Hieronim Derdowski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Język | |
Epoka | |
Ważne dzieła | |
O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Hieronim_Derdowski_-_Rumia.jpg/200px-Hieronim_Derdowski_-_Rumia.jpg)
Hieronim Derdowski (kaszb. Hieronim Derdowsczi lub Jarosz Derdowsczi; ur. 9 marca 1852 w Wielu w ówczesnym powiecie chojnickim, zm. 13 sierpnia 1902 w Winonie, Minnesota, USA) – poeta kaszubski, humorysta, dziennikarz, wydawca prasy emigracyjnej w USA.
Życiorys
Pochodził z zamożnej rodziny chłopskiej. Stryjem i wychowawcą Derdowskiego był ks. Jan Derdowski, proboszcz w Polskim Brzoziu w latach 1836-1851 oraz w Kazanicach (1851-1886). Derdowski uczył się w kilku szkołach m.in. w progimnazjum w Kurzętniku oraz gimnazjach w Chojnicach, Braniewie, Chełmnie i Olsztynku, które ukończył w 1870. Później pracował w księgarni w Poznaniu, a także jako prywatny nauczyciel w Wielkopolsce i na Kaszubach. Od 1876 publikował artykuły i utwory literackie w „Gazecie Toruńskiej”. W 1879 zamieszkał w Toruniu. Wszedł wtedy do redakcji tej gazety, nawiązał także kontakt z czasopismem „Przyjaciel”. Przez pewien czas współpracował z Pawłem Stalmachem przy wydawaniu Gwiazdki Cieszyńskiej. Z powodu szykan władz pruskich wyemigrował w 1885 do Stanów Zjednoczonych, gdzie w środowiskach polonijnych prowadził działalność społeczną i dziennikarską. W Detroit redagował „Gazetę Narodową” i „Pielgrzyma Polskiego”, zaś w Winonie od 1886 „Wiarusa”.
Jest autorem powiedzeń "Nie ma Kaszeb bez Polonii, a bez Kaszeb Polsci", "Nigdë do zgubië nie przyńdą Kaszubë" oraz autorem Marsza Kaszubskiego. Jest też patronem I Liceum Ogólnokształcącego w Kartuzach oraz patronem Szkoły Podstawowej nr 5 w Chojnicach.
Twórczość
- O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł[1], Toruń 1880
- Walek na jarmarku[2], Toruń 1883
- Kaszube pod Widnem[3], Toruń 1883
- Jasiek z Knieji[4], Toruń 1884
- Jasiek z Knieji i Szymek z Wiela w podróży do Ameryki, Winona (USA) 1889 [w:] "Wiarus", 1889
- Nórcyk Kaszëbsczi, Winona (USA) 1897
Poemat O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł był ważnym wydarzeniem w historii literatury regionalnej. Bohaterem utworu jest ubogi, ale dzielny i roztropny rybak-szlachcic z Chmielna. Zaczarowana czapka wpędza go w tarapaty i zmusza do wędrówki przez północne Kaszuby i ziemię słowińską. Dzięki tej podróży autor wprowadza do poematu różnorodne krajobrazy, typy ludzkie i sytuacje obyczajowe. Utwór ma charakter satyryczny, obecne są jednak także poważniejsze motywy, zwłaszcza we fragmentach dotyczących dawniejszej historii i związków Kaszubszczyzny z resztą Polski.
Upamiętnienia
- 10 lutego 2021 na budynku przy ul. św. Ducha w Toruniu odsłonięto tablicę upamiętniającą artystę[5]
Przypisy
- ↑ Hieronim Derdowski , O panu Czorlińscim co do Pucka po sece jachoł, polona.pl [dostęp 2018-11-03] .
- ↑ Hieronim Derdowski , Walek na jarmarku, 2 popr. wyd. 1885, polona.pl [dostęp 2018-11-03] .
- ↑ Hieronim Derdowski , Kaszuba pod Widnem : na dwusetną roczezę oswobodzenio Mniemców i krzescyjaństwa od turećciego jerzma w roku pańścim 1683, polona.pl [dostęp 2018-11-03] .
- ↑ Hieronim Derdowski , Jasiek z Knieji : sporo kupa łgarstw kaszebściech. Ks. 1 , wyd. 1885, polona.pl [dostęp 2018-11-03] .
- ↑ https://www.torun.pl/pl/kaszubskie-wspomnienie
Bibliografia przedmiotowa
- Stanisław Janke, Derdowski, Gdańsk: Oficyna Czec, 2002, ISBN 83-87408-32-8
- O życiu i twórczości Hieronima Derdowskiego (1852-1902). Owoc konferencji z 2002 r. Zebrał, opracował i wstępem opatrzył Józef Borzyszkowski, Gdańsk: Instytut Kaszubski; Wejherowo: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 2004, ISBN 83-89692-07-4, ISBN 83-89079-33-X
- Henryk Markiewicz: Pozytywizm. Wyd. VII. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 328-329, 453, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13849-3.
Linki zewnętrzne
- Dzieła Hieronima Derdowskiego w bibliotece Polona
Media użyte na tej stronie
Hieronim Derdowski.
Autor: Pelikanfly, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Popiersie Hieronima Derdowskiego z pomnika w Rumi