Jan Pryziński
![]() Jan Pryziński (ok. 1919) | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 21 czerwca 1879 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 6 lutego 1959 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki | II Brygada Legionów Polskich |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
Jan Janusz Pryziński (ur. 21 czerwca 1879 w Tarnowie, zm. 6 lutego 1959 w Komorowie) – oficer Legionów Polskich, pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego.
Życiorys
Jan Janusz[a] Pryziński urodził się 21 czerwca 1879 w rodzinie Leona i Elżbiety z d. Heller[1]. Był absolwentem I Gimnazjum w Tarnowie (1899) i studiów na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego (1905)[2]. od 1902 do 1914 był nauczycielem w c. k. Gimnazjum Realnego (IV.) w Krakowie, od 1912 organizatorem i instruktorem Polskich Drużyn Strzeleckich w Krakowie[2].
Po wybuchu I wojny światowej walczył od 16 sierpnia 1914[1] w Legionach Polskich[2]. Był dowódcą plutonu w 3 szwadronie kawalerii II Brygady Legionów, a w czerwcu 1915 dowódcą 6 szwadronu 2 pułku ułanów. w 1917 dowódca polowego szpitala koni a następnie szef 1 szwadronu w 2 pułku ułanów. 21 lutego 1918 wraz z pułkiem został internowany i przewieziony do Włoch, skąd następnie uciekł 10 lipca[1].
Od listopada 1918 w szeregach odrodzonego Wojska Polskiego[1]. Podczas walk w obronie Śląska Cieszyńskiego pełnił funkcję szefa 4 szwadronu 2 pułku szwoleżerów[3].
W 1920, w czasie wojny z bolszewikami był szefem sztabu 6 Dywizji Piechoty.
„22 V 1920 w nocy przeprowadził baon szturmowy dywizji na wyznaczone pozycje w rejonie wsi Kalita na wsch. od Duniłowicz, ratując I baon 12 pp odcięty od reszty 6 DP. Za czyn ten został odznaczony Orderem Virtuti Militari”[4].
Brał udział w III powstaniu śląskim[4]. W latach 1922–1923 był słuchaczem Kursu Doszkolenia Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 15 października 1923, po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, przydzielony został do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie, na stanowisko zastępcy szefa sztabu[5]. W listopadzie 1924 przeniesiony został do Inspektoratu Armii Nr V na stanowisko I referenta[6], pozostając oficerem nadetatowym 2 pułku szwoleżerów[7]. 21 czerwca 1926 przeniesiony w stan spoczynku[4]. 23 maja 1927 został przeniesiony z byłego Inspektoratu Armii Nr V do 9 pułku ułanów w Trembowli na stanowisko dowódcy[8]. 28 stycznia 1928 roku został przeniesiony do kadry oficerów kawalerii z równoczesnym oddaniem do dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych[9]. Z dniem 30 czerwca 1928 przeniesiony został w stan nieczynny na okres 12 miesięcy[10] i mianowany starostą powiatu zamojskiego[11]. Stanowisko pełnił do połowy 1932, gdy został powołany na funkcję inspektora wojewódzkiego w Urzędzie Wojewódzkim w Lublinie (jego stanowisko w Zamościu zajął mjr Leon Zamecznik)[12]. Z jego inicjatywy zbudowane zostało lotnisko Zamość-Mokre. We wrześniu 1932 został przeniesiony w stan nieczynny, w 1933 w stan spoczynku[2]. Następnie pracował jako notariusz w Łomży (1933) i Sochaczewie (1933–1935) oraz jako pisarz hipoteczny przy Wydziale Hipotecznym Sądu Okręgowego w Łomży (1935–1939)[2]. W 1934 pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III z przydziałem mobilizacyjnym do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I, w grupie reklamowanych na 12 miesięcy, w stopniu pułkownika dyplomowanego ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 i 4. lokatą na liście starszeństwa oficerów stanu spoczynku kawalerii[13].
W kampanii wrześniowej w Dowództwie Frontu Południowego[14]. 11 września kontrolował stan załóg w Stryju i Drohobyczu. W meldunku sporządzonym tego dnia do generała Rudolfa Pricha informował: w drodze powrotnej szofer zaspany przestraszył się serii strzałów oddanych z lasu w kierunku mego wozu i począł z wozem uciekać, co spowodowało rozbicie maszyny. Jestem dość poważnie ranny i leżę w szpitalu wojennym Kurkowa 31, wobec czego w najbliższych dniach nie jestem w możliwości zameldować się do służby[15]. Brał udział w obronie Lwowa, uniknął aresztowania przez NKWD a następnie przedostał się do Warszawy[4].
Po II wojnie światowej zamieszkał u syna w Komorowie. Zmarł tamże 6 lutego 1959[2]. Pochowany został w Pęcicach.
Życie prywatne
Był żonaty z Heleną z d. Baum. Mieli troje dzieci: Jan Bohdan (ur. 1907) był żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, a po wojnie radcą prawnym, Krystyna Ewa vel Ewa Stojowska (1908–1996), aktorka, żołnierz Armii Krajowej, pierwsza żona Wiktora Budzyńskiego, i druga córka Aleksandra, Maria (ur. 1925)[4].
Awanse
- chorąży – 29 września 1914
- podporucznik – 2 listopada 1914
- porucznik – 11 listopada 1915[16]
- kapitan – 1 grudnia 1919[4]
- major – zatwierdzony 9 września 1920 z dniem 1 kwietnia 1920[17]
- podpułkownik – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów jazdy
- pułkownik – 1 stycznia 1928 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 8. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[18]
Odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 8178 (1921)[19][1],
- Krzyż Niepodległości (25 lutego 1932)[20][4],
- Krzyż Walecznych (dwukrotnie)[4],
- Krzyż za Obronę Śląska Cieszyńskiego I kl. (2 października 1919)[21],
- Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych (12 maja 1936).
Uwagi
- ↑ Polak (red.) 1993 ↓, s. 170 podaje nazwisko „Jan Alojzy Pryziński”.
Przypisy
- ↑ a b c d e Polak (red.) 1993 ↓, s. 170.
- ↑ a b c d e f Janusz Mierzwa Słownik biograficzny starostów Drugiej Rzeczypospolitej. Tom 1 , wyd. LTW, Łomianki 2018, s. 341-343
- ↑ Echa walk w obronie Śląska Nowości Illustrowane 1919 nr 14 s. 6-7 (zdjęcie Jana Pryzińskiego) [1]
- ↑ a b c d e f g h Polak (red.) 1993 ↓, s. 171.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 63 z 27.09.1923 r.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 120 z 12.11.1924 r.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 s. 40, 539, 598.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 146.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 25.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 11 z 24.07.1928 r.
- ↑ Piotr Stawecki, O dominacji wojskowych ... s. 340.
- ↑ Ruch służbowy. „Lubelski Dziennik Wojewódzki”, s. 318, Nr 14 z 16 czerwca 1932.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 335, 847.
- ↑ Dalecki 1989 ↓, s. 160, błędnie podał, że był podpułkownikiem.
- ↑ Dokumenty 1997 ↓, s. 30.
- ↑ Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich ... s. 42.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 36 z 22.09.1920 r.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 1 z 02.01.1928 r.
- ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 2763 z 15 marca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 13, poz. 409
- ↑ M.P. z 1932 r. nr 48, poz. 53 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ Franciszek Latinik: Walka o Śląsk Cieszyński w r. 1919. Cieszyn: 1934, s. 140.
Bibliografia
- Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1934. [dostęp 2016-06-11].
- Ryszard Dalecki: Armia „Karpaty” w wojnie obronnej 1939 r.. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989. ISBN 83-03-02830-8.
- Dokumenty obrony Lwowa 1939. Artur Leinwand (oprac.). Warszawa: Instytut Lwowski, 1997. ISBN 83-910659-0-1.
- Piotr Stawecki, O dominacji wojskowych w państwowym aparacie cywilnym w Polsce w latach 1926-1939, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3 (35), Warszawa 1965.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.
Linki zewnętrzne
- Lidia Kulczyńska-Pilich, Ludzie i ich domy, wywiad z Małgorzatą Słodkowską, wnuczką płk. dypl. Jana Janusza Pryzińskiego, Magazyn Parafialny Parafii NMP w Komorowie Nr 3 (88) z 31 V 2009. magazynparafialny.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-27)].
Media użyte na tej stronie
Lesser coat of arms of the Austrian Empire form the Congress of Vienna in 1815 until the Austro-Hungarian Compromise of 1867. It then represented the Cisleithanian territories of Austria-Hungary in the Reichsrat until 1915.
It shows the arms of Habsburg-Lorraine encircled by the chain of the Order of Golden Fleece, surmounted on the crowned Austrian imperial double-headed eagle clutching in its claws the Imperial orb, sceptre and sword, with the Imperial Crown of Rudolf above.
After 1915 the inescutcheon only displayed the red-white-red arms of Austria.Baretka: Krzyż Walecznych (1920).
Naramiennik pułkownika Wojska Polskiego (1919-39).
Orzełek legionowy
Jan Pryziński (-1919)