Język tajski

ภาษาไทย
Obszar

Tajlandia i inne

Liczba mówiących

ogółem 46–50 milionów; 20 milionów jako pierwszy język[1]

Pismo/alfabet

tajskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy Tajlandia
Organ regulujący?
UNESCO1 bezpieczny
Ethnologue1 narodowy
Kody języka
Kod ISO 639-1th
Kod ISO 639-2tha
Kod ISO 639-3tha
IETFth
Glottologthai1261
Ethnologuetha
GOST 7.75–97таи 645
WALStha
SILTHJ
Występowanie
Ilustracja
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku tajskim
Słownik języka tajskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
System samogłosek w języku tajskim
Schemat tonów w języku tajskim

Język tajski, syjamskijęzyk z rodziny języków dajskich. Jest językiem urzędowym Tajlandii[2]. Jako pierwszy język używany jest jedynie w centralnej części Tajlandii (wokół Bangkoku). Na północy, południu oraz w regionie północno-wschodnim mówi się odrębnymi językami tajskimi[3][4][5].

System fonetyczny

System dźwiękowy (a także słowotwórstwo) języka tajskiego opiera się na sylabie o sformalizowanej budowie, składającej się z: nagłosu, śródgłosu, wygłosu (nie zawsze) i tonu. W nagłosie i wygłosie sylaby mogą znajdować się tylko spółgłoski (พยัญชนะ phayanchana), a w śródgłosie głoski z grupy sara (สระ), które to słowo tłumaczy się zazwyczaj jako „samogłoska”, choć do zakresu pojęcia „sara” należą także dyftongi (np. /ɯːa/), tryftongi oraz zbitka samogłosek ze spółgłoską /w/ – /iaw/ (/iaw/ i tryftongi, określane w literaturze anglojęzycznej jako „glide endings”, występują tylko w sylabach otwartych, czyli pozbawionych wygłosu). Tradycyjnie, do grupy „sara” zaliczano też zbitki: /am/, /ri/ i /rɯ/, które zachowały do dziś własne znaki pisma.

Głoski i ich zbitki występujące w nagłosie sylaby to: /g-/, /kh-/, /ng-/, /j-/, /ch-/, /s-/, /y-/, /d-/, /dt-/, /th-/, /n-/, /b-/, /bp-/, /ph-/, /f-/, /m-/, /r-/, /l-/, /w-/, /h-/, /kr/, /kl/, /kw/, /kʰr/, /kʰl/, /kʰw/, /pr/, /pl/, /pʰr/, /pʰl/, /tr/ oraz zwarcie krtaniowe, a w wygłosie: /-n/, /-ng/, or /-m/ (sylaby „żywe”), /-k/, /-p/, or /-t/ (sylaby „martwe”). Samogłoski tajskie to: /i ɯ u e ɤ o ɛ ɔ a/ oraz ich długie wersje (iloczas). Pozostałe dźwięki z grupy „sara” to: /aj/, /ia/, /aw/, /ua/, /ew/, /uj/, /ɯa/ (długie bądź krótkie), /ɛːw/, /ɤːj/, /ɔːj/, /o:j/, /iaw/, /uaj/, /ɯaj/ (wyłącznie długie), oraz wyłącznie krótkie /iw/.

Spółgłoski w nagłosie:

WargoweDziąsłowePodniebienneTylnojęzykoweKrtaniowe
Nosowe[m]
[n]
ณ,น
[ŋ]
Zwartebezdźwięczne[p]
[t]
ฏ,ต
[tɕ]
[k]
[ʔ]
przydechowe[pʰ]
ผ,พ,ภ
[tʰ]
ฐ,ฑ,ฒ,ถ,ท,ธ
[tɕʰ]
ฉ,ช,ฌ
[kʰ]
ข,ฃ,ค,ฅ,ฆ
dźwięczne[b]
[d]
ฎ,ด
Szczelinowe[f]
ฝ,ฟ
[s]
ซ,ศ,ษ,ส
[h]
ห,ฮ
Płynne[w]
[l]
ล,ฬ
[j]
ญ,ย
Drżące[r]

Tony

Tonów w języku tajskim jest pięć – trzy rejestrowe (niski, pośredni, wysoki) i dwa konturowe (opadający i rosnący)[2]. Tony są elementem alfabetu języka tajskiego, posiadają funkcję dystynktywną. Przykład sylab o identycznych głoskach, ale różnych tonach i znaczeniach:

Ton tajskiZapisWymowaZnaczenie
Pośredni สามัญนา/nāː/pole ryżowe
Niski เอกหน่า/nàː/(popularny pseudonim)
Opadający โทหน้า/nâː/twarz
Wysoki ตรีน้า/náː/młodsze rodzeństwo matki
Rosnący จัตวาหนา/nǎː/gruby, gęsty

Nie jest przyjęta za standard żadna transkrypcja ani transliteracja pisma tajskiego na alfabet łaciński. Najczęściej używa się (także w niniejszym artykule) Royal Thai General System of Transcription (RTGS), który jest jednak systemem przybliżonym (stworzonym na użytek znaków informacyjnych dla turystów), gdyż nie odtwarza tonów i iloczasu.

Morfologia i składnia

Jest to język typu SVO (subject-verb-object), czyli o szyku zdania zbliżonym do języków europejskich. Wyrazy są nieodmienne, z tego względu pozycja wyrazu w zdaniu określa relacje znaczeniowe (język izolujący).

Pismo tajskie

Pismo tajskie jest alfabetem sylabicznym, spokrewnionym z alfabetami indyjskimi. Składa się z 44 liter podstawowych spółgłoskowych oraz 14 niesamodzielnych znaków służących do zaznaczania samogłosek (do zapisu niektórych dźwięków „sara” używa się też znaków spółgłoskowych). W piśmie tajskim nie rozróżnia się wielkich i małych liter. Między wyrazami brak odstępów (z bardzo nielicznymi wyjątkami). Odstępem oddziela się zdania. Sylaby pisze się od lewej do prawej, ale kolejność stawiania liter w ramach sylaby określają odrębne zasady ortografii.

Spółgłoski można podzielić na trzy klasy tonalne: niskie, średnie i wysokie:

Niskie: ค, ฅ, ฆ, ง, ช, ซ, ฌ, ญ, ฑ, ฒ, ณ, ท, ธ, น, พ, ฟ, ภ, ม, ย, ร, ล, ว, ฬ, ฮ
Średnie: ก, จ, ฎ, ฏ, ด, ต, บ, ป, อ
Wysokie: ข, ฃ, ฉ, ฐ, ถ, ผ, ฝ, ศ, ษ, ส, ห

Znajomość klasy spółgłoski, typu sylaby („żywa” lub „martwa”) oraz długości samogłoski w sylabie pozwala określić, jaki ton ma być użyty przy wypowiadaniu sylaby. Dodatkowo ton może być modyfikowany odpowiednim markerem.

Zobacz też

Przypisy

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of Thailand.svg
The national flag of Kingdom of Thailand since September 2017; there are total of 3 colours:
  • Red represents the blood spilt to protect Thailand’s independence and often more simply described as representing the nation.
  • White represents the religion of Buddhism, the predominant religion of the nation
  • Blue represents the monarchy of the nation, which is recognised as the centre of Thai hearts.
Thtonespl.jpg
Autor: Lemmy Laffer, Licencja: CC BY-SA 3.0
System tonów języka tajskiego
Idioma tailandés.png
Autor: Fobos92, Licencja: CC BY-SA 3.0
Map of the Thai language:
  Where it is the majority
  Where it is the minority
Thai vowel chart.png
IPA vowel chart for Thai.