Język francuski

język francuski
français, langue française
ObszarAfryka, Ameryka Południowa, Ameryka Północna, Australia i Oceania, Europa
Liczba mówiących
System pismaalfabet łaciński
Klasyfikacja genetyczna
  • języki nostratyczne
  • języki eurazjatyckie
  • języki indoeuropejskie
  • języki italskie
  • języki romańskie
  • Italo-Western languages
  • języki zachodnioromańskie
  • Gallo-Romance languages
  • Langues d'oïl
  • język francuski
Status oficjalny
Język urzędowy{{{język urzędowy}}}
Regulator językaAkademia Francuska
?
Office québécois de la langue française
UNESCO1 bezpieczny
Ethnologue1 narodowy
Kody języka
ISO 639-1fr
ISO 639-2fre, fra
Kod ISO 639-3fra
IETFfr
Glottologstan1290
Ethnologuefra
GOST 7.75–97фра 745
WALSfre
W projektach Wikimedia
français
ObszarAfryka, Ameryka Południowa, Ameryka Północna, Australia i Oceania, Europa
Liczba mówiących220 milionów[1][2]
Pismo/alfabetłacińskie
Klasyfikacja genetyczna
  • Języki indoeuropejskie
  • Języki romańskie
  • Języki zachodnioromańskie
  • Język francuski
Status oficjalny
język urzędowyBelgia, Benin, Burkina Faso, Burundi, Czad, Demokratyczna Republika Konga, Dżibuti, Francja, Gabon, Gwinea, Gwinea Równikowa, Haiti, Kamerun, Kanada, Komory, Kongo, Luksemburg, Madagaskar, Mali, Monako, Niger, Quebec, Republika Środkowoafrykańska, Rwanda, Senegal, Seszele, Szwajcaria, Togo, Vanuatu, Wybrzeże Kości Słoniowej , jeden z urzędowych w ONZ, Unii Europejskiej oraz NATO

Pozostałe miejsca:

Luizjana, Maine, Stany Zjednoczone (de facto języki urzędowe stanów, obok de facto angielskiego)
Dolina Aosty, Włochy (język urzędowy regionu autonomicznego, obok włoskiego)

Organ regulującyAkademia Francuska
UNESCO1 bezpieczny
Ethnologue1 narodowy
Kody języka
ISO 639-1fr
ISO 639-2fra/fre
Kod ISO 639-3fra
IETFfr
Glottologstan1290
Ethnologuefra
GOST 7.75–97фра 745
WALSfre
SILFRA
Występowanie
Ilustracja
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku francuskim
Słownik języka francuskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Języki i dialekty Francji
Znajomość języka francuskiego w krajach Unii Europejskiej.
Zasięg języka francuskiego na świecie

Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 67 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Około 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.

Język francuski jest używany także w Stanach Zjednoczonych przez potomków osadników z Francji (ok. 2 mln), głównie w stanach Luizjana (Cajunowie) i Maine. We Włoszech francuskim posługuje się ok. 100 tys. osób. Ponadto jest to język powszechnie znany w dawnych koloniach francuskich w Azji (Wietnam, Laos, Kambodża) oraz w byłych terytoriach zależnych na Bliskim Wschodzie (Liban i Syria)[3].

Obecnie francuski jest oficjalnym językiem Europejskiej Agencji Kosmicznej, Europejskiej Unii Nadawczej, FIA, FIFA, FINA, Interpolu, Międzynarodowego Biura Miar i Wag, Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej, Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, Międzynarodowego Towarzystwa Nauk Politycznych, Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, NATO, Organizacji Narodów Zjednoczonych, OECD[4], Światowej Agencji Antydopingowej, Światowej Organizacji Handlu, UCI, Unii Afrykańskiej oraz Unii Europejskiej. Francuski do końca XX wieku był drugim po języku angielskim najczęściej studiowanym i nauczanym językiem obcym, zaś z początkiem nadejścia XXI wieku został wyparty przez język hiszpański i stał się trzecim językiem na świecie pod względem popularności nauczania, jak też trzecim językiem w komunikacji międzynarodowej[5][6].

Pochodzenie i historia

Francuski wywodzi się z łaciny. Na język ten wpłynęły także, zwłaszcza w warstwie leksykalnej i w mniejszym stopniu gramatycznej, celtycki język galijski i germański język frankijski[7].

Francuski od XVIII wieku był językiem międzynarodowym, przede wszystkim dyplomacji i kultury. Międzynarodową karierę języka francuskiego potwierdziła już w r. 1789 Akademia Berlińska, przyznając nagrodę dziełu Antoine’a de Rivarola De l'Universalité de la langue française (O uniwersalizmie języka francuskiego). Po francusku pisali m.in. niemiecki filozof Gottfried Wilhelm Leibniz i polski, Jan Nepomucen Potocki (Rękopis znaleziony w Saragossie). W powieściach Lwa Tołstoja, Tomasza Manna, bardzo wiele dialogów napisanych jest po francusku, również Fryderyk Nietzsche w swoich pismach posługiwał się terminami francuskimi. Francuski był bardzo popularny w Polsce, szczególnie wśród arystokracji. W całej Europie wykształceni ludzie posługiwali się na co dzień francuskim, na przykład arystokracja rosyjska. Przykładowo w języku polskim do niedawna bardzo popularne było jeszcze francuskie „par excellence” (w całym tego słowa znaczeniu). Dzięki temu dziedzictwu oraz nieustającej promocji języka przez rząd francuski nadal posiada on ogromne znaczenie, mimo wyparcia go w wielu sytuacjach przez język angielski.

W średniowieczu francuski był językiem dworu angielskiego. Dzisiejsze motto brytyjskie (Dieu et mon droit) nadal jest zdaniem francuskim, podobnie jak dewiza Holandii (Je maintiendrai).

Dużą rolę w promowaniu języka francuskiego jako uniwersalnego języka całej Francji miała rewolucja francuska. Okólnik Komitetu Ocalenia Publicznego z 16 czerwca 1794 roku wskazywał, że „w jednej i niepodzielnej Republice język musi być jeden. Zróżnicowanie dialektów to federalizm”[8].

Akademia Francuska

Od 1665 roku nad czystością francuskiego standardu językowego czuwa Akademia Francuska, która promuje używanie terminów pochodzenia francuskiego i systematycznie tworzy neologizmy zastępujące nazewnictwo anglojęzyczne. Zjawisko to odnosi się również do skrótowców, które urabia się na podstawie francuskiego ekwiwalentu danego terminu, np.:

  • SIDA, a nie AIDS (syndrome de l'immunodéficience acquise);
  • OTAN, a nie NATO (Organisation du traité de l’Atlantique Nord);
  • ADN, a nie DNA (acide désoxyribonucléique);
  • ordinateur, a nie computer = 'komputer';
  • courriel, a nie e-mail.

Promowaniem języka francuskiego w świecie zajmuje się Międzynarodowa Organizacja Frankofonii.

Alfabet

Alfabet składa się z 26 liter: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.
We francuskim istnieją dwie ligatury: œ, æ
Niektóre litery mogą być opatrzone znakami diakrytycznymi: à, â, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, û, ù, ü, ÿ.

Wymowa w języku francuskim

Do przedstawiania wymowy stosuje się znaki transkrypcji według międzynarodowego alfabetu fonetycznego (polski skrót MAF, angielski IPA, francuski API).

Gramatyka języka francuskiego

Jedną z cech charakterystycznych gramatyki języka francuskiego, odróżniającą ją od niektórych innych języków nowożytnych, jest różnorodność czasów i trybów. W trybie orzekającym istnieje osiem czasów, ale dwa z nich nie są używane w mowie: passé simple (czas przeszły prosty) i passé antérieur (czas przeszły złożony). Występują one wyłącznie w narracji literackiej. Także nie wszystkie formy czasów w innych trybach używane są w języku mówionym, np. subjonctif imparfait (tryb łączny czasu przeszłego niedokonanego) i subjonctif plus-que-parfait (tryb łączny czasu pozaprzeszłego) czy wreszcie druga forma trybu warunkowego[9].

Cechą wyróżniającą francuski jest też zjawisko nieodróżniania w mowie wielu form gramatycznych, które występują w piśmie (np. większość wyróżników liczby mnogiej rzeczowników i czasowników, większość form rodzaju żeńskiego w odmianie czasowników).

Gramatyka francuska została opracowana w sposób całościowy w pierwszej połowie XVII w. przez Claude’a Favre’a de Vaugelas. Maurice Grevisse (1895–1980), belgijski gramatyk, jest autorem książki do dziś funkcjonującej jako dzieło referencyjne: Le Bon Usage (pierwsze wydanie z roku 1936, systematycznie uaktualniane, ostatnio w 2016).

Oficjalny status we Francji

Według konstytucji Francji język francuski jest od 1992 roku urzędowym językiem tego kraju. Francuszczyzna jest używana w oficjalnych publikacjach rządowych i publicznych szkołach. Reklamy telewizyjne i prasowe zawierające zwroty obcojęzyczne muszą zawierać tłumaczenie na francuski. Wszystkie filmy w kinach również muszą być dubbingowane (fr. doublage) na język francuski.

Oprócz francuskiego w kraju używa się również innych języków, jednak nie są one oficjalnie uznane przez rząd francuski.

Zobacz też

  • romanistyka
  • langues d’oïl
  • język oksytański
  • język franko-prowansalski
  • verlan, louchebem
  • Frankofonia, Frankofoni
  • język piemoncki w porównaniu z włoskim i francuskim

Przypisy

  1. Demography - Population at the beginning of the month.
  2. French in 9th place with 200 million French speakers in the world
  3. Organisation internationale de la Francophonie, francophonie.org [dostęp 2017-11-24] (fr.).
  4. Convention relative à l'Organisation de Coopération et de Développement Economiques
  5. The worldwide decline of french (ang.)
  6. The decline and fall french language (ang.)
  7. Pascale Cheminée: Aux origines du français : Trésors et histoire de la langue française. Paris: Littré. ISBN 978-2351840443. (fr.)
  8. Jan Baszkiewicz: Wolność, Równość, Własność. Rewolucje burżuazyjne. Warszawa: Czytelnik, 1981, s. 234. ISBN 83-07-00199-4.
  9. Claude Hagège, Combat pour le français: Au nom de la diversité des langues et des cultures, wyd. Odile Jacob, 2006

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Union Latine.svg
Autor: Kyat02, Licencja: CC BY-SA 3.0
Latin Union
Idioma francés.png
Autor: Fobos92, Licencja: CC BY-SA 3.0
Idioma francés en Europaː
   Regiones donde se hablan como lengua propias las lenguas de Oil y de Oc.
   Regiones donde su uso es compartido con otras lenguas propias de esos lugares
Wikibooks-logo.svg
Autor: User:Bastique, User:Ramac et al., Licencja: CC BY-SA 3.0
Wikibooks logo; Favicon is Wikibooks-logo.svg
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg
Autor: AleXXw, Licencja: CC BY-SA 3.0
Proposal for the new WikiVoyage-Logo by AleXXw including an idea of User:‎Danapit
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Wikipedia-logo.svg
Autor: Version 1 by Nohat (concept by Paullusmagnus); Wikimedia., Licencja: CC BY-SA 3.0
New Wikipedia’s logo. See also File:Wikipedia wordmark.svg for the wordmark, and File:Wikipedia-logo-v2-wordmark.svg for the logo+wordmark.
Information icon4.svg
An i icon for templates and the like
New-Map-Francophone World.PNG
The French language in the world
   Regions where French is the main language
   Regions where it is an official language
   Regions where it is a second language
   Regions where it is a minority language

The following things have been changed from the old "Map-Francophone World.PNG":

  • Vietnam, Cambodia and Laos are no longer colored in light blue, this is because French is no longer regularly used.
  • Lebanon, Tunisia, Mauritania, Morocco, and Algeria have been colored light blue, because the French language is widely used to a degree similar to a second language. There are even more French speakers in those countries than when French was the official language.
  • The Western Sahara has been colored light blue, due to the increased use of French there.
  • A green square has been added in London to recognize the French-speaking minority there.

To be modified :

  • The status of French language in Africa depends on the country. For instance in Senegal French is not always used in the street and the status of official language fits well whereas in Gabon this is the only used language, except for the eldest between people of a same ethnie so in Gabon the French is the main language.
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Wikiquote-logo.svg
SVG version of the Wikiquote logo.