Józef Andrzej Gierowski

Józef Andrzej Gierowski
Ilustracja
Józef Gierowski w 1981
Data i miejsce urodzenia19 marca 1922
Częstochowa
Data i miejsce śmierci17 lutego 2006
Kraków
Poseł IX kadencji Sejmu PRL
Okresod 23 grudnia 1985
do 3 czerwca 1989
Przynależność politycznaposeł bezpartyjny
Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Okresod 1981
do 1987
PoprzednikMieczysław Hess
NastępcaAleksander Koj
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Armii Krajowej Order Zasługi Republiki Włoskiej III Klasy (1951-2001)

Józef Andrzej Gierowski (ur. 19 marca 1922 w Częstochowie, zm. 17 lutego 2006 w Krakowie) – polski historyk, profesor nauk historycznych o specjalności historia nowożytna[1], rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, poseł na Sejm PRL IX kadencji.

Życiorys

Syn Józefa[2], lekarza, brat Stefana Gierowskiego, profesora Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

W latach II wojny światowej żołnierz Związku Walki Zbrojnej, następnie Armii Krajowej. Był kierownikiem referatu informacyjnego VI Wydziału Okręgu Kielecko-Radomskiego, wydawcą i redaktorem pisma „Prawda Polska”. W styczniu 1945 został mianowany porucznikiem AK. W tym czasie studiował również na tajnych kompletach Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był uczniem prof. Władysława Konopczyńskiego.

Studia ukończył w 1946[1][3]. W tym samym roku rozpoczął pracę naukową na Uniwersytecie Wrocławskim (w latach 1954–1955 był prodziekanem, w latach 1964–1965 dziekanem Wydziału Filozoficzno-Historycznego, a w latach 1958–1961 prorektorem)[4], zostając równocześnie członkiem Polskiego Towarzystwa Historycznego. Stopień doktora uzyskał w 1947[3], stopień profesora nadzwyczajnego w 1958[1], a profesorem zwyczajnym został w 1970[3]. W latach 1953–1968 był kierownikiem Instytutu Historii PAN w Krakowie, a następnie w latach 1977–1981 kierował Zakładem Historii Śląska PAN.

W 1965 przeniósł się do Krakowa na Uniwersytet Jagielloński[3], obejmując kierownictwo Katedry Historii Polski XVI–XVIII wieku. Kierował następnie Zakładem Historii Nowożytnej Powszechnej. W latach 1967–1972 był dyrektorem Instytutu Historii UJ. W 1981 został wybrany, w pierwszych od dziesięcioleci demokratycznych wyborach, na rektora UJ. Uniwersytetem jako rektor kierował do 1987. Po wprowadzeniu stanu wojennego udało mu się szybko doprowadzić do uwolnienia internowanych pracowników i studentów UJ (przed końcem 1981). W 1983 wręczył papieżowi Janowi Pawłowi II doktorat honoris causa UJ. W 1984 powołał komisję, która, chociaż pomysł wówczas wydawał się nierealny, rozpoczęła cały proces budowy nowego kampusu UJ (prace kontynuowali później jego następcy: prof. Aleksander Koj, prof. Andrzej Pelczar, a do końca doprowadził prof. Franciszek Ziejka). Jako rektor i poseł na Sejm w latach 1985–1989 prof. Józef Andrzej Gierowski walczył o jak najszerszą autonomię szkół wyższych. W latach 1986–1989 był również członkiem Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa oraz Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego.

W 1986 założył na UJ pierwszy w Polsce Międzywydziałowy Zakład Historii i Kultury Żydów w Polsce podniesiony później do rangi Katedry Judaistyki. W 1989 został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. 27 marca 1990 został wybrany dyrektorem Wydziału II Filozoficzno-Historycznego PAU. W latach 1991–1995 wchodził w skład Rady do spraw stosunków polsko-żydowskich przy Prezydencie RP. W 1993 został przewodniczącym Rady Fundacji Judaica. Od tego samego roku uczestniczył w pracach Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[5].

Odznaczenia i nagrody

Odznaczony, m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi (1954)[6], Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955)[7], Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1976), Krzyżem Komandorskim (Commendatore) Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (1986), Krzyżem Armii Krajowej (1994), Medalem „Zasłużony dla Tolerancji” (1999), Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1999)[2], Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[8] oraz nagrodą Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa (grudzień 2005).

Doktoraty honoris causa

Prace naukowe

Profesor Józef Andrzej Gierowski jest autorem 380 prac naukowych i publikacji, w tym kilku książek o charakterze monograficznym:

  • Między saskim absolutyzmem, a złotą wolnością z 1953[3]
  • Sejmik Generalny Księstwa Mazowieckiego[3]
  • Dzieje Wrocławia 1618–1741[3]
  • W cieniu Ligi Północnej z 1971[3]
  • Kartki z rodowodu biedoty wiejskiej[3]
  • Traktat przyjaźni Polski z Francją w 1714 r. z 1965
  • Historia Włoch z 1986
  • Rzeczpospolita w dobie złotej wolności (1648–1763) – 5 tom Wielkiej Historii Polski (wydanie 10 tomowe)
  • Historia Polski t. II 1505–1764 i t. III 1764–1864 – praca ta w czterech tomach została napisana wspólnie z profesorami: Jerzym Wyrozumskim (Historia Polski do 1505 r. t. I) i Józefem Buszką (tom IV). Pierwsze wydanie ukazało się w 1978[3]

Przypisy

  1. a b c Józef Andrzej Gierowski, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2020-11-15].
  2. a b M.P. z 1999 r. nr 33, poz. 507.
  3. a b c d e f g h i j Józef Gierowski, Historia Polski 1505–1764, wyd. I, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1978, ISBN 83-01-08840-0.
  4. Encyklopedia Wrocławia. Jan Harasimowicz (red.). Wyd. III. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 234.
  5. Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803–2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 79, ISBN 978-83-233-4527-5.
  6. M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1589.
  7. M.P. z 1955 r. nr 112, poz. 1450.
  8. Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 324.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Commendatore OMRI BAR.svg
nastrino della medaglia di Commendatore dell'ordine al merito della Repubblica Italiana
POL Krzyż Armii Krajowej BAR.svg
Ta ^specifik^ z W3C grafika wektorowa została stworzona za pomocą Inkscape.
1981-02-27 uczestnicy Gierowski.jpg
Autor: Ryszard Świtacz - Pracownia Reprografii Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, Licencja: CC BY-SA 3.0
Józef Gierowski na jubileuszu 60-lecia (i 40-lecia pracy naukowej) prof. Henryka Zielińskiego na Uniwersytecie Wrocławskim