Henderson (wyspa)

Henderson
Ilustracja
Państwo Wielka Brytania
Terytorium zamorskie Pitcairn
AkwenOcean Spokojny
Powierzchnia37,3 km²
Populacja 
• liczba ludności

0
Położenie na mapie Oceanu Spokojnego
Mapa konturowa Oceanu Spokojnego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Henderson”
Ziemia24°22′01″S 128°18′57″W/-24,366944 -128,315833
Mapa wyspy
Krajobraz wyspy
Wyspa Hendersona[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo Wielka Brytania
Terytorium zamorskie Pitcairn
Typprzyrodniczy
Spełniane kryteriumVII, X
Numer ref.487
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę1988
na 12. sesji

Henderson – bezludna wyspa koralowa na Oceanie Spokojnym należąca do brytyjskiego terytorium zamorskiego Pitcairn. Powierzchnia 37,3 km². Długość wyspy zmierzona z północy na południe to 10,2 km, a szerokość ze wschodu na zachód to 6 km. Wyspa wpisana jest na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO i uznana przez BirdLife International za ostoję ptaków IBA.

Historia

Badania archeologiczne wykazały, że od początku VIII wieku do około XIV wieku wyspę zamieszkiwali Polinezyjczycy. Prawdopodobnie poruszali się między wyspą Pitcairn i Henderson. Odławiali dla mięsa ptaki i przypuszczalnie przyczynili się do wymarcia co najmniej 6 spośród 22 gatunków ślimaków lądowych na wyspie. Pedro Fernández de Quirós przepłynął obok wyspy w 1606 roku. W 1819 na wyspę przybyła wyprawa kierowana przez kapitana Jamesa Hendersona; wtedy też wyspa otrzymała swoją obecną nazwę. Rozpoczęła się eksploatacja drzew Cordia subcordata i Thespesia populnea; oba gatunki wprowadzili Polinezyjczycy.

20 grudnia 1820 r. na wyspie wylądowały trzy łodzie z 20 rozbitkami ze statku wielorybniczego Essex, zatopionego miesiąc wcześniej przez kaszalota; katastrofa ta była przyczynkiem do napisania słynnej powieści Moby Dick Hermana Melville’a. Rozbitkowie, którzy sądzili, że trafili na wyspę Ducie, pozostali na niej przez siedem dni i odpłynęli 27 grudnia po nabraniu na wyspie wody i zdobyciu żywności (ryb i ptaków). Spośród 17 ludzi, którzy z wyspy odpłynęli, przeżyło pięciu; zostali uratowani 18 i 23 lutego 1821 r. Trzej rozbitkowie - Thomas Chappel, Seth Weeks i William Wright - postanowili pozostać na wyspie i przebywali na niej do 9 kwietnia 1821 r., kiedy uratował ich okręt wysłany po nich dzięki informacjom uzyskanym od pięciu uratowanych wcześniej rozbitków[1].

Obecnie mieszkańcy Pitcairn celem pozyskania drewna udają się na wyspę raz na rok lub dwa lata. Ze względu na niebezpieczeństwo wiążące się z przepłynięciem przez rafę, ludzie poruszający się na jachtach rzadko schodzą na ląd. Raz lub dwa razy w roku wycieczkowe statki pasażerskie umożliwiają podróżującym zejście na plażę w północnej części wyspy[2].

Warunki naturalne

Maksymalna wysokość wyspy wynosi 33 m n.p.m. Henderson była niegdyś atolem, a obecnie wypiętrzona przybrała postać wyspy, przy czym czas trwania procesu jej „podnoszenia się” szacowany jest na 380 tys. lat. Wyspę porasta gęsta roślinność rosnąca na bardzo ubogiej glebie wapiennej oraz resztkach martwych koralowców. Na wschodnim, północnym i północno-zachodnim wybrzeżu obecne są rafy koralowe. W miejscach, gdzie nie ma koralowców, występują wysokie na 30 m klify. Różnica poziomu wody w trakcie przypływu i odpływu wynosi jeden metr. Pomiarów temperatury dokonano jedynie w latach 1991/92. Średnia temperatura w ciągu doby w lutym wynosiła 29,6 °C, zaś w czerwcu 24,2 °C. Całkowita suma opadów od lutego 1991 do stycznia 1992 wyniosła 1623 mm[2].

Szata roślinna

Do flory wyspy należą 63 gatunki roślin naczyniowych, w tym 9 paprotników i 54 okrytonasiennych. Wśród okrytonasiennych 8 taksonów to endemity – rośliny nie spotykane nigdzie poza wyspą. Należą do nich: Alyxia sp., Bidens hendersonensis, Xylosma suaveolens ssp. haroldii, Geniostoma rupestre var. glaberrimum, Myrsine hosakae, Peperomia hendersonensis, Ixora fragrans, Santalum insulare var. hendersonense, Sideroxylon st-johnianum[3]. Wzdłuż wybrzeży rozciągają się plaże, wnętrze wyspy porośnięte jest niskim lasem o wysokości zazwyczaj około 10 m. Dominują w drzewostanie takie gatunki jak: Pisonia grandis, Celtis pacifica, Sideroxylon st-johnianum. W warstwie krzewów dominuje Psydrax odoratum i endemiczne dla wyspy Ixora fragrans oraz Geniostoma rupestre. W runie znaczną rolę odgrywają paprocie, poza tym Peperomia hendersonensis. Luki w drzewostanie zarastają Senna glanduligera, Bidens hendersonensis i Senecio stokesii[4].

Świat zwierzęcy

Spośród fauny litoralu wyspy wymienić można kraba palmowego (Birgus latro; rozpoznany na podstawie szczątków znalezionych w 1987), dwóch nieokreślonych przedstawicieli Coenobita (Coenobitae; jeden z nich określony jako pospolity w 1987) oraz homara Panulirus penicillatus. Niekiedy na wybrzeżu składa jaja żółw zielony (Chelonia mydas). W kolekcji okazów zebranych na wyspie w 1987 znalazło się 6–8 gatunków krewetek z rodziny Alpheidae. W północnej części, wśród koralowców, występuje nierozpoznany jeszcze gatunek strzykwy i jeżowiec z rodzaju Heterocentrotus (możliwe, iż jest to H. trigonarius). Ryby występują nielicznie; najpospoliciej okoliczne wody zamieszkuje Caranx lugubris[5].

Awifauna

Wyspę zamieszkują cztery gatunki endemicznych dla wyspy ptaków lądowych: owocożer szarogłowy (Ptilinopus insularis), loreczka przepasana (Vini stepheni), trzciniak blady (Acrocephalus taiti) i nielot kureczka smolista (Porzana atra). Spośród piętnastu gatunków ptaków morskich występujących na wyspie przynajmniej dziewięć rozmnaża się na wyspie[6] – są to petrel ciemny (Pterodroma ultima), petrel polinezyjski (P. alba), petrel oceaniczny (P. arminjoniana), petrel południowy (P. neglecta), burzyk klinosterny (Puffinus pacificus), głuptak maskowy (Sula dactylatra), faeton czerwonosterny (Phaethon rubricauda), rybołówka brunatna (Anous stolidus), rybołówka polinezyjska (Procelsterna cerulea) oraz atolówka (Gygis alba)[5]. Wyspa stanowi główne miejsce rozrodu petreli samotnych (Pterodroma atrata), gatunku zagrożonego wyginięciem. Dawniej jego kolonie istniały jeszcze na niedalekiej wyspie Ducie, ale zanikły po sprowadzeniu tam szczurów w 1922 r. Uważa się, że obecnie wyspa Henderson jest jedynym miejscem gniazdowania petreli samotnych[7].

Wyspa w 2005 została uznana przez BirdLife International za ostoję ptaków IBA oraz Endemic Bird Area[2].

Przypisy

  1. Nathaniel Philbrick: W samym sercu morza, Bertelsman Media 2002
  2. a b c Henderson Island. BirdLife Data Zone. [dostęp 17 sierpnia 2014].
  3. J. Florence S. Waldren A. J. Chepstow-Lusty. The flora of the Pitcairn Islands: a review. „Biological Journal of the Linnean Society”. 56, 1-2, s. 79–119, 1995. DOI: 10.1111/j.1095-8312.1995.tb01079.x. 
  4. Steven Waldren: Henderson Island Flora. Mark Winthrop. [dostęp 2014-08-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-16)].
  5. a b Flora and Fauna. The Henderson Island Website, 13 kwietnia 2002. [dostęp 20 marca 2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (10 sierpnia 2007)].
  6. UNESCO World Heritage listing. [dostęp 21 maja 2011].
  7. http://www.int-res.com/articles/esr2010/11/n011p047.pdf

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of UNESCO.svg
Flag of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)
Henderson.JPG
(c) Makemake, CC-BY-SA-3.0
On Henderson Island, Pitcairn Islands
HendersonISS004-E-6793.PNG
NASA picture of Henderson Island in the Pitcairn Islands
Flag of the Pitcairn Islands.svg
The flag of the Pitcairn Islands, arms courtesy an e-mail from the author of xrmap and the Blue Ensign from Image:Government Ensign of the United Kingdom.svg
Dark Green 004040 pog.svg
Autor: One Salient Oversight, Licencja: CC0
modded File:Blue pog.svg
Pacific Ocean laea relief location map.jpg
Autor: Uwe Dedering, Licencja: CC BY-SA 3.0
Relief location map of Pacific_Ocean.
  • Projection: Lambert azimuthal equal-area projection.
  • Area of interest:
  • N: 60.0° N
  • S: −80.0° N
  • W: −260.0° E
  • E: −70.0° E
  • Projection center:
  • NS: −10.0° N
  • WE: −165.0° E
  • GMT projection: -JA-165.0/-10.0/180/19.998266666666666c
  • GMT region: -R-320.2519138145009/-12.459450078533589/-5.473602099069988/26.40516525873812r
  • GMT region for grdcut: -R-325.0/-90.0/-5.0/74.0r
  • Relief: SRTM30plus.
  • Made with Natural Earth. Free vector and raster map data @ naturalearthdata.com.
Henderson Island Map.jpg
Autor: EVS-Islands, Licencja: CC BY 2.0
Map of Henderson Island (Pitcairn Islands) in the Pacific Ocean
Henderson01 AKK.jpg
A view along the northern beach on Henderson Island showing Tournefortia argentea growing along the edge of the beach, Pitcairn Islands. Original field notes: In the far eastern Pacific, tree heliotrope is one of the dominant trees, both on upraised limestone islands (strand community) such as Henderson, as well as the low atolls, such as in the Tuamotu Is. & Pitcairn's Ducie Atoll.