Język grecki

Ελληνικά
ObszarGrecja, Cypr, Włochy, Albania, Macedonia Północna i inne
Pismo/alfabetgreckie
Klasyfikacja genetyczna
  • Języki indoeuropejskie
  • Języki helleńskie
  • Język grecki
Status oficjalny
Organ regulującyKiendro Elinikis Glosas
Ethnologue1 narodowy
Kody języka
ISO 639-1el
ISO 639-2gre
Kod ISO 639-3ell
ISO 639-5grk
IETFgrk
Glottologgree1276, mode1248
Ethnologueell
GOST 7.75–97гре 157
WALSgcy, grk
Występowanie
Ilustracja
Występowanie (jasnoniebieski = język w użyciu, ciemnoniebieski = język urzędowy)
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku greckim
Słownik języka greckiego
w Wikisłowniku
Słownik języka nowogreckiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Wyraz „Grecja” napisany po nowogrecku
Wyraz „Cypr” napisany po nowogrecku

Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. ελληνική γλώσσα, ellinikí glóssa lub ελληνικά, elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej[1], w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany, obok łaciny, jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym żywym językiem helleńskim.

Etymologia nazwy

Określenia „język grecki”, „greka” pochodzą od Rzymian, którzy nazywali ten język po łacinie lingua Graeca. Nazwa stosowana przez samych Greków w grece klasycznej brzmiała ἡ Ἑλληνικὴ γλῶττα = he Hellenikè glõtta (nowogr. η Ελληνική γλώσσα = i Ellinikí glóssa lub τα Ελληνικά = ta Elliniká), co można by przetłumaczyć jako „język helleński”.

Fazy rozwoju

Termin „język grecki” jest z naukowego punktu widzenia mało precyzyjny, ponieważ może się odnosić do kilku faz rozwojowych języka, z których każda posiada własną nazwę. Może więc odnosić się do następujących bardziej szczegółowych terminów:

  • język mykeński – najwcześniejsza potwierdzona faza rozwojowa języka greckiego, używana w okresie ok. 1600 r. p.n.e. do ok. 1200 r. p.n.e., najprawdopodobniej głównie na terenach Krety, wysp Morza Egejskiego i Peloponezu; znany z tabliczek zapisanych pismem linearnym B
  • język grecki archaiczny – znany przede wszystkim w swoim późnym stadium z dzieł Homera, używany po upadku cywilizacji mykeńskiej w „okresie ciemnym” i okresie archaicznym starożytnej Grecji; w okresie greki archaicznej ukształtowały się liczne dialekty, znane z późniejszych tekstów klasycznych
  • język grecki klasyczny – silnie zróżnicowany dialektalnie, używany w okresie klasycznym w starożytnej Grecji; w węższym znaczeniu termin ten odnosi się tylko do dialektu attyckiego[1]; język bogatej literatury, zaświadczony zwłaszcza w dialekcie attyckim
  • greka koine – język używany w okresie hellenistycznym starożytnej Grecji, powstały w wyniku wymieszania się różnych dialektów greki klasycznej (z przewagą dialektu attyckiego) z naleciałościami z łaciny i języków anatolijskich; w grece koine spisany był Nowy Testament
  • język średniogrecki (greka bizantyjska) – używany w okresie Bizancjum, rozwinął się z greki koine – luźne dialekty mówione, bardzo różniące się od języka literackiego
  • katharewusa („greka oczyszczona”) – język nawiązujący do greki klasycznej, sztucznie stworzony przez językoznawców po odzyskaniu niepodległości przez Grecję w XIX wieku; z założenia miał to być ogólnonarodowy język literacki, oczyszczony z naleciałości tureckich
  • język nowogrecki, inaczej demotyk (δημοτική = dimotikí, demotyk) – używany obecnie, głównie na terytorium Grecji i Cypru, współczesny standard literacki powstał w wyniku zmieszania się dialektów mówionych języka greckiego z formami zaproponowanymi w katharewusie; demotyk mówiony rozpada się na kilka dialektów; w szerszym znaczeniu termin ten odnosi się do wszystkich pobizantyjskich odmian języka greckiego łącznie z katharewusą i językami griko, cakońskim, kapadockim i pontyjskim (uważanymi wówczas za dialekty nowogreckie, choć o innej historii niż demotyk)

Poniżej przedstawiono uproszczony schemat historii rozwoju poszczególnych odmian języka greckiego:

mykeński
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
greka archaiczna
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
greka klasyczna
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
koine
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
średniogrecki
(greka bizantyjska)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
kapadocki[a]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
nowogrecki
(demotyk[b], katharewusa[c],
współczesne dialekty)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
pontyjski[d]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jewanik[e]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
cakoński[f]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
griko[g]
 

Zobacz też

  • język starogrecki
  • język nowogrecki

Uwaga

  1. Istniał już w XII wieku (przez ponad dwieście lat równolegle do greki bizantyjskiej, z której się wywodzi).
  2. Współczesny standard literacki, rozwinął się pod silnym wpływem katharewusy.
  3. Język sztuczny, używany dawniej tylko w kontekstach oficjalnych (w dokumentach urzędowych, wiadomościach, polityce). Luźno oparty na grece klasycznej i dialektach mówionych języka nowogreckiego.
  4. Wywodzi się z koine i dialektu jońskiego greki klasycznej, przez wieki pod silnym wpływem greki bizantyjskiej i języka tureckiego.
  5. Wywodzi się z koine okresu hellenistycznego (z zapożyczeniami z języka hebrajskiego), należy do języków żydowskich. Wymarły w końcu XX w.
  6. Wywodzi się z dialektu doryckiego greki klasycznej, przez wieki pod silnym wpływem kolejno koine, greki średniowiecznej i języka nowogreckiego.
  7. Wywodzi się z dialektu doryckiego greki klasycznej, przez wieki pod silnym wpływem najpierw łaciny, później języka włoskiego.

Przypisy

  1. a b Kazimierz Polański i inni, Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Kazimierz Polański (red.), wyd. 3, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2003, ISBN 83-04-04680-6, OCLC 69602560 [dostęp 2019-12-28] (pol.).

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Cyprus.png
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Wikipedia-logo.svg
Autor: Version 1 by Nohat (concept by Paullusmagnus); Wikimedia., Licencja: CC BY-SA 3.0
New Wikipedia’s logo. See also File:Wikipedia wordmark.svg for the wordmark, and File:Wikipedia-logo-v2-wordmark.svg for the logo+wordmark.
Greece.png
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Idioma Griego.PNG
Autor: Fobos92, Licencja: CC BY-SA 3.0
Regions where the Greek language is the official language - Greece and parts of Cyprus
   Where it is de jure and de facto official. (Republic of Cyprus and Greece).
   Where it is unofficially spoken.