Jeleniewo
Artykuł | 54°12'04"N 22°54'46"E |
---|---|
- błąd | 38 m |
WD | 54°12'20.9"N, 22°54'46.1"E, 54°13'N, 22°53'E |
- błąd | 14 m |
Odległość | 554 m |
wieś | |
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0 Zabytkowy drewniany kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2008) | 614 |
Strefa numeracyjna | 87 |
Kod pocztowy | 16-404[1] |
Tablice rejestracyjne | BSU |
SIMC | 0759280 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Jeleniewo – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, w województwie podlaskim, w powiecie suwalskim, w gminie Jeleniewo przy drodze wojewódzkiej nr 655.
Jeleniewo uzyskało lokację miejską przed 1782 rokiem, zdegradowane w 1800 roku[2]. Miasto królewskie w ekonomii grodzieńskiej położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[3]. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Jeleniewo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.
Miejscowość jest siedzibą gminy Jeleniewo.
Historia
Najstarsze ślady istnienia ludzkiego na terenie Jeleniewa pochodzą z VI–VII w.n.e., co wskazuje na to, że ziemie te zamieszkane były przez Jaćwingów. Do dziś przetrwały po nich tylko cmentarzyska kurhanowe i grodziska[4].
Dzięki reformom Antoniego Tyzenhausa przeprowadzanym dla ożywienia gospodarki w ekonomii grodzieńskiej w latach 1773–1782 powstało miasteczko Jeleniewo. W latach 1780–1800 miejscowość posiadała prawa miejskie[5].
W 1786 roku w Jeleniewie mieszkało zaledwie 25 rodzin, w 1800 odnotowano już 471 mieszkańców i 64 domy[6], a w 1880 – 659 mieszkańców[7]. Miejscowość rozrastała się do końca XIX wieku, kiedy została zdominowana przez rozwijające się Suwałki[5].
W roku 1795 Jeleniewo trafiło pod administrację zaboru pruskiego.
Z historią osady wiąże się również istnienie Puszczy Przełomskiej, o czym świadczy herb – jeleń[8].
Żydzi w Jeleniewie
Od początku istnienia Jeleniewa obok ludności chrześcijańskiej żyli także i Żydzi, jednak zachowane księgi metrykalne Żydów z Jeleniewa i okolic pochodzą dopiero z lat 1808–1825. W roku 1880 Żydzi stanowili około połowy mieszkańców miejscowości. Liczba mieszkańców miejscowości z czasem malała – spis powszechny z 1921 roku odnotował 175 Żydów (przy całej populacji liczącej 471 osób)[7].
W przededniu II wojny światowej Jeleniewo zamieszkiwało około 250 Żydów[9]. Społeczność żydowska posiadała we wsi synagogę[10].
W grudniu 1939 roku około 200 zamieszkujących Jeleniewo Żydów zostało zgromadzonych przez niemieckich żandarmów na placu przy posterunku żandarmerii, gdzie byli oni przetrzymywani, szykanowani, bici i okaleczani. Po kilku dniach żandarmi i volksdeutsche popędzili Żydów do Suwałk, gdzie przetrzymywani byli oni na podwórku szpitalnym do momentu wywiezienia do Białej Podlaskiej, skąd trafili do obozu zagłady w Treblince. Część Żydów poniosła śmierć również w innych miejscach[11].
Pozostałością po społeczności żydowskiej w Jeleniewie jest cmentarz założony w XVIII wieku (najstarsze odnalezione macewy pochodzą z 1765 roku)[7].
Zabytki
- Drewniany kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, parafialny, z 1878, nr rej.:426 z 30.08.1985. W jego wieży znajduje się największa w Polsce kolonia rozrodcza nietoperza nocka łydkowłosego (Myotis dasycneme).
- Drewniana dzwonnica, 2 poł. XIX
- Cmentarz rzymskokatolicki, nr rej.: 638 z 11.01.1989
- Cmentarz żydowski z macewami z XVIII wieku, nr rej.:A-917 z 12.10.1992[7][12].
Edukacja
- Szkoła Podstawowa im. Danuty Siedzikówny „Inki” w Jeleniewie[13]
Zobacz też
- Cmentarz żydowski w Jeleniewie
- Jeleniowo (powiat szczycieński, czasami błędnie zapisywane jako Jeleniewo)
Przypisy
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 404 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 36-37.
- ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 86.
- ↑ „Jaćwingowie. Zapomniani wojownicy” – wystawa w Jeleniewie. naukawpolsce.pap.pl, 12 września 2015. [dostęp 2018-12-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-19)].
- ↑ a b Suwalszczyzna : mapa turystyczna 1:100 000. Warszawa: Agencja TD, 2008. ISBN 978-83-88859-31-1.
- ↑ Jeleniewo. [w:] Suwalszczyzna.com.pl [on-line]. [dostęp 2012-09-11]. (pol.).
- ↑ a b c d Krzysztof Bielawski: Cmentarz żydowski w Jeleniewie. [w:] Cmentarze żydowskie w Polsce (kirkuty.xip.pl) [on-line]. [dostęp 2012-09-11]. (pol. • ang.).
- ↑ Gmina Jeleniewo. [w:] e-podlasie.pl [on-line]. [dostęp 2012-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-09)].
- ↑ Jeleniewo (woj. podlaskie) : Społeczność żydowska przed 1989 – Polska / podlaskie. [w:] Wirtualny Sztetl [on-line]. [dostęp 2012-09-11]. (pol.).
- ↑ Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa; Annuaire da la Pologne (y Compris la V.L. de Dantzig), Warszawa 1930, s. 126 .
- ↑ Waldemar Monkiewicz, Adam Dobroński: Ofiary terroru hitlerowskiego na Suwalszczyźnie w latach 1939–1945. Białystok: Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 1993, s. 18–19. ISBN 978-83-901545-0-3.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 24 listopada 2022 .
- ↑ Szkoła Podstawowa im. Danuty Siedzikówny „Inki” w Jeleniewie. oficjalna strona [dostęp 2018-12-19]
Linki zewnętrzne
- Jeleniewo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 556 .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Podlaskie Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 54.50 N
- S: 52.17 N
- W: 21.45 E
- E: 24.10 E
Autor:
Mapa gminy Jeleniewo, Polska
Autor: Michał Winiarski, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Cmentarz żydowski - macewa z 1852 r.
Jeleniewo, ul. Suwalska 20, gm. Jeleniewo
Autor: Michał Winiarski, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Cmentarz rzymskokatolicki
Jeleniewo, Jeleniewo
Herb gminy Jeleniewo, powiat suwalski, podlaskie, Polska
Autor:
Mapa powiatu suwalskiego, Polska