Jan Smoleń
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 24 czerwca 1901 Łysa Góra |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 28 czerwca 1945 Bytom |
Przyczyna śmierci | wypadek samochodowy |
Miejsce spoczynku | Cmentarz przy ul. Francuskiej w Katowicach |
Zawód, zajęcie | pedagog |
Narodowość | polska |
Alma Mater | Uniwersytet Jagielloński |
Jan Smoleń, pseud. Jaś[1], Morys, Mytnik[2] (ur. 24 czerwca 1901 w Łysej Górze, zm. 28 czerwca 1945 w Bytomiu[2]) – polski pedagog, śląski kurator oświaty[1].
Życiorys
Był synem Michała (rolnik[3]) i Anieli z Mytników[2]. W 1921 ukończył II gimnazjum w Tarnowie[2], potem kształcił się na Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym, który ukończył w 1925 roku[2]. Po ukończeniu studiów osiadł na Górnym Śląsku. Był nauczycielem gimnazjalnym w Rudzie Śląskiej, a następnie w Katowicach[2].
W sierpniu 1935 został zatrudniony przez Związek Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech i rozpoczął nauczanie w Gimnazjum Polskim w Bytomiu (obecne I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Smolenia w Bytomiu), gdzie pracował do 26 sierpnia 1939 jako nauczyciel matematyki, chemii i fizyki. W 1936 prowadził w Zabrzu kurs języka polskiego, czynnie uczestniczył także w działalności Polskiego Uniwersytetu Ludowego, prowadząc wykłady na temat historii i gospodarczego rozwoju Polski. Angażował się w prace różnych polskich stowarzyszeń np. Polskiego Towarzystwa Szkolnego, pracował jako wychowawca w internacie.
Na kilka dni przed rozpoczęciem II wojny światowej w dramatycznych okolicznościach wyprowadził uczniów z internatu na dworzec kolejowy i odesłał ich do domów rodzinnych, ratując im wówczas życie. Sam opuścił Bytom jednym z ostatnich odjeżdżających do Polski pociągów. Od 1 września 1939 roku ukrywał się w Krakowie przez okupantem[2]. Od 1940 roku był przewodniczącym Komisji Oświaty i Kultury dla woj. krakowskiego i kieleckiego z ramienia Stronnictwa Ludowego „Roch”[1]. Został uwięziony we wrześniu 1942, wraz z członkami Okręgowej Rady Spółdzielczej przebywał przez dwa miesiące w więzieniu na Montelupich, gdzie usiłowano im dowieść, że udzielali pomocy ukrywającym się przed pościgiem gestapo.
W styczniu–lutym 1943 roku był kierownikiem Okręgowego Biura Oświaty i Kultury Okręgowej Delegatury Rządu Kraków[1][3].
Po wojnie wybrany kierownikiem wydziału Kuratorium Okręgu Szkolnego w Krakowie[4], następnie kuratorem śląsko-dąbrowskiego okręgu szkolnego w Katowicach[1][2].
Zginął 28 czerwca 1945 roku[1] w wypadku samochodowym podczas podróży służbowej[2] w Bytomiu – Karbiu. Został pochowany w Katowicach na cmentarzu przy ul. Francuskiej.
Przypisy
Bibliografia
- Piotr Matura: Tajne nauczanie. W: Oficjalny serwis internetowy Łysej Góry [on-line]. 2009-04-01. [dostęp 2017-08-06].
- Waldemar Grabowski. Departament Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj. „Niepodległość i Pamięć”, 2010. Muzeum Niepodległości. ISSN 14271443.
Media użyte na tej stronie
Autor: Kordiann, Licencja: CC BY-SA 4.0
Grób Jana Smolenia na cmentarzu przy ul. Francuskiej w Katowicach
Jan Smoleń (1901–1945), polski pedagog.