Heliconia densiflora Verl.
  • Heliconia dielsiana Loes.
  • Heliconia donstonea W.J.Kress & Betancur
  • Heliconia episcopalis Vell.
  • Heliconia estherae Abalo & G.Morales
  • Heliconia estiletioides Abalo & G.Morales
  • Heliconia excelsa L.Andersson
  • Heliconia farinosa Raddi
  • Heliconia faunorum W.J.Kress & L.Andersson
  • Heliconia fernandezii Abalo & G.Morales
  • Heliconia × flabellata Abalo & G.Morales
  • Heliconia foreroi Abalo & G.Morales
  • Heliconia fragilis Abalo & G.Morales
  • Heliconia fredberryana W.J.Kress
  • Heliconia fugax L.Andersson
  • Heliconia gaiboriana Abalo & G.Morales
  • Heliconia gigantea W.J.Kress & Betancur
  • Heliconia gloriosa Abalo & G.Morales
  • Heliconia gracilis G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia griggsiana L.B.Sm.
  • Heliconia harlingii L.Andersson
  • Heliconia hirsuta L.f.
  • Heliconia holmquistiana Abalo & G.Morales
  • Heliconia huilensis Abalo & G.Morales
  • Heliconia ignescens G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia imbricata (Kuntze) Baker
  • Heliconia impudica Abalo & G.Morales
  • Heliconia indica Lam.
  • Heliconia intermedia Abalo & G.Morales
  • Heliconia irrasa R.R.Sm.
  • Heliconia julianii Barreiros
  • Heliconia juruana Loes.
  • Heliconia kautzkiana Emygdio & E.Santos
  • Heliconia lanata (P.S.Green) W.J.Kress
  • Heliconia lankesteri Standl.
  • Heliconia lasiorachis L.Andersson
  • Heliconia latispatha Benth.
  • Heliconia laufao W.J.Kress
  • Heliconia laxa Abalo & G.Morales
  • Heliconia lentiginosa Abalo & G.Morales
  • Heliconia librata Griggs
  • Heliconia lingulata Ruiz & Pav.
  • Heliconia litana W.J.Kress
  • Heliconia longiflora R.R.Sm.
  • Heliconia longissima Abalo & G.Morales
  • Heliconia lophocarpa G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia lourteigiae Emygdio & E.Santos
  • Heliconia lozanoi Abalo & G.Morales
  • Heliconia luciae Barreiros
  • Heliconia lutea W.J.Kress
  • Heliconia luteoviridis Abalo & G.Morales
  • Heliconia lutheri W.J.Kress
  • Heliconia maculata W.J.Kress
  • Heliconia magnifica W.J.Kress
  • Heliconia × mantenensis B.R.Silva, Senna V. & Emygdio
  • Heliconia marginata (Griggs) Pittier
  • Heliconia mariae Hook.f.
  • Heliconia markiana Abalo & G.Morales
  • Heliconia mathiasiae G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia meridensis Klotzsch
  • Heliconia metallica Planch. & Linden ex Hook.
  • Heliconia monteverdensis G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia mooreana R.R.Sm.
  • Heliconia mucilagina Abalo & G.Morales
  • Heliconia mucronata Barreiros
  • Heliconia mutisiana Cuatrec.
  • Heliconia nariniensis Abalo & G.Morales
  • Heliconia necrobracteata W.J.Kress
  • Heliconia × nickeriensis Maas & de Rooij
  • Heliconia nigripraefixa Dodson & A.H.Gentry
  • Heliconia nitida Abalo & G.Morales
  • Heliconia nubigena L.Andersson
  • Heliconia nutans Woodson
  • Heliconia obscura Dodson & A.H.Gentry
  • Heliconia obscuroides L.Andersson
  • Heliconia oleosa Abalo & G.Morales
  • Heliconia ortotricha L.Andersson
  • Heliconia osaensis Cufod.
  • Heliconia paka A.C.Sm.
  • Heliconia paludigena Abalo & G.Morales
  • Heliconia papuana W.J.Kress
  • Heliconia pardoi Abalo & G.Morales
  • Heliconia pastazae L.Andersson
  • Heliconia paulii Lane ex R.R. Sm.
  • Heliconia peckenpaughii Abalo & G.Morales
  • Heliconia pendula Wawra
  • Heliconia penduloides Loes.
  • Heliconia peteriana Abalo & G.Morales
  • Heliconia × plagiotropa Abalo & G.Morales
  • Heliconia platystachys Baker
  • Heliconia pogonantha Cufod.
  • Heliconia pruinosa Loes.
  • Heliconia pseudoaemygdiana Emygdio & E.Santos
  • Heliconia psittacorum L.f.helikonia papuzia
  • Heliconia ramonensis G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia rauliniana Barreiros
  • Heliconia regalis L.Andersson
  • Heliconia reptans Abalo & G.Morales
  • Heliconia reticulata (Griggs) H.J.P.Winkl.
  • Heliconia revoluta (Griggs) Standl.
  • Heliconia rhodantha Abalo & G.Morales
  • Heliconia richardiana Miq.
  • Heliconia rigida Abalo & G.Morales
  • Heliconia riopalenquensis Dodson & A.H.Gentry
  • Heliconia rivularis Emygdio & E.Santos
  • Heliconia robertoi Abalo & G.Morales
  • Heliconia robusta Pax
  • Heliconia rodriguensis Aristeg.
  • Heliconia rodriguezii F.G.Stiles
  • Heliconia rostrata Ruiz & Pav.helikonia dziobata
  • Heliconia samperiana W.J.Kress & Betancur
  • Heliconia sanctae-martae L.Andersson
  • Heliconia sanctae-theresae Abalo & G.Morales
  • Heliconia santaremensis Barreiros
  • Heliconia sarapiquensis G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia scarlatina Abalo & G.Morales
  • Heliconia schiedeana Klotzsch
  • Heliconia schumanniana Loes.
  • Heliconia sclerotricha Abalo & G.Morales
  • Heliconia secunda R.R.Sm.
  • Heliconia sessilis W.J.Kress
  • Heliconia signa-hispanica Abalo & G.Morales
  • Heliconia solomonensis W.J.Kress
  • Heliconia spathocircinada Aristeg.
  • Heliconia spiralis Abalo & G.Morales
  • Heliconia spissa Griggs
  • Heliconia standleyi J.F.Macbr.
  • Heliconia stella-maris Abalo & G.Morales
  • Heliconia stilesii W.J.Kress
  • Heliconia stricta Huber
  • Heliconia subulata Ruiz & Pav.
  • Heliconia sucrei Barreiros
  • Heliconia sylvicola DC.
  • Heliconia tacarcunae L.Andersson
  • Heliconia talamancana G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia tandayapensis Abalo & G.Morales
  • Heliconia tenebrosa J.F.Macbr.
  • Heliconia terciopela W.J.Kress & Betancur
  • Heliconia thomasiana W.J.Kress
  • Heliconia timothei L.Andersson
  • Heliconia titanum W.J.Kress & Betancur
  • Heliconia tortuosa Griggs
  • Heliconia trichocarpa G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia tridentata Barreiros
  • Heliconia triflora Barreiros
  • Heliconia umbrophila G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia uxpanapensis C.Gut.Báez
  • Heliconia vaginalis Benth.
  • Heliconia vellerigera Poepp.
  • Heliconia velutina L.Andersson
  • Heliconia venusta Abalo & G.Morales
  • Heliconia villosa Klotzsch
  • Heliconia virginalis Abalo & G.Morales
  • Heliconia wagneriana Petersen
  • Heliconia willisiana Abalo & G.Morales
  • Heliconia wilsonii G.S.Daniels & F.G.Stiles
  • Heliconia xanthovillosa W.J.Kress
  • Heliconia zebrina Plowman, W.J.Kress & H.Kenn.

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
  2. a b c Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
  3. a b c d e f g Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 186-187. ISBN 978-1-84246-634-6.
  4. a b Heliconia. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-02-27].
  5. a b c Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 438-439. ISBN 83-7079-779-2.

Media użyte na tej stronie

Heliconia tortuosa 3zz.jpg
Autor: Photo by David J. Stang, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location taken: Wilson Botanical Garden, Las Cruces Biological Station, Costa Rica. Names: Heliconia tortuosa Griggs Classification: Plantae > Angiosperms > Monocots > Zingiberales > Heliconiaceae > Heliconia > Heliconia tortuosa.
Heliconia bihai 5379.jpg
Autor: Wicki, Licencja: CC0
Heliconia bihai, Uxmal, Mexico
Heliconia latispatha (Starwiz).jpg
Autor: Justin Lebar, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Heliconia latispatha blooms
Heliconia angusta 4zz.jpg
Autor: Photo by David J. Stang, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location taken: United States Botanic Garden. Names: Heliconia angusta Vell., Christmas Heliconia, False Bird of Paradis Classification: Plantae > Angiosperms > Monocots > Zingiberales > Heliconiaceae > Heliconia > Heliconia angusta.
Heliconia longiflora 1.jpg
Autor: Franz Xaver, Licencja: CC BY-SA 3.0
Heliconia longiflora, Heliconiaceae - Costa Rica: Prov. Puntarenas, Hacienda Barú NW Dominical
Heliconia rostrata in St. Lucia.jpg
Autor: Moon rabbit 365, Licencja: CC BY-SA 4.0
Heliconia rostrata à Ste Lucie
Heliconia stricta0.jpg
Autor: Kurt Stüber [1], Licencja: CC-BY-SA-3.0

Species: Heliconia stricta
Family: Heliconiaceae

Image No. 1
Heliconia aurantiaca4.jpg
Autor: Kurt Stüber [1], Licencja: CC-BY-SA-3.0

Species: Heliconia aurantiaca
Family: Heliconiaceae

Image No. 5