Jakub Prawin
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 18 kwietnia 1901 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 7 lipca 1957 |
Pełnomocnik Rządu na Okręg Mazurski | |
Okres | od 1945 |
Poprzednik | funkcja utworzona |
Następca | |
Szef Polskiej Misji Wojskowej w Niemczech | |
Okres | od 1945 |
Następca | Alfred Friedman |
Wiceprezes Narodowego Banku Polskiego | |
Okres | od 1950 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Jakub Prawin (ur. 18 kwietnia 1901 w Tarnowie, zm. 7 lipca 1957 w Świdrach Małych) – generał brygady Wojska Polskiego, wysoki urzędnik państwowy, doktor praw, działacz komunistyczny.
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Jakub_Prawin_%28gr%C3%B3b%29_01.jpg/240px-Jakub_Prawin_%28gr%C3%B3b%29_01.jpg)
Pochodził z rodziny żydowskiej, był synem Adolfa, zawiadowcy stacji kolejowej, i Bronisławy z Erlichów. W czerwcu 1919 ukończył gimnazjum w Tarnowie. Pod wpływem nauczyciela historii Włodzimierza Jarosza stał się socjalistą. W 1920 uniknął poboru do wojska i przedostał się do Wiednia, gdzie ukończył studia prawnicze (uzyskał tytuł doktora nauk prawnych), a także studia w Wyższej Szkole Handlu Zagranicznego w Wiedniu. Studiował równolegle biologię i antropologię. W Wiedniu związał się z ruchem komunistycznym – w 1920 wstąpił do Związku Młodzieży Komunistycznej (Kommunistischer Jugend-Verband). Interesował się muzyką. Grał na skrzypcach i fortepianie.
Po powrocie do Polski w 1928 (skorzystał z amnestii), pracował w firmach ubezpieczeniowych, we włoskiej firmie handlowej jako przedstawiciel na Polskę. Bronił praw związków zawodowych. W 1931 wstąpił do Komunistycznej Partii Polski (KPP), gdzie był m.in. sekretarzem Komitetu Dzielnicowego (KD) Śródmieście i Wola oraz sekretarzem Wydziału Propagandy Komitetu Warszawskiego (KW) i członkiem KW KPP. Od maja 1935 do stycznia 1936 i od stycznia do maja 1937 był osadzony w Berezie Kartuskiej za działalność wywrotową.
Po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 uciekając przed Niemcami trafił na teren okupacji sowieckiej, do Lwowa, gdzie działał na rzecz komunistów. Przyjęty do WKP(b) z zaliczeniem stażu w KPP od 1931.
Po ataku Niemiec na ZSRR ewakuowany, wcielony do Armii Czerwonej. Jako żołnierz Armii Czerwonej walczył w bitwie pod Stalingradem. Za bitwę mianowany do stopnia majora i odznaczony Medalem za Obronę Stalingradu[1]. W 1943 w stopniu majora odkomenderowany do 1 DP. Służył jako politruk współpracujący z NKWD[2] w kwatermistrzostwie, w wydziale oświatowym 1 Dywizji, następnie zastępca dowódcy 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki ds. polityczno-wychowawczych. Ranny w bitwie pod Lenino. W 1944 awansowany do stopnia pułkownika.
Po wypadku samochodowym, w którym został ranny we wrześniu 1944, odkomenderowany do służby państwowej. W latach 1944–1945 był dyrektorem departamentu w Ministerstwie Skarbu i dyrektorem departamentu ds. kolejnictwa w Ministerstwie Komunikacji.
Jako Pełnomocnik Rządu Polskiego (mianowany 26 lutego 1945) przy 3 Froncie Białoruskim, a następnie Pełnomocnik Rządu na Okręg Mazurski w dniu 23 marca 1945 o godz. 12.00 przejął administrację Warmii i Mazur. Pełnił funkcję do listopada 1945 .
W listopadzie 1945 skierowany do Berlina na stanowisko szefa Polskiej Misji Wojskowej w Niemczech. Na tym stanowisku w 1946 mianowany generałem brygady. W Berlinie inicjował działania rewindykacji zrabowanych Polsce dóbr materialnych i kulturalnych, polskich archiwów wywiezionych do Niemiec i niemieckich Archiwów Ziem Odzyskanych. W tym celu ściągnął do Berlina dyrektora Archiwum Głównego Akt Dawnych. Sprowadził do Polski 19 wagonów akt z Warszawy, Gdańska, Torunia, Szczecina, Bydgoszczy, Elbląga, Pelplina oraz Malborka.
Od lipca 1950 był wiceprezesem Narodowego Banku Polskiego.
Utonął w Wiśle w Świdrach Małych 7 lipca 1957. Pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A25-tuje-15)[3]. Jego imieniem nazwane były park Zamkowy wokół zamku w Olsztynie oraz jedna z ulic na olsztyńskim osiedlu Jaroty[4].
Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Czerwonej Gwiazdy, Złotym Krzyżem Zasługi, Orderem Wojny Ojczyźnianej II stopnia, Medalem za Obronę Stalingradu, Krzyżem Walecznych, Medalem za Warszawę 1939–1945, Medalem 10-lecia Polski Ludowej i pośmiertnie Orderem Sztandaru Pracy I klasy.
Życie prywatne
Był mężem Anny Prawin z domu Passenstein (1908-1986), która była siostrą Bernarda Passensteina, ojca Daniela Passenta, późniejszego dziennikarza i dyplomaty. Prawinowie mieli córkę Editę Teresę[5]. Po II wojnie światowej zostali wychowawcami Daniela Passenta, którego rodzice zginęli w czasie okupacji[6].
Przypisy
- ↑ Dorota Kania, Jerzy Targalski, Maciej Marosz: Resortowe dzieci. Media. Warszawa: Wydawnictwo Fronda, 2013, s. 103. ISBN 978-83-64095-09-2.
- ↑ E. Kospath-Pawłowski, Sławomir Cenckiewicz: Długie ramię Moskwy, s. 44.
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze
- ↑ UCHWAŁA Nr IX/82/91 Rady Miejskiej w Olsztynie z dnia 20 marca 1991 roku w sprawie nadania nazw ulic i parków na terenie miasta Olsztyna
- ↑ Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990 t. III: M-S, Toruń 2010, s. 237
- ↑ Passent: Wrócić do Polski – to był jakiś imperatyw w mojej rodzinie. polskatimes.pl, 2012-01-13. [dostęp 2020-05-29]. (pol.).
Bibliografia
- Polski Słownik Biograficzny t. XXVIII, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1984–1985
- Jakub Prawin: Wspomnienia, Książka i Wiedza Warszawa 1959
- Henryk P. Kosk: Generalicja polska, Oficyna Wydawnicza „Ajaks” Pruszków 2001
- Janusz Królikowski: Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990, tom III: M–S, Toruń 2010
- Jakub Prawin. uw.olsztyn.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-07-18)].
- Daniel Passent nt. Jakuba Prawina
- Stanisław Jankowiak „Trudny powrót do macierzy”, Biuletyn IPN, 9–10/2005, s. 28
- Stanisław Jankowiak „Łączenie rodzin między Polską a Niemcami w latach pięćdziesiątych”, Biuletyn IPN, 9/2001, s. 22
Media użyte na tej stronie
Baretka: Order Sztandaru Pracy I klasy
Baretka: Medal za Warszawę 1939-1945
Ribbon bar of the Order of the Red Star. The Soviet Union (USSR).
Autor: Mateusz Opasiński, Licencja: CC BY-SA 4.0
Grób gen. Jakuba Prawina na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie
Jakub Prawin (1901-1957) – Polish lawyer, communist politician, General of the Polish People’s Army, diplomat of Polish People's Republic
Soviet Ribbon bar Order Of The Patriotic War (2st Class)