Józef Teodorowicz
Ten artykuł od 2021-08 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
![]() | |
Kraj działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 25 lipca 1864 |
Data i miejsce śmierci | 4 grudnia 1938 |
Miejsce pochówku | |
Arcybiskup lwowski obrządku ormiańskiego | |
Okres sprawowania | 1902–1938 |
Wyznanie | |
Kościół | |
Prezbiterat | 2 stycznia 1887 |
Nominacja biskupia | 16 grudnia 1901 |
Sakra biskupia | 2 lutego 1902 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Data konsekracji | |||||
---|---|---|---|---|---|
Konsekrator | |||||
Współkonsekratorzy | |||||
|
Józef Teofil Teodorowicz (ur. 25 lipca 1864 w Żywaczowie, zm. 4 grudnia 1938 we Lwowie) – polski duchowny katolicki, arcybiskup lwowski obrządku ormiańskiego w latach 1902–1938, teolog, polityk, poseł na Sejm Ustawodawczy, a następnie w latach 1922–1923 senator I kadencji w II RP.
Życiorys
Urodził się w rodzinie szlacheckiej pochodzenia ormiańskiego, osiadłej od wieków w Polsce, jako syn Grzegorza Teodorowicza i Gertrudy z Ohanowiczów. Ukończył gimnazjum w Stanisławowie, po czym rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie w Czerniowcach na Bukowinie[1][2]. W czasie studiów przeżył kryzys wiary. Po roku porzucił studia świeckie, wstępując do Seminarium Duchownego we Lwowie i na Uniwersytet Lwowski (wydział teologiczny).
2 stycznia 1887 przyjął święcenia kapłańskie z rąk arcybiskupa ormiańskokatolickiego Izaaka Mikołaja Isakowicza. Był kuratorem Zakładu dla Młodzieży im. dr. Józefa Torosiewicza we Lwowie, proboszczem w Brzeżanach, wikarym we Lwowie i Stanisławowie, a następnie kanonikiem gremialnym we Lwowie. Współpracował z ks. Adamem Stefanem Sapiehą. W 1901, po śmierci arcybiskupa Isakowicza, w wieku 37 lat został mianowany arcybiskupem lwowskim obrządku ormiańskiego[3].
Prowadził ożywioną działalność społeczną i polityczną. Był członkiem Ligi Narodowej[4]. Działał w wielu organizacjach dobroczynnych. W okresie 1902–1918 był posłem do Sejmu Krajowego we Lwowie i Izby Panów w Wiedniu, gdzie bronił spraw polskich. W 1902 roku objął lwowską katedrę obrządku ormiańskiego. W 1905 jako jedyny biskup galicyjski zaangażował się w sprawę strajków szkolnych w Wielkopolsce. Podczas I wojny światowej wraz z arcybiskupem Bilczewskim chronił energicznie obywateli kraju od krzywd ze strony cywilnych i wojskowych okupacyjnych władz rosyjskich. We wrześniu 1914 został wybrany członkiem galicyjskiej C. K. Rady Szkolnej Krajowej[5]. W 1917 na forum wiedeńskiej Izby Panów ogłosił, że celem Polaków jest restytucja integralnej Polski. Od początku listopada 1918 brał aktywny udział w pracach nad organizowaniem państwowości polskiej.
10 lutego 1919 wygłosił słynne kazanie w katedrze św. Jana w Warszawie na rozpoczęcie obrad Sejmu Ustawodawczego. Podkreślił w nim konieczność porzucenia spraw partykularnych i osobistych interesów na rzecz pracy dla dobra wspólnego w odradzającej się z zaborczych podziałów Polsce[6].
W 1920, kiedy ważyły się losy Śląska, pojechał wraz z biskupem Sapiehą do Rzymu, aby tam przedstawić sprawę polską papieżowi Benedyktowi XV, a w drodze powrotnej odczytami w Paryżu i Brukseli zwracał uwagę światowej opinii na żądania Polski[7].
W latach 1919–1922 był posłem niezależnym na Sejm Ustawodawczy i wiceprzewodniczącym klubu poselskiego Związku Ludowo-Narodowego. W 1920 skierowano wniosek do komisji sejmowej o pociągniecie go do odpowiedzialności za ujawnienie w Watykanie treści tajnych dokumentów jakie powierzyło mu Ministerstwo Spraw Zagranicznych[8]. W latach 1922–1923 był senatorem z ramienia Stronnictwa Chrześcijańsko-Narodowego do chwili, gdy na polecenie Piusa XI zrezygnował z mandatu[9].
Położył olbrzymie zasługi dla archidiecezji lwowskiej obrządku ormiańskiego. Dbał o powołania kapłańskie, popierał oczyszczanie liturgii ormiańskiej z naleciałości łacińskich, a 30 maja 1937 przy udziale całego Episkopatu Polski i wiernych trzech obrządków uroczyści koronował cudowny obraz Matki Bożej Łaskawej[10] z ormiańskiego kościoła parafialnego w Stanisławowie – najważniejszego sanktuarium maryjnego w archidiecezji ormiańskiej. W latach 1908–1930 olbrzymim wysiłkiem przeprowadził gruntowną renowację katedry ormiańskiej we Lwowie, którą Jan Henryk Rosen ozdobił słynnymi freskami, a Józef Mehoffer – mozaikami[11].
Zmarł 4 grudnia 1938 we Lwowie[12]. Po jego śmierci, w uznaniu jego zasług dla Rzeczypospolitej, ogłoszono w całym kraju żałobę narodową. 9 grudnia 1938 po uroczystym pogrzebie został pochowany na Cmentarzu Obrońców Lwowa[13][14][15][16].
W okresie Ukraińskiej SRR w trakcie profanacji i zrównywania z ziemią Cmentarza Obrońców Lwowa Maria Tereszczakówna (polska działaczka społeczna) wraz z grupą kilku innych osób, w celu ratowania szczątków polskich bohaterów pochowanych na tym cmentarzu przeniosła kilka ciał zasłużonych Polaków w inne miejsce pochówków w tym do grobowców w głębi Cmentarza Łyczakowskiego w tym szczątki Józefa Teodorowicza. Polska społeczność od 1991 roku czyniła starania o jego ekshumację z grobowca Kłosowskich (w grobie tym nadal spoczywa ks. Gerard Szmyd, którego szczątki zostały tutaj ukryte w latach 70. w podobnych okolicznościach) i powrót na Cmentarz Orląt jednak Ukraińcy każdorazowo odmawiali, nawet wówczas gdy w 2009 roku włączyła się w te zabiegi polska organizacja państwowa Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Dopiero jej sukcesywne dwuletnie dalsze prośby poskutkowały wyrażeniem zgody przez stronę ukraińską na ekshumację[17].
W dniu 7 czerwca 2011 r. szczątki ks. arcybiskupa Józefa Teodorowicza zostały z powrotem przeniesione do grobu na Cmentarzu Obrońców Lwowa. Uroczystościom powtórnego pochówku przewodniczył ordynariusz wiernych obrządku ormiańskiego w Polsce, kardynał Kazimierz Nycz[18].
Upamiętnienie
- W 2007 r. w archiwum Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich dokonano sensacyjnego odkrycia płyt decelitowych, zawierających nagrania kazań wielkopostnych głoszonych przez arcybiskupa Teodorowicza w marcu i kwietniu 1938 i transmitowanych przez Polskie Radio. Z pomocą specjalistów Fundacji udało się odczytać te nagrania. Zostały one następnie wydane w formie publikacji z płytą CD[19].
- 26 października 2008 r. przy kościele w Ryczeniu z inicjatywy Marka Kubickiego i jego rodziny został ustawiony i odsłonięty kamienny obelisk dedykowany arcybiskupowi Teodorowiczowi[20].
- 4 grudnia 2008 r., w 70. rocznicę śmierci arcybiskupa Teodorowicza, Senat RP przyjął uchwałę[21] oddającą hołd „heroicznemu patriocie”, „uosabiającemu najlepsze tradycje Rzeczypospolitej”, a Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich przygotowała wystawę „Wielki Zapomniany”[22].
- W 2008 r. powstaje film dokumentalny o arcybiskupie Teodorowiczu pt. "Ormiańskie serca dla Polski", w reżyserii Tadeusza Szymy[23].
- Cytat z kazania „O miłości Ojczyzny” autorstwa arcybiskupa Teodorowicza znalazł się na rewersie Medalu 100-lecia Odzyskania Niepodległości ustanowionego w maju 2018 r. przez Radę Ministrów.
- 9 lutego 2019 r., w rocznicę wygłoszenia słynnego kazania w warszawskiej katedrze odsłonięto tablicę ku czci arcybiskupa Teodorowicza.[24].
Publikacje
- O miłości Ojczyzny, Katolickie Duszpasterstwo Polskie, Jerozolima 1944[25].
- Na przełomie. Przemówienia i kazania narodowe, Księgarnia Św. Wojciecha, 1923[26].
Odznaczenia i wyróżnienia
- Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1924)[27][28].
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[28].
- Honorowe obywatelstwo Lwowa (1927).
- Honorowe obywatelstwo Brzeżan (1897)[29].
- Filister honoris causa korporacji akademickiej Obotritia we Lwowie.
- W 1927 został wybity medal upamiętniający Józefa Teodorowicza, zaprojektowany przez Wojciecha Przedwojewskiego[30].
Przypisy
- ↑ W. Wic, Teodorowicz Józef Teofil, [w:] Słownik biograficzny historii Polski, t. 2, red. J. Chodera, F. Kiryk, Wrocław-Warszawa-Kraków 2005, s. 1543.
- ↑ A. Wątor, Liga Narodowa w Galicji-Małopolsce i jej działacze, Toruń 2020, s. 283.
- ↑ ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, Arcybiskup ormiański Józef Teofil Teodorowicz, lwow.home.pl [dostęp 2022-09-29] .
- ↑ Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 586
- ↑ Z Rady szkolnej krajowej. „Nowa Reforma”, s. 1, Nr 413 z 21 września 1914.
- ↑ Instytut Gość Media , Wielki zapomniany, katowice.gosc.pl, 5 grudnia 2013 [dostęp 2022-09-29] .
- ↑ Katolicka Agencja Informacyjna KAI , Abp Józef Teodorowicz – patriota, który ugruntował polską niepodległość | eKAI, eKAI | Portal Katolickiej Agencji Informacyjnej, 9 lutego 2019 [dostęp 2022-09-29] .
- ↑ Stanisław Giza. Kalendarz wydarzeń historii ruchu ludowego 1895-1965. Warszawa 1967, s. 60.
- ↑ Kresowy głos sumienia. Arcybiskup Józef Teodorowicz (1864–1938), Przystanek Historia [dostęp 2022-09-29] (pol.).
- ↑ Obraz znajduje się obecnie w Sanktuarium Cudownego Obrazu Matki Bożej Łaskawej ze Stanisławowa przy parafii św. św. Piotra i Pawła w Gdańsku: https://web.archive.org/web/20080330032247/http://www.piotr-pawel-gdansk.pl/matkabozalaskawa.html.
- ↑ Skarbnica wiedzy o polskich Ormianach, skarbnica.ormianie.pl [dostęp 2022-09-29] .
- ↑ Ś. p. Ks. Arcybiskup J. T. Teodorowicz. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 277 z 6 grudnia 1938.
- ↑ Program pogrzebu ks. Arcybiskupa Teodorowicza. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 278 z 7 grudnia 1938.
- ↑ Przed eksportacją zwłok śp. ks. Arcybiskupa Józefa Teodorowicza. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 279 z 9 grudnia 1938.
- ↑ Program uroczystości pogrzebu ks. Arcybiskupa Teodorowicza. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 280 z 10 grudnia 1938.
- ↑ Uroczystości pogrzebu ks. Arcybiskupa Teodorowicza. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 281 z 11 grudnia 1938.
- ↑ Abp Józef Teodorowicz – patriota, który ugruntował polską niepodległość
- ↑ pogrzeb abp. Teodorowicza, lwow.info, 7 czerwca 2011 [dostęp 2022-09-29] (pol.).
- ↑ Arcybiskup ormiański Józef Teodorowicz – wybitny polski kapłan, kaznodzieja i mąż stanu, Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich, Warszawa 2007.
- ↑ Skarbnica wiedzy o polskich Ormianach, skarbnica.ormianie.pl [dostęp 2022-09-02] .
- ↑ Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich.
- ↑ Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich.
- ↑ FilmPolski.pl, FilmPolski [dostęp 2022-09-29] (pol.).
- ↑ Skarbnica wiedzy o polskich Ormianach, www.skarbnica.ormianie.pl [dostęp 2020-02-19] .
- ↑ Józef Teodorowicz , O miłości Ojczyzny, polona.pl [dostęp 2020-01-29] .
- ↑ Józef Teodorowicz , Na przełomie : przemówienia i kazania narodowe, polona.pl [dostęp 2020-01-29] .
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 15.
- ↑ a b Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 748-749.
- ↑ Wielki zapomniany - Sławni ludzie - Stanisławów Kresy, stanislawow.net [dostęp 2022-09-29] .
- ↑ Andrzej Romaniak: Medale, medaliony, plakiety. Katalog zbiorów. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2005, s. 52. ISBN 83-919305-8-0.
Linki zewnętrzne
- Pełny biogram na stronie Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich
- Fragment_kazania_arcybiskupa_Teodorowicza Fragment nagrania radiowego kazania arcybiskupa Teodorowicza z 1938
- Wielki zapomniany. Arcybiskup ormiański Józef Teofil Teodorowicz
- Kalendarium życia arcybiskupa
- Uchwała Senatu RP w 70. rocznicę śmierci Arcybiskupa Józefa Teofila Teodorowicza
- Wystawa „Wielki zapomniany”
- Bogusław Longchamps de Berier o arcybiskupie Teodorowiczu
- Apel w sprawie grobu abp Józefa Teodorowicza. albert.krakow.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-04-20)].
- W Senacie otwarto wystawę o abp. Teodorowiczu
- Catholic-hierarchy
- Informacja o powtórnym pochówku ks. abpa Józefa Teodorowicza
- Wpis na blogu ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego dot. uroczystości związanej z powtórnym pochówkiem ks. arcybiskupa
- Publikacje abp Józefa Teodorowicza w serwisie Polona
Media użyte na tej stronie
Józef Teodorowicz (przed 1901)
Autor: User:Piotrus, Licencja: CC BY-SA 4.0
Lychakiv Cemetery in summer 2017. Arcybiskup Józef Teofil Teodorowicz 1864-1938
Autor: Stanisław Kosiedowski, Original uploader was Stako at pl.wikipedia, Licencja: CC BY-SA 3.0
Grobowiec Kłosowskich. Miejsce spoczynku ks. Gerarda Szmyda na cmentarzu Łyczakowskim. Sierpień 2007. Autor fot. Stanisław Kosiedowski.