Józef Giza
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 3 marca 1887 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 16 sierpnia 1965 |
Przebieg służby | |
Lata służby | od 1910 |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki | 20 Pułk Piechoty Austro-Węgier |
Stanowiska | adiutant |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Józef Giza (ur. 3 marca 1887 w Dąbrówce Polskiej, zm. 16 sierpnia 1965 w Londynie) – generał brygady Wojska Polskiego.
Życiorys
Urodził się w Dąbrówce Polskiej (obecnie część Nowego Sącza), w rodzinie Michała Gissa-Gizy i Małgorzaty z domu Szkaradek. W 1909 ukończył I Gimnazjum w Nowym Sączu. W czasie nauki należał do Polskich Drużyn Strzeleckich. Po maturze nie został przyjęty do Seminarium Diecezjalnego i do końca września 1910 pracował w cegielni w Biegonicach. Od października 1910 służył w Cesarskiej i Królewskiej Armii Austro-Węgier, odbył roczne przeszkolenie dla ochotników w 20 pułku piechoty Austro-Węgier. Przeszedł szkolenie w Krakowie, Wadowicach, od 20 kwietnia 1911 w Bielinie (Bośnia), gdzie był dowódcą sekcji i plutonu w 16 kompanii 20 pułku w stopniu kaprala, a następnie sierżanta podchorążego. 30 września 1911 został przeniesiony do rezerwy. Od 12 lutego 1912 pracował na stanowisku oficjała pocztowego w Urzędzie Pocztowym w Nowym Sączu. Od maja do czerwca 1913 odbywał ćwiczenia wojskowe ponownie w Bośni, od października 1912 do końca marca 1913 ukończył sześciomiesięczny kurs pocztowo-telegraficzny. Od 1912 ponownie działał w Polskich Drużynach Strzeleckich.
Po wybuchu I wojny światowej 1 sierpnia 1914 został wcielony do 15 kompanii macierzystego 20 pułku, 4 sierpnia awansowany do stopnia chorążego piechoty i mianowany dowódcą plutonu. Brał udział w walkach na froncie serbskim i włoskim. 1 listopada 1915 został awansowany do stopnia podporucznika. Od lipca 1916 uczestniczył w walkach na froncie rosyjskim. Następnie z powodu choroby był leczony w szpitalu. Od 30 czerwca 1917 był instruktorem w 20 pułku, ukończył kurs techniczny. 1 sierpnia 1917 został awansowany do stopnia porucznika i po raz drugi brał udział w walkach na froncie włoskim. Od 16 kwietnia do 23 maja 1918 ponownie przebywał w szpitalu, po czym był instruktorem w kompanii zapasowej 20 pułku w Tarnowie. W międzyczasie był członkiem konspiracyjnej organizacji „Wolność” (1917–1918, współpracował m.in. z Leopoldem Gebelem[1])[2]. Od 30 października 1918 był dowódcą 1 kompanii zapasowej 20 pułku piechoty. Współautor antyaustriackiego zamachu wojskowego z 30 na 31 października 1918 w Tarnowie.
W listopadzie 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego. U schyłku wojny uczestniczył w przekształceniu 20 pułku piechoty w 1 pułk strzelców podhalańskich. W pułku stacjonującym w Nowym Sączu pełnił funkcję adiutanta. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej na stanowisku dowódcy kompanii. Walczył w szeregach I Brygady Górskiej, brał udział w wyprawie kijowskiej. 1 kwietnia 1920 został awansowany do stopnia kapitana. Następnie walczył w rejonie Pińska, w obronie Brześcia.
Po zakończeniu wojny w grudniu 1920 wraz z 1 pułkiem wrócił do Nowego Sącza. Odbył kurs przy dywizyjnym Centrum Szkolenia w Krakowie, po czym nadal służył w pułku na stanowisku adiutanta. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 445. lokatą w korpusie oficerów piechoty[3]. W tym samym miesiącu został mianowany na stanowisko dowódcy batalionu. Od kwietnia 1926 do 1927 pełnił funkcję komendanta obwodowego Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego przy 1 pułku. Od czerwca do września 1928 był dowódcą III batalionu pułku.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Grupa_oficer%C3%B3w_na_wizytacji_czeskiego_schronu.jpg/250px-Grupa_oficer%C3%B3w_na_wizytacji_czeskiego_schronu.jpg)
Następnie został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i od 6 października 1927 do kwietnia 1931 był dowódcą batalionu KOP „Iwieniec”[4]. 23 stycznia 1929 roku został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1929 roku i 8. lokatą w korpusie oficerów piechoty[5]. Od kwietnia 1931 do maja 1932 był zastępcą dowódcy 82 pułku piechoty w Brześciu, po czym wystąpił o przeniesienie ze względu na klimat niesprzyjający zdrowiu jego dzieci. 20 maja 1932 został przeniesiony do 2 pułku Strzelców podhalańskich w Sanoku na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[6]. 4 lipca 1935 został przeniesiony do 3 pułku Strzelców Podhalańskich w Bielsku na stanowisko dowódcy pułku[7][8]. Na stopień pułkownika został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 6. lokatą w korpusie oficerów piechoty[9][10]. W maju 1938 został dowódcą Górnośląskiej Brygady Obrony Narodowej w Katowicach. Jednocześnie pełnił obowiązki komendanta Rejonu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego 23 Dywizji Piechoty[11].
W obliczu zagrożenia konfliktem zbrojnym w sierpniu 1939 objął funkcję dowódcy piechoty dywizyjnej 55 Dywizji Piechoty[4]. W czasie kampanii wrześniowej dowodził obroną odcinka Śmiłowice-Mikołów-Wyry na Górnym Śląsku, później w odwrocie (Kazimierza Wielka 7 września, Osiek 11 września) i od 12 września na Lubelszczyźnie aż po Tomaszów Lubelski 23 września. Uniknął niewoli i przedostał się na Węgry w październiku 1939. Tam był internowany w obozie Selyp od 25 października do 31 grudnia 1939. Zwolniony, został zastępcą dowódcy Przedstawicielstwa WP w Budapeszcie do 24 kwietnia 1940. W maju 1940 przedostał się do Francji, gdzie od 17 maja do 18 czerwca przebywał w obozach Carpiange i Val Andree. Po upadku Francji 18 czerwca 1940 został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Od 16 sierpnia 1940 przebywał w obozie w Crawford (Szkocja). Tam od października do listopada 1940 pełnił funkcje: zastępca dowódcy 5 Brygady Kadrowej Strzelców, od listopada 1940 do kwietnia 1941 komendant Szkoły Podchorążych Piechoty, od kwietnia do października 1941 komendant kursów unitarnych, od listopada 1941 II zastępca dowódcy brygady szkolnej.
W czerwcu został 1942 został skierowany na Bliski Wschód. Tam od 14 lipca 1942 był dowódcą 4 Brygady Strzelców, a po jej przekształceniu, od marca do 22 września 1943 dowódcą 5 Wileńskiej Brygadą Piechoty. Następnie od września 1943 do 12 kwietnia 1944 był komendantem Centrum Wyszkolenia Armii. W maju 1944 objął dowodzenie 7 Dywizją Piechoty[10]. Następnie z uwagi na zły stan zdrowia (choroba malaria, zapalenie stawów, artretyzm), od grudnia był dowódcą tylko formalnie, a w sierpniu 1945 złożył dowództwo. 25 września 1944 został mianowany generałem brygady[10]. Od października 1945 pozostawał w stanie nieczynnym[10]. Był leczony w szpitalu w Casamassima we Włoszech, następnie w 8 Polskim Szpitalu Wojskowym w Egipcie do 1948, po czym zwolniony jako inwalida.
Po zakończeniu II wojny światowej osiadł w Londynie. Działał w ruchu kombatanckim, pełnił funkcje w Oficerskim Sądzie Honorowym i był powoływany do sądów koleżeńskich. Ponownie był leczony w Polskim Szpitalu w Penley. Zmarł 16 sierpnia 1965 w Londynie. Został pochowany na londyńskim Cmentarzu Gunnersbury.
Jego żoną była Wiktora z domu Szkaradek (1899–1986), pochowana na cmentarzu św. Heleny w Nowym Sączu[12]. Mieli czworo dzieci: córkę Marię (ur. 1921), łączniczkę Armii Krajowej oraz synów Mieczysława (1920–1939), absolwenta Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie, poległego w kampanii wrześniowej pod Radłowem, Kazimierza (ur. 1924) i Tadeusza (ur. 1929). Córka Maria Podgórska poświęciła ojcu książkę pt. Z Sącza rodem, Wspomnienia córki generała Józefa Gizy[13].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (17 maja 1921)[14][a]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937)[15][16]
- Krzyż Walecznych (trzykrotnie)[4]
- Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami (październik 1945)
- Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)[17]
- Medal Niepodległości (24 października 1931)[18]
- Srebrny Krzyż Zasługi (przed 1933)[19]
- Odznaka pamiątkowa 1 pułku Strzelców Podhalańskich[19]
- Krzyż Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry, 1914)[20]
- Medal Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry, 1915, 1916)[20]
Uwagi
- ↑ W okresie PRL przedstawiono go do odznaczenia Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari IV klasy, jednak z uwagi na pobyt na emigracji Józef Giza został skreślony z listy.
Przypisy
- ↑ Krzysztof Podgórski: „Wolność”. [dostęp 2015-04-14].
- ↑ Paweł Stachnik: Sądeccy c. k. dezerterzy. [dostęp 2015-04-14].
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 34.
- ↑ a b c Głowiński 2009 ↓, s. 27.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 24 stycznia 1929 roku, s. 3.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 96.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
- ↑ Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 155 z 11 lipca 1935.
- ↑ Rybka i Stepan 2004 ↓.
- ↑ a b c d Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 95.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 538.
- ↑ Nekrolog. Wiktora Gizowa. „Dziennik Polski”. Nr 22, s. 6, 27 stycznia 1986.
- ↑ Maria Giza-Podgórska: Pamiętam kazanie kardynała Wyszyńskiego. Sądeczanin, 5 marca 2013. [dostęp 2019-07-14].
- ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 2949 z 17 maja 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 828
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410 „za zasługi w służbie wojskowej”.
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Nadanie Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 34, 11 listopada 1937.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska”.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 251, poz. 335 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ a b Na podstawie zdjęcia z 1933.
- ↑ a b Tomasz Podgórski, Niepubliczne dokumenty awansowo-odznaczeniowe Józefa Gizy z czasów austriackich, Almanach Sądecki nr 3/4 2015 s. 69–74.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Generał z sanockim epizodem, Tygodnik Sanocki, nr 18 (599) z 2 maja 2003, s. 7.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Tomasz Głowiński: Zapomniany garnizon. Oddziały Korpusu Ochrony Pogranicza w Iwieńcu w latach 1924–1939. Wrocław: Wydawnictwo GAJT, 2009. ISBN 978-83-88178-71-9.
- Generał Józef Giza – rzecz o żołnierskiej wierności. iwieniec.eu. [dostęp 2014-05-29].
- Tadeusz Łaszczewski: Lubelszczyzna - 1939 r. nazwiska osób na literę G - J. Janusz Stankiewicz. [dostęp 2019-07-14].
Media użyte na tej stronie
Lesser coat of arms of the Austrian Empire form the Congress of Vienna in 1815 until the Austro-Hungarian Compromise of 1867. It then represented the Cisleithanian territories of Austria-Hungary in the Reichsrat until 1915.
It shows the arms of Habsburg-Lorraine encircled by the chain of the Order of Golden Fleece, surmounted on the crowned Austrian imperial double-headed eagle clutching in its claws the Imperial orb, sceptre and sword, with the Imperial Crown of Rudolf above.
After 1915 the inescutcheon only displayed the red-white-red arms of Austria.Naramiennik generała brygady Wojska Polskiego (1919-39).
Autor: Asadnts, Licencja: CC BY-SA 3.0
Grupa oficerów wizytują czeski lekki schron, tzw. żopik, po zajęciu Zaolzia. Od lewej: D-ca piechoty 55DP. - płk Józef Giza, d-ca 203 pp. płk. dypl.Stanisław Habowski, d-ca 73 pp. Piotr Sosialuk, ostatni od prawej płk. dypl.Henryk Gorgoń, d-ca 11 pp.. Czwarty od prawej dca GO. Śląsk, gen. bryg. Jan Jagmin Sadowski
nastrino Ordine imperiale della corona di ferro
Poland badge. Second World War period Polish Army (post-1939 Free Polish Army) shoulder title.
Baretka: Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami – II RP (1942).
zdjęcie generała Józefa Gizy
(c) I, Poznaniak1975, CC BY 2.5
Odznaka "Za Służbę Graniczną", wzorowana na przedwojennej odznace KOP ... Translation: Polish » English
For službe graniczna.jpg
Medal "For Service Boundary", modeled on the prewar odznace KOPBaretka: Wstążka Wojenna (Kriegsbande) dla odznaczeń austro-węgierskich (m.in.: Militär-Verdienstkreuz; Militär-Verdienstmedaille (Signum Laudis); Franz-Joseph-Orden; Tapferkeitsmedaille).