Jan Masaryk
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 10 marca 1948 |
Ambasador Czechosłowacji w Wielkiej Brytanii | |
Okres | |
Przynależność polityczna | bezpartyjny |
Minister Spraw Zagranicznych Czechosłowacji na uchodźstwie | |
Okres | |
Przynależność polityczna | bezpartyjny |
Minister Spraw Zagranicznych Czechosłowacji | |
Okres | |
Przynależność polityczna | bezpartyjny |
Następca | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Laurence_Steinhardt_a_Jan_Masaryk.jpg/250px-Laurence_Steinhardt_a_Jan_Masaryk.jpg)
Jan Masaryk, również Jan Garrigue Masaryk (ur. 14 września 1886 w Pradze, zm. 10 marca 1948) – czechosłowacki dyplomata i polityk socjaldemokratyczny, minister spraw zagranicznych Czechosłowacji w latach 1940–1948, ambasador Czechosłowacji w Wielkiej Brytanii w okresie 1925–1938, wolnomularz[1]; syn Tomáša Garrigue Masaryka, pierwszego prezydenta Czechosłowacji.
Życiorys
Urodził się w Pradze jako syn Tomáša i Charlotte Garrigue-Masarykovej. Studiował w Pradze i Wiedniu. Po uzyskanym dyplomie odbył służbę wojskową w armii Austro-Węgier, po czym wyjechał do Stanów Zjednoczonych (1907) – miejsca, gdzie wychowywała się jego matka. Próbował tworzyć tam czeskie, a później czeskosłowackie środowisko emigracji niepodległościowej. W 1918 wrócił do kraju. Zaciągnięty do armii walczył na froncie polskim I wojny światowej[2]. Zdezerterował z wojska i został potem osobistym sekretarzem Edvarda Beneša.
W latach 1925–1938 był ambasadorem I republiki w Londynie. Podał się do dymisji na znak protestu przeciwko układowi monachijskiemu. Pozostał jednak w Anglii. W 1940 otrzymał tekę ministra spraw zagranicznych Czechosłowackim Komitecie Narodowym – nieuznawanym wówczas jeszcze przez aliantów za emigracyjny rząd. Funkcję pełnił aż do końca wojny, w czasie której wygłaszał przez radio przemówienia do Czechów.
Po 1945, był jednym z przedstawicieli sił demokratycznych w zdominowanym przez komunistów rządzie Czechosłowacji (pozostawał ministrem bezpartyjnym)[3]. Opowiadał się za przyłączeniem Czechosłowacji do planu Marshalla, o co zabiegał w czasie wizyty w Moskwie, nie zgodził się na to Józef Stalin[4].
20 lutego 1948 roku 12 niekomunistycznych ministrów podało się do dymisji, chcąc wymusić rozwiązanie rządu przez prezydenta i nowe wybory. Jednak do tego potrzeba było dymisji połowy gabinetu złożonego z 26 tek. Jan Masaryk nie złożył dymisji. Niezdecydowany Beneš przyjął dymisje demokratów i na ich miejsce nominował kandydatów partii komunistycznej[5]. Na prośbę Beneša Masaryk pozostał na stanowisku w nowym rządzie komunistów.
Śmierć
Trzy tygodnie później Jan Masaryk wypadł z okna w podejrzanych okolicznościach. Oficjalne śledztwo stwierdziło samobójstwo. Opinia publiczna nie wierzyła w taką wersję. Mawiano wówczas w Pradze:
Jan Masaryk wyskoczył z najwyższego piętra budynku MSZ, zamykając za sobą okno[6].
Wersja o samobójstwie została podtrzymana przez śledztwo przeprowadzone w czasie Praskiej Wiosny, w 1968 i zaraz po upadku komunizmu na początku lat 90. Istnieje również wersja, w myśl której obawiający się aresztowania Masaryk wyszedł przez okno swojego mieszkania i gzymsem próbował dostać się do sąsiednich pomieszczeń, co jednak zakończyło się śmiertelnym wypadkiem[7]. Na początku 2004 czeski Urząd Śledzenia i Dokumentowania Zbrodni Komunizmu ustalił, że tajemnicza śmierć Jana Masaryka była morderstwem, jednak nie wyjaśniono wszystkich okoliczności tragicznej śmierci[8][9].
Odznaczenia (lista niepełna)
- Order Odrodzenia Polski I klasy (Polska) – 1947[10]
- Medal Wolności Króla Chrystiana X (Dania)[11]
- Order T. G. Masaryka I Klasy – 1991, CSRF, pośmiertnie[12]
Przypisy
- ↑ Ludwik Hass, Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928. Warszawa 1984, s. 368.
- ↑ PRECLÍK Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions, Масарик и Легии), Ваз. Книга, váz. kniha, 219 str., vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná-Mizerov, CZ) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (изданная издательством «Пари Карвина», «Зишкова 2379» 734 01 Карвин, в сотрудничестве с демократическим движением Масаpика, Прага) , 2019, ISBN 978-80-87173-47-3, str. 140-180
- ↑ Łukasz Kamiński , "Zwycięski luty" - Komunistyczny zamach stanu w Czechosłowacji .
- ↑ Jokeš 2020 ↓, s. 351.
- ↑ Jokeš 2020 ↓, s. 354.
- ↑ Skutki praskiej defenestracji - Rzeczpospolita.
- ↑ Mariusz Surosz, Pepiki. Dramatyczne stulecie Czechów, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2010.
- ↑ Rob Cameron: Police close case on 1948 death of Jan Masaryk - murder, not suicide (ang.). Radio Prague International, 2004-01-06. [dostęp 2021-07-07].
- ↑ Rob Cameron: Masaryk murder mystery back in headlines as Russian journalist speaks out (ang.). Radio Prague International, 2006-12-18. [dostęp 2021-07-07].
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 62, poz. 455
- ↑ Lars Stevnsborg: Kongeriget Danmarks ordener, medaljer og hæderstegn. Frederiksberg, Syddansk Universitetsforlag: 2005. s. 547-551
- ↑ Odznaczeni Orderem T. G. Masaryka (1990-1992) (cz.). Pražský hrad (www.hrad.cz). [dostęp 2012-01-06].
Bibliografia
- Zbynek Zeman: The Masaryks, the Making of Czechoslovakia. Barnes & Noble Books, 1976. ISBN 978-0064979689. (ang.)
- Petr Jokeš: Czesi. Przewodnik po historii narodu i państwa. Kraków: Avalon, 2020. ISBN 978-83-7730-439-6. (pol.)
- ISNI: 0000 0001 0864 727X
- VIAF: 4989911
- LCCN: n81118907
- GND: 118731548
- BnF: 12267159n
- SUDOC: 031459803
- NLA: 49782517
- NKC: jk01080470
- BNE: XX1355881
- NTA: 070733996
- BIBSYS: 90382310
- CiNii: DA09182009
- Open Library: OL75139A
- PLWABN: 9810659841405606
- NUKAT: n2005119711
- J9U: 987007265172405171
- NSK: 000010286
- WorldCat: lccn-n81118907
Media użyte na tej stronie
Laurence Adolph Steinhardt, velvyslanec Spojených států Amerických v Československu a Jan Masaryk (bývali blízcí přátelé), záběr z amerického filmového týdeníku "The March of Time".
Autor: EricSerge, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ribbon bar of King Christian X's Liberty Medal
Jan Masaryk
Baretka: Order Tomáša Garrigue Masaryka I Klasy – Czeska i Słowacka Republika Federalna (1990-1992).