Józef Unrug

Józef Unrug
Joseph Michael Hubert von Unruh
Ilustracja
Józef Unrug (przed 1928)
wiceadmirał wiceadmirał
Data i miejsce urodzenia

7 października 1884
Brandenburg an der Havel, Królestwo Prus

Data i miejsce śmierci

28 lutego 1973
Lailly-en-Val, Francja

Przebieg służby
Lata służby

1904–1948

Siły zbrojne

 Kaiserliche Marine
 Marynarka Wojenna (II RP)
Naval Ensign of Poland2.svg Polska Marynarka Wojenna

Jednostki

Flota i Obszar Nadmorski

Stanowiska

I zastępca szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
II wojna światowa

Późniejsza praca

kierowca

Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Miecza (Szwecja) Komandor 1. klasy Orderu Miecza (Szwecja) Order Trzech Gwiazd II klasy (Łotwa) Komandor Orderu Danebroga (Dania) Komandor Orderu Świętego Sawy Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Żelazny (1813) I Klasy Krzyż Żelazny (1813) II Klasy Członek Orderu Słonia Białego (Tajlandia)

Józef Michał Hubert Unrug właśc. Joseph Michael Hubert von Unruh (ur. 7 października 1884 w Brandenburg an der Havel, zm. 28 lutego 1973 w Lailly-en-Val) – niemiecko-polski oficer marynarki niemieckiej, następnie polskiej, pochodzący z rodu Unrugów herbu własnego. Służył najpierw jako oficer w Kaiserliche Marine, gdzie podczas I wojny światowej był dowódcą okrętów podwodnych oraz flotylli podwodnej. Po wstąpieniu do odrodzonej polskiej Marynarki Wojennej, był pokładowym oficerem okrętów podwodnych. Od 1925 do 1939 był dowódcą Floty, a w czasie kampanii wrześniowej dowodził Obroną Wybrzeża. Zabrany do niemieckiej niewoli, po wyzwoleniu, pod koniec II wojny światowej, zajmował stanowisko I zastępcy szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej wcielonej pod dowództwo Admiralicji brytyjskiej. 21 września 2018 mianowany pośmiertnie na stopień admirała floty.

Życiorys

Młodość

Urodził się 7 października 1884 w Brandenburgu pod Berlinem (wówczas jako Joseph von Unruh). Był synem generała majora gwardii pruskiej Tadeusza Gustawa i saksońskiej hrabianki Izydory von Bunau. Do gimnazjum uczęszczał w Dreźnie. Ojciec, po przejściu w stan spoczynku, nabył majątek Sielec k. Żnina, gdzie mieszkał aż do śmierci w 1907 r. Jego przodkowie z rodu Unrugów mieszkali w Wielkopolsce od XVI wieku, gdy protoplasta polskiej gałęzi rodu, Christoph von Unruh (1550–1622) nabył majątek i zamek w Międzychodzie[1].

Od 1 kwietnia 1904 do 27 września 1907 przeszedł szkolenie oficerskie w Marineakademie Kiel, po którym otrzymał stopień podporucznika (Leutnant zur See). Później pływał na pokładach niemieckich okrętów: „Stosch” i „Mars”. Ukończył także kursy minowo-torpedowe oraz podwodnego pływania. Po promocji oficerskiej służył na krążownikach „München” i „Niobe” oraz pancernikuBraunschweig”. Od 21 czerwca 1911 do 25 sierpnia 1913 służył jako oficer inspekcyjny w Szkole Marynarskiej (Marineschule) Mürwik we Flensburgu, po roku został dodatkowo adiutantem komendanta szkoły. Od 1913 pływał na pancerniku „Friedrich der Große”, początkowo jako oficer wachtowy, następnie jako dowódca baterii dział. W latach 1915–1919 pełnił służbę na okrętach podwodnych. Był drugim oficerem i dowódcą okrętów podwodnych UB-25, UC-11 i UC-28, potem komendantem szkoły okrętów podwodnych oraz dowódcą flotylli okrętów podwodnych.

W II RP

od lewej: kmdr Józef Unrug, adm. Jean de Laborde i kmdr dypl. Eugeniusz Solski na pokładzie ORP „Bałtyk” w czerwcu 1931

Po odzyskaniu niepodległości Polski przeniósł się do niej w 1919 i zgłosił się do Wojska Polskiego. Zweryfikowany jako kapitan marynarki, przydzielony został na kierownika Wydziału Operacyjnego w Sekcji Organizacyjnej Departamentu dla Spraw Morskich w Warszawie. W 1920 został pierwszym kierownikiem Urzędu Hydrograficznego w Gdańsku. Kupił w Hamburgu na własne nazwisko pierwszy polski okręt – ORP „Pomorzanin”. W latach 1920–1922 pełnił obowiązki szefa Sztabu Dowództwa Wybrzeża Morskiego. 28 kwietnia 1921 roku poślubił Zofię Unrug, daleką kuzynkę pochodzącą z tego samego rodu. W listopadzie 1922 roku został zatwierdzony na stanowisko szefa sztabu Dowództwa Floty[2]. W dniu 1 lipca 1924 został przeniesiony w stan nieczynny na okres jednego roku z prawem do uposażenia[3]. W 1925 prezydent RP Stanisław Wojciechowski przywrócił go do służby czynnej i powierzył stanowisko dowódcy Floty w Gdyni.

21 grudnia 1932 prezydent RP Ignacy Mościcki nadał mu stopień kontradmirała ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 w korpusie oficerów Marynarki Wojennej[4].

II wojna światowa i niewola

21 sierpnia 1939 przeniósł Dowództwo Floty na Hel. Po ogłoszeniu mobilizacji 24 sierpnia został dowódcą Obrony Wybrzeża, bezpośrednio podległym Naczelnemu Wodzowi marszałkowi Polski Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi. Pomimo iż od pierwszych chwil II wojny światowej dowodzone przez niego wybrzeże zostało odcięte od pozostałej części kraju, poddało się jako jeden z ostatnich punktów oporu. 1 października, w związku z zepchnięciem resztek odciętych sił na Półwysep Helski i brakiem sensu dalszej obrony, podjął decyzję o kapitulacji. Kontradmirał Unrug wraz z pozostałymi marynarzami i żołnierzami dostał się do niewoli niemieckiej. Przebywał w oflagach, X B Nienburg, VIII B Silberberg, XVII C Spittal, II C Woldenberg, VII B Sandbostel, IV C Colditz, X C Lubeka, a od 1941 w VII A Murnau. Uwolniony został w 1945.

Józef Unrug na morzu
Oficerowie polscy w niewoli niemieckiej. Oflag Colditz. Od prawej: płk Antoni Durski-Trzaska, płk Mieczysław Mozdyniewicz, adm. Józef Unrug, gen. Tadeusz Piskor, płk Władysław Smolarski, kmdr Marian Majewski

Jako urodzony pod Berlinem w spolszczonej rodzinie o niemieckich korzeniach[5] szlacheckich, mówił lepiej po niemiecku niż po polsku, lecz w obozowych kontaktach z Niemcami obcował jedynie w języku polskim, przez tłumacza. Swojej niemieckiej rodzinie, która odwiedziła go w oflagu, i starym kolegom z niemieckiej marynarki (wysłanym aby go przywrócić na niemiecką stronę) powiedział, że 1 września zapomniał, jak się mówi po niemiecku. W obozach przeczytał ponad 400 książek po angielsku i francusku, a żadnej w języku niemieckim. Odmówił przejścia w stopniu admirała na stronę niemiecką i objęcia ważnego stanowiska w Kriegsmarine, dzieląc niewolę ze swoimi marynarzami[6].

Ostatnie lata

Po opuszczeniu obozów jenieckich przebywał w Wielkiej Brytanii, gdzie brał udział w likwidacji Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Został I zastępcą szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej. 2 września 1946 został awansowany na wiceadmirała. Nie powrócił do kraju i przebywał na emigracji w Wielkiej Brytanii do 1948, po czym wyjechał do Maroka, gdzie pracował fizycznie przy kutrach, w magazynie oraz przy ładunkach. Od 1955 mieszkał w Lailly-en-Val koło Beaugency we Francji, pracując jako kierowca ciężarówki, wożący żywność z pobliskiego miasteczka. Zmarł w wieku 88 lat w Domu Spokojnej Starości Polskiego Funduszu Humanitarnego, w Lailly-en-Val. Pochowany został 5 marca 1973 w kaplicy zamku Montrésor nad Loarą.

Ekshumacja i pogrzeb w Polsce

Trumna z ciałem admirała na lawecie, chwilę przed wymarszem konduktu spod kościoła garnizonowego Marynarki Wojennej, 2 października 2018

21 września 2018 Prezydent RP Andrzej Duda, na wniosek ministra obrony narodowej, mianował pośmiertnie wiceadmirała Józefa Unruga na stopień admirała floty[7].

24 września 2018 zwłoki Józefa Unruga i jego żony, Zofii (zm. 1980), zostały ekshumowane w Montrésor i przeniesione do francuskiego portu w Brest, gdzie czekała gwardia honorowa. Po 45 latach admirał miał spocząć na ziemi ojczystej[8].

W dniach 1–2 października 2018 roku w Gdyni Oksywiu odbyły się uroczystości pogrzebowe Józefa i Zofii Unrugów po sprowadzeniu ich trumien do Polski. Po czuwaniu przy trumnach w kościele garnizonowym Marynarki Wojennej pw. NMP Częstochowskiej, odprawiona została Msza św., a następnie spod kościoła wyruszył kondukt na Cmentarz Marynarki Wojennej w Gdyni[9]. W czasie ceremonii Prezydent wręczył akt mianowania wnukowi Admirała, Christophe’owi Unrugowi, obecnemu burmistrzowi miasteczka Montrésor.

Testament Unruga

W swoim testamencie zastrzegł, że sprowadzenie jego szczątków do Polski będzie możliwe tylko, „jeżeli uprzednio lub równocześnie, zostaną podobnie uczczeni i zrehabilitowani także – mający prawo do pamięci Narodu – koledzy, oficerowie Marynarki Wojennej RP, niewinnie straceni lub zmarli w więzieniu”[10]. Wśród nich wymienił m.in. kontradmirałów Stanisława Mieszkowskiego i Jerzego Staniewicza oraz komandora Zbigniewa Przybyszewskiego, zamordowanych przez komunistów w 1952 roku pod pretekstem tzw. spisku komandorów. Godny pochówek ich trzech odbył się 16 grudnia 2017 roku na tym samym cmentarzu. Dopiero 29 czerwca 2018 roku tamże pochowani zostali z honorami, wraz z żonami: kontradm. Adam Mohuczy, kmdr pil. Kazimierz Kraszewski, kmdr Wacław Krzywiec, kmdr Marian Wojcieszek, kmdr por. Robert Kasperski, kpt. mar. Adam Dedio, kpt. mar. Zdzisław Ficek, bosm. Edmund Sterna, st. mar. Jerzy Sulatycki[11].

Dla przywrócenia dobrego imienia Marynarce Wojennej RP Józef Unrug domagał się także „dokładnego, jasnego i publicznego ustalenia winy oraz ukarania winnych” popełnionych na nich zbrodni[10].

Zobacz też

Awanse

Niemcy

Polska

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

W 1976 roku poświęcono tablicę jego pamięci w kościele garnizonowym Marynarki Wojennej w Gdyni. Imię Józefa Unruga nadano Centrum Szkolenia Marynarki Wojennej w Ustce, Szkole Podstawowej nr 17 w Gdyni, Szkole Podstawowej w Laskach Wielkich oraz Ogólnokształcącemu Liceum Programów Indywidualnych w Gdańsku. Nosi je również wiele ulic miast na Wybrzeżu, m.in. w Gdyni, Gdańsku, Władysławowie, Starogardzie Gdańskim oraz we Wrocławiu, w Krakowie, w Dąbrowie Górniczej i w Kielcach. W 2006 roku uhonorowano go gwiazdą wmurowaną w Alei Zasłużonych Ludzi Morza w Rewie[9].

Przypisy

  1. Artur Paczesny, Unrugowie herbu Lew, Karty Pamięci [dostęp 2018-10-07].
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 49 z 29 listopada 1922.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych z 17 czerwca 1924 r., Nr 56, s. 330.
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1932 r., Nr 14, s. 467.
  5. Pochodzenie Admirała Józefa Unruga: http://Sejm Wielki.pl/b/cz.I028773.
  6. Czy powiedzą przepraszam?, „Angora”, nr 34, 23 sierpnia 2009, s. 15.
  7. M.P. z 2019 r. poz. 26
  8. Frachet Stéphane. Le Parisien: Indre-et-Loire : la dépouille de l’amiral Unrug, héros polonais, rentre au pays. „Le Parisien”, 2018-09-25. [dostęp 2018-10-01]. (fr.). 
  9. a b Ostatnia droga wiceadmirała Józefa Unruga do Polski, 100 lat Marynarki Wojennej [dostęp 2018-10-07].
  10. a b Admirał floty Józef Unrug spoczął na polskiej ziemi, 100 lat Marynarki Wojennej [dostęp 2018-10-02].
  11. Pogrzeb oficerów, podoficerów i marynarzy – ofiar zbrodni komunistycznej, 100 lat Marynarki Wojennej [dostęp 2018-10-07].
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z 3 maja 1926 r.
  13. Czesław Ciesielski, Twórcy Polskiej Marynarki Wojennej 1918–1951, s. 59.
  14. Prezydent RP pośmiertnie awansował Józefa Unruga, Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej [dostęp 2018-10-07].
  15. Łukomski G., Polak B., Suchcitz A., Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945, Koszalin 1997, s. 373.
  16. a b c d e f g h Borowiak 2004 ↓, s. 47, 57, 146, 161, 195.
  17. M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631 „za zasługi na polu organizacji, administracji i wyszkolenia marynarki”.
  18. a b c d e f g h i Czy wiesz kto to jest?. Stanisław Łoza (red.). Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 765–766.
  19. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 15 z 11 listopada 1928.
  20. M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 438 „za zasługi około rozwoju marynarki wojennej”.
  21. Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 290.
  22. Sveriges statskalender / 1940. Bihang, s. 15.
  23. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 380, nr 8 z 11 listopada 1931. 
  24. Dziennik Personalny MSWoj. Nr 2/1931, s. 67.
  25. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 4 z 4 lutego 1927.
  26. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 20 z 6 sierpnia 1927.

Bibliografia

  • Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 333–339. ISBN 83-7021-096-1.
  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: PAX, 1990, s. 832–833. ISBN 83-211-1096-7.
  • Julian Czerwiński i inni, Kadry Morskie Rzeczypospolitej: Polska Marynarka Wojenna, Część I: Korpus oficerów 1918–1947, Gdynia: Wyższa Szkoła Morska, 1996, ISBN 83-86703-50-4.
  • Mariusz Borowiak, Admirał: biografia Józefa Unruga, Gdańsk: Finna, 2004, ISBN 83-89929-40-6.
  • Lista oficerów Wojska Polskiego z lat 1914–1939. Józef Unrug. officersdatabase.appspot.com. [dostęp 2017-09-01].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Naval Ensign of Poland (1919-1928).svg
Bandera wojenna Rzeczypospolitej Polskiej. Oparta na Image:Naval_Ensign_of_Poland.svg oraz Image:Coat_of_arms_of_Poland2_1919-1927.svg. Była używana w latach 1919-1927 (praktycznie do 1936). Prawidłowe proporcje: 5:8 (w załączniku graficznym do ustawy są proporcje 5:10,5 lecz później zostało to sprostowane).
Naval Ensign of Poland2.svg
Naval Ensign of Poland
Józef Unrug.jpg
Józef Unrug (1884-1973) - Prussian-born Pole and Polish vice admiral who helped reestablish Poland's navy after World War I. During the opening stages of World War II, he served as the Polish Navy's commander-in-chief.
POL Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami (1942) BAR.svg
Baretka: Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami – II RP (1942).
Pogrzeb adm. Józefa Unruga wymarsz konduktu 1.jpg
Autor: Michael Tav, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pogrzeb adm. Józefa Unruga i jego żony w Gdyni Oksywiu. Trumna z ciałem admirała na lawecie, chwilę przed wymarszem konduktu spod kościoła garnizonowego Marynarki Wojennej, 2.10.2018, 11.57
Józef Unrug, Jean de Laborde, Eugeniusz Solski (1931).JPG
Wizyta eskadry francuskich okrętów wojennych w Gdyni w czerwcu 1931. Od lewej komandor Józef Unrug, francuski admirał Jean de Laborde, komandor por. Eugeniusz Solski na pokładzie ORP "Bałtyk".
POL PMW pagon1 wiceadmiral infobox.svg
Naramiennik wiceadmirała Marynarki Wojennej RP.
Pogrzeb adm. Józefa Unruga 2.jpg
Autor: Michael Tav, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pogrzeb adm. Józefa Unruga i jego żony w Gdyni Oksywiu. Kondukt przechodzi w stronę kościoła św Michała Archanioła, 2.10.2018, 12.33
Order of the Dannebrog K.svg
Autor: Skjoldbro, Licencja: CC BY-SA 4.0
Order of Danebrog Commander
UnrugColditz.jpg
Oficerowie polscy na dziedzińcu zamku w Colditz, od lewej: kontradm. Marian Jerzy Majewski, płk Władysław Smolarski, generał Tadeusz Piskor, admirał Józef Unrug, płk Mieczysław Mozdyniewicz, płk Antoni Trzaska-Durski.
LVA Order of the Three Stars - Grand Officer BAR.png
Baretka Komandora Orderu Trzech Gwiazd
D-PRU EK 1914 1 Klasse BAR.svg
Baretka: Krzyż Żelazny - I Klasy (1813)-1914-1918 (Prusy).
SWE Royal Order of the Sword - Commander 1st Class BAR.png
Autor: Wiki Romi, Licencja: CC0
Bareteka Komandora 1. klasy Królewskiego Orderu Miecza
Order of the White Elephant - 5th Class (Thailand) ribbon.svg
Autor: Sodacan, Licencja: CC BY-SA 4.0
Order of the White Elephant - 5th Class (Thailand) ribbon
SWE Royal Order of the Sword - Commander Grand Cross BAR.png
Autor: Wiki Romi, Licencja: CC0
areteka Komandora Krzyża Wielkiego Królewskiego Orderu Miecza
War Ensign of Germany (1867–1892).svg
War Ensign of Germany 1871-1892
Unrug.JPG
Rearadmiral Józef Unrug in 1930 (that time in the rank of Captain)
SRB-SHS-YUG Orden Svetog Save Komandir BAR.svg
Baretka: Order Świętego Sawy – Komandor – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.