Ikebana
![]() | |||||||
Nazwa japońska | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
Ikebana (jap. 生花, 活花, 生け花, 活け花; „ożywić kwiaty” (po wycięciu z ziemi) – japońska sztuka układania kwiatów, nazywana także kadō (華道, 花道) – „droga kwiatów” (sposób opanowania kompozycji kwiatowej)[1].
W przeciwieństwie do dekoracyjnych bukietów w stylu zachodnim, japońska sztuka układania kwiatów skupia się na tworzeniu harmonii linearnych konstrukcji, rytmu i koloru. Podczas gdy ludzie Zachodu podkreślają liczbę i barwy roślin, poświęcając uwagę przede wszystkim pięknu kwiatów, Japończycy podkreślają linearne aspekty kompozycji. Rozwinęli sztukę obejmującą nie tylko kwiaty, ale również naczynia, łodygi, liście i gałęzie. Cała struktura japońskiego układania kwiatów opiera się na trzech głównych punktach, symbolizujących niebo, ziemię i ludzkość.
„Podstawowym celem układania kwiatów – który stoi ponad ich kształtem, kolorem i pięknem – jest wyrażenie zrozumienia dla kruchego życia maleńkiej rośliny i jej oczekiwania na swoją przyszłość. Ikebana jest tworzona w oparciu o szlachetną, duchową wymianę pomiędzy człowiekiem a rośliną” – Sen’ei Ikenobō (ur. 1933), przedstawiciel czterdziestego piątego pokolenia rodu, dyrektor szkoły ikebany Ikenobō[2].
Historia
Prawda o pochodzeniu ikebany jest nieznana, ale sztuka ta ma długą historię. Dama dworu okresu Heian (794–1185), Sei Shōnagon, w swoich Zeszytach spod wezgłowia wspominała o „kwiatach wiśni w seledynowym wazonie”. Utwory o charakterze pamiętników mówią o kwiatach układanych na święto Tanabata w okresie Kamakura (1185–1333).
Faktyczne początki ikebany jako sztuki datuje się na okres Muromachi-Ashikaga (1336–1573). Choć były to lata burzliwych walk pomiędzy feudalnymi panami (daimyō), powstały wówczas liczne, nowe formy sztuki, które przetrwały do dnia dzisiejszego i stały się ikonami japońskości. Jedną z nich jest ikebana, wywodząca się z układania kwiatów oferowanych Buddzie w świątyniach lub też duszom zmarłych. Ten rodzaj hołdu nazywa się kuge, kyōka[1][3].
W pradawnych czasach, przed przyjęciem buddyzmu, Japończycy wykorzystywali kwiaty oraz gałązki wiecznie zielonych drzew (np. sakaki, Cleyera japonica) do odwoływania się do bóstw natury (kami) i w czasie ceremonii oczyszczania, a wraz z wprowadzeniem buddyzmu w VI wieku powszechny stał się zwyczaj składania kwiatów na ołtarzu buddyjskim. Tak jest do dziś (np. w ceremoniach shintō na terenie chramów, czy też towarzyszących otwarciu nowej filii banku, firmy). Poczucie jedności Japończyków z naturą jest widoczne w najstarszych kronikach[4].
W okresie Muromachi-Ashikaga, wraz z ikebaną, rozwinęły się takie dziedziny, jak: architektoniczny styl shoin-zukuri, ceremonia herbaciana (cha-no-yu), teatr nō, poezja zbiorowa renga, projektowanie ogrodów. Stało się tak dzięki „zawodowym uczestnikom w rozrywce estetycznej”, czyli dōbōshū, doradcom ds. estetyki, zatrudnianym przez panów feudalnych (daimyō) i siogunów. Musieli oni pełnić rolę arbitrów w dziedzinie poezji, malarstwa, dekoracji wnętrz, ogrodnictwa, oceniania dzieł sztuki użytkowej. Byli jednocześnie „panami do towarzystwa”, biegłymi w wykwintnej konwersacji i manierach[5].
Style ikebany
Przez wieki stworzono wiele stylów i szkół układania kwiatów. Za prekursora ikebany uważany jest mnich ze świątyni Rokkaku-dō (nazwa oficjalna Chōhō-ji) w Kioto, Senkei Ikenobō, żyjący w XV wieku. Jego szkoła, Ikenobō-ryū, od czterdziestu pięciu pokoleń popularyzuje styl rikka ('stojących kwiatów') przez ród Ikenobō[6]. Rikka idzie częściowo w parze ze stylem chabana, czyli ascetycznym aranżowaniem kwiatów we wnęce tokonoma, która znajduje się w pomieszczeniu o nazwie chashitsu przeznaczonym do ceremonii herbacianej cha-no-yu.
Innymi zasadami kieruje się styl nageire-bana ('kwiaty wrzucane' do naczynia, wazonu), który dał początek wielu popularnym dziś kierunkom. W XVIII wieku powstały filozoficzne (oparte na konfucjanizmie) założenia kompozycji kwiatowych.
W okresie Meiji (1868–1912) powstała szkoła Ohara-ryū wprowadzająca styl mori-bana, który z kolei dzieli się na trzy grupy. Nazwa pochodzi od techniki tworzącej spiętrzony, „nastroszony” układ roślin[7].
Współcześnie nadal powstają nowe kierunki. Ikebana jest przedmiotem nauczanym w szkołach i na uniwersytetach.
Galeria
Ikebana w wejściu głównym
w Kyoto State Guest House (Kyōto Geihinkan) w Kioto
Przypisy
- ↑ a b Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Ltd., 1991, s. 525, 651, 1010. ISBN 4-7674-2015-6.
- ↑ Senei Ikenobo: Ikebana. Osaka: Hoikusha Publishing Co., Ltd., 1976.
- ↑ Noriko Ohno: The Poetry of Ikebana. Tokyo, New York: 1990, s. 9-10. ISBN 4-7700-1467-8.
- ↑ History of Ikebana. Sogetsu Ikebana, 2010. [dostęp 2015-03-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-02-05)]. (ang.).
- ↑ Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1984, s. 212-213. ISBN 83-04-01486-6.
- ↑ Ikenobo – Origin of Ikebana. Ikenobo, 2006. [dostęp 2015-03-15]. (ang.).
- ↑ Ohara School of Ikebana. Ohararyu, 2014. [dostęp 2015-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Ikebana International. ikebanahq.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-02)].
- Ikenobo – Origin of Ikebana
- Tynike – Tyniecka Ikebana
Media użyte na tej stronie
Autor: Gryffindor, Licencja: CC0
Hanging arrangement in a bamboo vessel on the wall of a tokonoma (床の間) from the Saga Go-ryū (嵯峨御流) in the Seisui no ma (静水の間). 57 different schools of Ikebana belonging to the largest Ikebana organization in Japan, the “Public Interest Incorporated Foundation Japan Ikebana Art Association” (公益財団法人日本いけばな芸術協会), presented their works in exhibitions at the Meguro Gajoen that changed weekly. From the traditional arrangements with flowers and fruits that embody autumn colors to the dynamic free-style arrangement that utilized the entire room, works from various schools were shown in one exhibition.
Autor: Gryffindor, Licencja: CC0
Ikebana flower arrangement from the Ikenobō (池坊) by 石黒 由里 at the Nagoya Ikebana Art Exhibition held at the Citizens' Gallery Sakae, November 2018.
Autor: Gryffindor, Licencja: CC0
Ikebana flower arrangement from Ikenobō (池坊) by 久田 治代 at the Nagoya Ikebana Art Exhibition held at the Citizens' Gallery Sakae, November 2018.
Material (花材名)
ヤツデ
トルコギキョウ
タマシダ
ハラン
ピンがフマム
リンドウ
シクラメン
千日紅
トクサAutor: Gryffindor, Licencja: CC0
Ikebana flower arrangement from the Sōgetsu-ryū (草月流) by 前田 紗洋 at the Nagoya Ikebana Art Exhibition held at the Citizens' Gallery Sakae, November 2018.
Autor: Annie Dalbéra https://www.flickr.com/photos/dalbera/, Licencja: CC BY 2.0
Ikebana, ansehnliches Beispiel
Autor: 内閣府, Licencja: CC BY 4.0
Ikebana in Kyoto State Guest House
Autor: Gryffindor, Licencja: CC0
Classical Ikebana flower arrangement from the Nishi-ku Shōgetsudō Ko-ryū (西区 松月堂古流) by 伊藤 静朋園 from the Ikebana Association Federation in Nagoya City (名古屋市各区いけばな団体連合会) at the Nagoya Ikebana Art Exhibition held at the Citizens' Gallery Sakae, November 2018.