Jaroslav Vonka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Wroc%C5%82aw-elektrownia_poludniowa_%28brama_Vonka%29.jpg/220px-Wroc%C5%82aw-elektrownia_poludniowa_%28brama_Vonka%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Drzwi-elektrownia_polnocna.jpg/220px-Drzwi-elektrownia_polnocna.jpg)
Jaroslav Vonka, właśc. Voňka (ur. 29 marca 1875 w Hořicach, zm. 22 grudnia 1952 tamże)[1] – czeski mistrz kowalstwa artystycznego.
Życiorys
Vonka był synem kamieniarza z Hořic. Po tym, gdy we wczesnym dzieciństwie stracił rodziców, opiekował się nim brat ojca mieszkający w pobliskiej wsi Dachovy. W roku 1888, gdy ukończył szkołę średnią, rozpoczął naukę zawodu ślusarza u mistrza Bartáka w Miletínie. Po zdobyciu w roku 1891 tytułu czeladnika rozpoczął pracę w zakładach metalowych w Niemczech. Początkowo pracował w Lipsku i Dreźnie, później pracował w Poczdamie i Berlinie. Jako pracownik berlińskiego zakładu Eduarda Pulsa brał udział w przygotowaniach do Wystawy Przemysłowej mającej miejsce w Berlinie w roku 1896. Pracując uczył się wieczorowo w berlińskiej Szkole Przemysłu Artystycznego u rzeźbiarza Fritza Klimscha.
Po zakończeniu nauki w Berlinie roku 1897 odbywał podróże w poszukiwaniu miejsca do prowadzenia własnego warsztatu kowalstwa artystycznego do Krakowa, Petersburga, Odessy i Essen. W latach 1902–1903 przebywał w ojczyźnie prowadząc warsztaty kowalskie w Hradcu Králové i Brnie.
W 1903 Vonka przyjął propozycję pracy nauczyciela rzemiosła kowalskiego w utworzonej trzy lata wcześniej wrocławskiej Miejskiej Szkole Rękodzielnictwa i Przemysłu Artystycznego we Wrocławiu. Kierował tam pracownią kowalstwa artystycznego, a od 1921 r. zajmował stanowisko profesora. W szkole tej pracował aż do swojej emerytury w 1937 r., ale nadzór nad nią sprawował jeszcze do 1943. Od roku 1935 mieszkał w Sobótce, gdzie prowadził także pracownię kowalską. W 1945 r. powrócił do rodzinnych Hořic, jednak ze względu na zły stan zdrowia nie był w stanie już kontynuować działalności twórczej[1][2][3].
Jego pracownia w Sobótce została zniszczona w czasie wojny, ale zachował się jego dom razem z wykonanymi przez niego kutymi detalami. Pozostawał on nieznany aż do 2020 roku, gdy został zidentyfikowany staraniami pracowników Muzeum Narodowego we Wrocławiu[4].
Twórczość
Dzieła Jaroslava Vonki utrzymane są w nurcie ekspresjonizmu i art déco z widocznymi także wpływami twórczości ludowej[2]. Jest autorem zdobień metaloplastycznych w wielu obiektach we Wrocławiu – ozdobnych krat, balustrad czy kutych w żelazie rzeźb, a także innych dzieł, jak nagrobki, lampy, świeczniki, m.in.:
- 1906 – zdobienia metaloplastyczne w willi Paula Ehrlicha przy ul. Jastrzębiej 18–20[5]
- 1910 – kute z żelaza bramy na dziedzińcu kampusu Politechniki Wrocławskiej[6]
- 1910 – wyposażenie kościoła pw. św. Jerzego i Podwyższenia Krzyża na Brochowie[7]
- 1911 – ozdobne kraty w szkole im. Cesarzowej Augusty przy ul. Skwierzyńskiej
- 1924 – dekoracje metaloplastyczne elektrowni wodnej południowej[8]
- 1925 – brama główna i rzeźby z kutego żelaza w elektrowni wodnej północnej[9]
- 1926 – świeczniki we wnętrzu kaplicy w krematorium na Cmentarzu Grabiszyńskim[10]
- 1927 – chrzcielnica w kościele św. Jadwigi przy ul. Kłodnickiej (kościół nie istnieje, chrzcielnica znajduje się w kościele św. Józefa Rzemieślnika przy ul. Krakowskiej)[11]
- 1929 – ozdobna krata klatki schodowej z rzeźbami postaci ludzkich w budynku poczty głównej[12]
- 1935 – ozdobna krata z herbem Wrocławia i logo Lufthansy w hali pasażerskiej budynku lotniska na Gądowie Małym[13]
- 1937 – balustrada w Sali Sądowej wrocławskiego ratusza[14]
- 1938 – żyrandole w Piwnicy Świdnickiej[15]
- 1938 – kraty w oknach dawnej apteki F. Götschego na sobóckim Rynku[4].
- 1942 – krata bramy prowadzącej do Piwnicy Świdnickiej z wizerunkiem symbolu piwnicy, handlarki Amalie Renner[16][17][18]
Realizował także zlecenia poza Wrocławiem jak np. ozdobną kratę w drzwiach gmachu kasy oszczędności w Prudniku przy ul. Piastowskiej[19], czy zdobienia bramy Domu Niemieckiego Rzemiosła na rogu Neustädtische Kirchenstraße i Dorothenstraße w Berlinie[20].
Przypisy
- ↑ a b Karel Herain: Jaroslav Vonka. W: Tvar: časopis pro průmyslové výtvarnictví a lidovou tvorbu. 1953.
- ↑ a b Encyklopedia Wrocławia. Wyd. 3. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 939–940. ISBN 83-7384-561-5.
- ↑ Mariusz Hermannsdorfer (red.): Sztuka XX wieku. Prace artystów zagranicznych. Katalog zbiorów. Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 2002, s. 391.
- ↑ a b Magda Nogaj: Zaczęło się od tajemniczego zdjęcia. Odkryli dom i nieznane dzieła wybitnego wrocławskiego artysty (pol.). Gazeta Wyborcza, Wrocław. [dostęp 2020-09-11].
- ↑ Das Haus Paul Ehrlich. „Schlesien”. 3 (2), s. 94–101, 1908.
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 918.
- ↑ Jaroslav Vonka, Josef Pešek, Krucyfiks ołtarzowy, 1910, kościół św. Jerzego Męczennika i Podwyższenia Krzyża Świętego we Wrocławiu (pol.). stworczerece.pl. [dostęp 2015-08-10].
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 442.
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 434.
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 489.
- ↑ Das Taufbecken in der St. Hedwigskirche in Pöpelwitz (niem.). dolny-slask.org.pl. [dostęp 2015-07-26].
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 541.
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 560.
- ↑ Jan J. Trynadlowski: Ratusz we Wrocławiu. Przewodnik. Wrocław: 1996, s. 13.
- ↑ Jan J. Trynadlowski: Ratusz we Wrocławiu. Przewodnik. Wrocław: 1996, s. 27.
- ↑ Barbara Kwiatkowska , Wrocławianki z przeszłości. Zostały z miastem na zawsze, wroclaw.wp.pl, 8 marca 2021 [dostęp 2021-10-30] (pol.).
- ↑ Beata Maciejewska , Kto szuka, ten znajdzie. Maciejewska o śląskich skarbach, wroclaw.wyborcza.pl [dostęp 2021-10-30] .
- ↑ Odnaleźliśmy unikatową kratę Vonki z Piwnicy Świdnickiej (pol.). wroclaw.wyborcza.pl. [dostęp 2022-02-12].
- ↑ Piotr Oszczanowski: Oszczędny pijak? Cóż to za niezwykły oksymoron. Ale u Vonki, czemu nie? (pol.). stworczerece.pl. [dostęp 2015-08-10].
- ↑ Piotr Oszczanowski: Zawiedzeni Argonauci (pol.). stworczerece.pl. [dostęp 2015-08-10].
Bibliografia
- Rafał Eysymontt, Jerzy Ilkosz, Agnieszka Tomaszewicz, Jadwiga Urbanik (red.): Leksykon architektury Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2011.
Linki zewnętrzne
- Jaroslav Vonka, 1875–1952 (pol.). stworczerece.pl. [dostęp 2015-07-26]. – biogram Jaroslava Vonki
- Jaroslav Vonka. Hefajstos z Breslau (pol.). youtube.com. [dostęp 2016-03-20]. – film o Jaroslawie Vonce zrealizowany przez Muzeum Narodowe we Wrocławiu
Media użyte na tej stronie
The door to northern hydroelectric plant on Odra River in Wrocław, Poland
Brama wodnej elektrowni południowej. Detal metaloplastyczny autorstwa Jaroslava Vonki (kopia oryginału)