I wojna w Zatoce Perskiej

I wojna w Zatoce Perskiej
Ilustracja
Zgodnie z ruchem wskazówek zegara od góry: amerykańskie F-15E, F-16 i F-15C przelatujące nad palącymi się kuwejckimi szybami naftowymi; oddziały brytyjskie z Pułku Staffordshire w czasie operacji Granby; widok z kamery z Lockheed AC-130; Autostrada Śmierci; inżynieryjny pojazd bojowy M728
Czas

2 sierpnia 1990 – 3 marca 1991

Miejsce

Zatoka Perska

Terytorium

Kuwejt, Irak, Arabia Saudyjska, Izrael

Przyczyna

roszczenia terytorialne i ekonomiczne Iraku wobec Kuwejtu

Wynik

zwycięstwo koalicji antyirackiej, wyzwolenie Kuwejtu

Strony konfliktu
 Kuwejt
 Irak
Dowódcy
George H.W. Bush
Colin Powell
Norman Schwarzkopf
Dżabir as-Sabah
Saddam Husajn
Tarik Aziz
Ali Hassan al-Madżid
Straty
Kuwejt:
1200 zabitych
Koalicja:
240 – 392 zabitych,
776 rannych
20 000 – 35 000 zabitych
brak współrzędnych
Mapa świata z zaznaczonymi państwami koalicji

I wojna w Zatoce Perskiejkonflikt zbrojny zapoczątkowany 2 sierpnia 1990 roku zbrojnym najazdem Iraku na Kuwejt, zakończony wyzwoleniem Kuwejtu przez międzynarodową koalicję wiosną 1991 roku, w ramach operacji wojskowej Pustynna Burza (ang. Desert Storm).

Sytuacja polityczna w chwili wojny z Kuwejtem

Po wojnie z Iranem (1980–1988) gospodarka Iraku poważnie ucierpiała. Po zakończeniu wojny z Iranem stosunki Iraku z zachodem stały się bardziej napięte. USA przestało popierać Husajna w sierpniu 1990 roku – choć jeszcze w lipcu prezydent USA chwalił rząd Husajna a stosunki między państwami były bardzo dobre[1]. Ponad 80-miliardowe długi były nie do zwrócenia. Prezydent Iraku Saddam Husajn powoływał się jednak przede wszystkim na historyczne zaszłości między Kuwejtem a Irakiem. Faktem jest, iż terytorium Kuwejtu było pod władzą osmańską z dowództwem w Basrze, jednak faktyczną władzę sprawowali w Kuwejcie Brytyjczycy. Kuwejt bowiem, od 1899, pozostając formalnie w granicach Imperium Osmańskiego, stał się protektoratem brytyjskim, a od 1918 roku terytorium mandatowym Wielkiej Brytanii.

Saddam Husajn i premier krótkotrwałej Republiki Kuwejtu Ala Husajn Ali (1990)

Jednym z głównych powodów agresji Iraku na Kuwejt była również kwestia dostępu do kuwejckich złóż ropy naftowej, które są po Arabii Saudyjskiej największymi złożami tego surowca na świecie. Irak zarzucał Kuwejtowi naruszanie limitu określonego przez OPEC w wydobywaniu ropy naftowej[2]. Husajn wykorzystał fakt, że na arenie międzynarodowej nastąpiły znaczące zmiany (tzw. Jesień Ludów i będące jej skutkiem upadek znaczenia ZSRR oraz perspektywa zjednoczenia Niemiec). Nie liczył się on z możliwością zdecydowanej międzynarodowej kontrakcji w odpowiedzi na podbój Kuwejtu. Jednak świat niemal jednomyślnie zareagował negatywnie. 6 sierpnia Rada Bezpieczeństwa ONZ nałożyła rezolucję nr 661, która zakazywała handlu z Irakiem, a także zawieszono połączenia lotnicze i zamrożono aktywa irackiego rządu za granicą. Powołano też specjalną komisję nadzorującą sankcje[3].

Wraz z inwazją w Kuwejcie miejsce miał zamach stanu panarabskich wojskowych na czele z Alą Husajnem Alim. Puczyści powołali krótkotrwałą Republikę Kuwejtu. Emir i rodzina królewska przez rząd wojskowych oskarżeni zostali o działania antyludowe, antydemokratyczne, proimperialistyczne i syjonistyczne. Dotychczasowy rząd oskarżony został również o defraudacje środków państwowych w celu osobistego wzbogacenia się rodziny[4]. Republika już wkrótce została włączona do Iraku jako jedna z irackich prowincji[5].

W samym Iraku atak spotkał się z powszechną aprobatą narodu[6]. Także większość Arabów spoza Iraku z satysfakcją przyjęła i popierała inwazję na Kuwejt. W przeciwieństwie do obywateli, rządy wielu państw arabskich potępiły Irak za ten atak, co wiązało się z uzyskaniem różnych przywilejów – Egiptowi umorzono długi, a bojkotowanej Syrii zezwolono na udział w rozmowach dyplomatycznych. Dzięki agresji na Kuwejt Saddam uzyskał szacunek pośród Arabów, jakiego od czasów Gamala Nasera nie zebrał żaden z liderów Bliskiego Wschodu. Husajn zyskał też na znaczeniu po tym, gdy pomimo własnych problemów finansowych wsparł Palestyńczyków. Poparcie wzbudziło zwłaszcza to, że Husajn, w trakcie interwencji koalicji USA i Wlk. Brytanii, próbował atakować rakietami SCUD miasta na terenie Izraela. Rozentuzjazmowane tłumy na Bliskim Wschodzie zanosiły za niego modły i nosiły portrety przedstawiające dyktatora[7].

„Pustynna burza”

Główną rolę w likwidacji skutków agresji miały odegrać Stany Zjednoczone, których zaangażowanie było zgodne z doktryną Cartera. Całość operacji miała odbyć się z mandatu ONZ. Przeprowadzono dwie operacje: Desert Shield (od 7 sierpnia 1990 – miała to być ochrona zagrożonej przez Saddama Husajna Arabii Saudyjskiej). ONZ po licznych ostrzeżeniach wobec Iraku postawiła ultimatum wycofania się wojsk irackich z Kuwejtu do 15 stycznia 1991.

Po upływie terminu ultimatum rozpoczęła się operacja Desert Storm (od 17 stycznia 1991) oraz jej dalsza część „Pustynny miecz”. Były także inne operacje: Instant Thunder („Nagły grom”) – akcja nalotów amerykańskich na Irak. 25 lutego generał Norman Schwarzkopf poprowadził ofensywę lądową, która trwała trzy dni. 28 lutego 1991 roku prezydent George H.W. Bush ogłosił zwycięskie zakończenie wojny i wyzwolenie Kuwejtu, w którym jednak nie wprowadzono demokratycznych reform. 3 marca Saddam Husajn przyjął warunki rozejmu[8]. Na jego podstawie Irak zrzekł się na rzecz Kuwejtu 120 km² terytorium z polem naftowym Ar-Rumajla i częścią portu Umm Kasr. Zmiana granicy została oficjalnie zaaprobowana przez ONZ w 1992 r.[9].

Irak po przegranej spotkał się z wieloma sankcjami nałożonymi przez ONZ, boleśnie odczuwanymi przez Irakijczyków przez długi czas. Wprowadzono drastyczne obniżenie sprzedaży irackiej ropy naftowej. Irak zobowiązany był do wypłacenia olbrzymich odszkodowań za zniszczenia spowodowane w Kuwejcie. Nałożono również embargo na handel i wprowadzono nadzór międzynarodowy z ramienia ONZ. Ponadto zmuszono Irak do zniszczenia broni masowego rażenia i powołano na północy i południu kraju strefy wyłączone dla lotnictwa irackiego dla ochrony odpowiednio Kurdów i szyitów.

Siły koalicji

Amerykańscy żołnierze w Zatoce Perskiej
Myśliwce F-15 zaparkowane na pustyni w czasie wojny w Zatoce
Brytyjski czołg Challenger 1 w akcji
Francuscy i amerykańscy żołnierze oglądają wrak irackiego czołgu T-54 zniszczonego przez lotnictwo Koalicji
Zniszczona iracka kolumna wojskowa

Tabela przedstawia państwa i szacowaną liczbę żołnierzy uczestniczących w konflikcie[10].

Lista sił koalicyjnych według liczby żołnierzy
PaństwoLiczba żołnierzy
 Stany Zjednoczone697 000
 Arabia Saudyjska60 000 – 100 000
 Wielka Brytania53 462
 Egipt35 000
 Francja18 000
 Syria14 500
 Maroko13 000
 Kuwejt9 900
 Oman6 300
 Pakistan4 900 – 5 500
 Kanada4 600
 Zjednoczone Emiraty Arabskie4 300
 Katar2 600
 Bangladesz2 300
 Włochy1 950
 Australia700
 Holandia700
 Niger600
 Szwecja[a]525
 Senegal500
 Hiszpania500
 Argentyna450
 Bahrajn400
 Belgia400
 Czechosłowacja[b]350
 Polska[c]319
 Korea Południowa314
Afganistan300
 Norwegia280
 Grecja200
 Filipiny200
 Honduras150
 Dania100
 Nowa Zelandia100
 Węgry50

Straty środowiskowe

Działania wojenne objęły powierzchnię około 7000 km². Po raz pierwszy na tak dużą skalę wystąpiły w trakcie jej trwania efekty środowiskowe, będące wynikiem zarówno konwencjonalnych działań zbrojnych, jak i celowej działalności służącej zaszkodzeniu środowisku naturalnemu. Najpoważniejsze konsekwencje dla środowiska naturalnego regionu miało zniszczenie szybów naftowych i przedostanie się do środowiska znacznych ilości toksycznych substancji ropopochodnych, które skaziły około 1000 km² pustyni[11].

Zobacz też

Uwagi

  1. Szwecja jako państwo neutralne wysłała jedynie nieuzbrojony personel szpitala polowego.
  2. Czechosłowacka Jednostka Przeciwchemiczna – 200 żołnierzy i personel medyczny – 150 osób.
  3. Polski Kontyngent Wojskowy w Zatoce Perskiej.

Przypisy

  1. Malik s.97-100
  2. Malik s.98
  3. Wojciech Hajnus: Mój Irak. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S-KA, 2009, s. 179-180. ISBN 978-83-7506-314-1.
  4. Daily Report: Soviet Union. Issues 147-153. 1990. s. 124.
  5. Itamar Rabinovich i Haim Shaked (Ed.). Middle East Contemporary Survey Vol. 14. Oxford: Westview Press. 1990. s. 403.
  6. Malik s.99
  7. Malik s.100-104
  8. Wojciech Hajnus: Mój Irak. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S-KA, 2009, s. 181-182. ISBN 978-83-7506-314-1.
  9. Kuwejt. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2012-09-29].
  10. NationMaster.com: Gulf War Coalition Forces. [dostęp 2008-02-03]. (ang.).
  11. Wiesław Ptach, Anna Mitraszewska. Wpływ wojny w Zatoce Perskiej na lądowe środowisko naturalne. „Przegląd Naukowy Inżynieria i Kształtowanie Środowiska”. 32, 2005. Warszawa. ISSN 1732-9353. [dostęp 2016-08-20]. 

Bibliografia

  • Alistair Finlan: I wojna w Zatoce Perskiej 1991. Polskie Media Amer.Com, 2009.
  • Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004 ISBN 83-87564-42-7.

Media użyte na tej stronie

Flag of Syria.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Flag of Senegal.svg
Flag of Senegal
Flag of New Zealand.svg
Flag of New Zealand. Specification: http://www.mch.govt.nz/nzflag/description.html , quoting New Zealand Gazette, 27 June 1902.
Challenger-ODS-1.JPEG
A British Challenger main battle tank, the squadron leader of D Sqn, Royal Scots Dragoon Guards, moves into a base camp along with other Allied armor during Operation Desert Storm.
Multiple F-15E parked during Operation Desert Shield.jpg
F-15E Eagle fighter aircraft of the 4th Tactical Fighter Wing, Seymour Johnson Air Force Base, N.C., are parked on an air field during Operation Desert Shield.
IrakDesertStorm1991.jpg
A view of Iraqi armored personnel carriers, tanks and trucks destroyed in a Coalition attack along a road in the Euphrates River Valley during Operation Desert Storm.
Flag of Bahrain (1972–2002).svg
This is the flag of Bahrain used from 1972 until 2002. The base image is from the 2002 CIA World Factbook (mirrored at UMSL). I have removed the border and recolored the red section according to Image:Flag of Bahrain.svg.
Iraqi Type 69 destroyed by the French 6th Light Armored Division during the Gulf War.JPEG
Soldiers examine an Iraqi Type 69 main battle tank destroyed by the French 6th Light Armored Division during Operation Desert Storm.
Flag of Italy (1946–2003).svg
Flag of Italy from 1946 to 2003, when exact colors were specified.
Stinger Crew Operation Desert Shield -- 1 April 1992.jpg
Members of Btry. A, 5162nd Air Defense Arty. Regt., 11th Air Defense Arty. Bde., hold an FIM-92A Stinger portable missile launcher as they pose for a photograph during Operation Desert Shield.
Flag of Niger.svg
Please do not replace the simplified code by a version created with Inkscape or another vector graphics editor
Flag of Iraq (1963–1991).svg
Flag of Iraq, 1963-1991. Also flag of Syria, 1963-1972.
Kuwaiti Prime Minister Alaa Hussein Ali 1990 with Iraqi President Saddam Hussein.jpg
Iraqi President Saddam Hussein (right) welcomes Colonel Alaa Hussein Ali, Prime Minister of Kuwait Provisional Free Government for unification talks in Bagdad on 7th of August 1990
Flag of Oman (1970–1995).svg
Flag of Oman from 1970 to 1995