Jerzy Stuhr

Jerzy Stuhr
Ilustracja
Jerzy Stuhr (2014)
Imię i nazwiskoJerzy Oskar Stuhr
Data i miejsce urodzenia18 kwietnia 1947
Kraków
Zawódaktor, reżyser, polonista
WspółmałżonekBarbara Stuhr
(od 1971)
Lata aktywnościod 1971
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Odznaka „Honoris Gratia” Order Zasługi Republiki Włoskiej V Klasy (1951-2001) Order Uśmiechu

Jerzy Oskar Stuhr (ur. 18 kwietnia 1947 w Krakowie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser, filolog polski i pisarz, profesor sztuk teatralnych.

Uznawany za jednego z najwybitniejszych i najpopularniejszych polskich aktorów[1]. Laureat Polskiej Nagrody Filmowej za rolę drugoplanową w filmie Persona non grata (2005) i nagrody specjalnej za osiągnięcia życia (2018).

Życiorys

Pochodzi z rodziny od pokoleń związanej z Krakowem. Pierwsi jej przedstawiciele – Anna z Thillów oraz Leopold Stuhrowie – przybyli do miasta z powiatu Mistelbach w Dolnej Austrii w 1879[2]. Pradziadek aktora, Leopold Stuhr, należał do zamożnego mieszczaństwa; osiadłszy w Krakowie, kupił kamienicę w Rynku Podgórskim, a następnie założył restaurację[3]. Dziadkiem aktora był Oskar Stuhr, adwokat i działacz Stronnictwa Narodowego[4][5]. Matka Jerzego Stuhra, Maria, była księgową w teatrze Banialuka[6], a ojciec Tadeusz był prokuratorem[7]. Jest jedynakiem[8].

Do ukończenia szkoły średniej (III Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego) mieszkał z rodzicami w Bielsku-Białej[9]. Następnie powrócił do Krakowa, gdzie ukończył polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim[8], a potem Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. W 1994 uzyskał tytuł profesora sztuk teatralnych. Był członkiem Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów[10].

Rozpoczął pracę jako aktor w Starym Teatrze. Na wielkim ekranie debiutował niewielką rolą w filmie Hieronima Przybyła Milion za Laurę (1971). W kolejnych latach pojawił się epizodycznie m.in. w filmach Andrzeja Żuławskiego, Jerzego Gruzy i Antoniego Krauze. W 1976 zagrał swoją pierwszą, główną rolę filmową – Antoniego Gralaka, młodego mężczyzny, który po opuszczeniu zakładu karnego po trzech latach odsiadki próbuje ułożyć sobie nowe życie w realiach Polski lat 70. XX wieku w filmie Krzysztofa Kieślowskiego Spokój (1980). W tym czasie pojawił się w innym filmie reżysera, Bliźnie (1976), w którym wcielił się w asystenta głównego bohatera, dyrektora Stefana Bednarza. W 1978 premierę miały dwa filmy, w których zagrał główną rolę: Wodzirej Feliksa Falka[11] i Seans Sławomira Idziaka, jak też film Andrzeja Wajdy Bez znieczulenia, w którym odegrał drugoplanową postać adwokata Jerzego Porębowicza. W 1979 pojawił się na ekranie w roli Filipa Mosza, głównego bohatera filmu Krzysztofa Kieślowskiego Amator.

Równocześnie z działalnością aktorską, w połowie lat 70. zaczął współprowadzić (z Bogusławem Sobczukiem) programy telewizyjne z cyklu Spotkanie z Balladą.

W 1980 wyjechał do Włoch, gdzie w kolejnych latach wystawiał spektakle teatralne[12], nawiązał współpracę ze Szkołą Teatralną w Bolonii i Teatro Stabile w Trieście[12] oraz prowadził kursy aktorskie na Festiwalu Aktorów we Florencji[12].

Szeroką rozpoznawalność w Polsce zapewniła mu rola Maksa Paradysa w filmie Juliusza Machulskiego Seksmisja (1983). Umiejętności komediowe zaprezentował również w kolejnych filmach lat 80., takich jak Kingsajz (1988), Dekalog X (1988) czy Obywatel Piszczyk (1989).

W latach 1990–1996 był rektorem PWST w Krakowie. W 1994 zadebiutował jako reżyser filmowy produkcją Spis cudzołożnic (1995), będącą adaptacją powieści Jerzego Pilcha Spis cudzołożnic. Proza podróżna z 1993, w której dodatkowo zagrał główną rolę Gustawa. W 1997 zagrał pięć ról w wyreżyserowanych przez siebie Historiach miłosnych. Ponadto wykreował komediową postać komisarza Ryby w filmie Juliusza Machulskiego Kiler (1997), a także w jego kontynuacji Kiler-ów 2-óch z 1999. W 1998 otrzymał nagrodę Narodowego Syndykatu Włoskich Dziennikarzy Filmowych[12].

W 2001 użyczył głosu Osłu w filmie animowanym Shrek (2001), jak również w jego czterech kontynuacjach. W 2002–2008 ponownie piastował stanowisko rektora krakowskiej PWST. W 2003 zagrał główną rolę w wyreżyserowanym przez siebie filmie Pogoda na jutro (2003). W 2005 otrzymał nagrodę im. Roberta Bressona od Papieskiej Rady Kultury[12]. W 2006 wszedł w skład rady programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej.

Został przewodniczącym rady Fundacji Krakowskiego Hospicjum dla Dzieci im. księdza Józefa Tischnera[13], którą wspiera od 2004.

Życie prywatne

W 1971 poślubił Barbarę Kóskę, późniejszą skrzypaczkę i założycielkę zespołu Amar Corde[14], z którą zna się od dzieciństwa[15]. Mają dwoje dzieci: syna Macieja (ur. 1975) i córkę Mariannę (ur. 1982).

W 1988 przeszedł zawał serca, co zaowocowało napisaniem książki pt. Sercowa choroba, czyli moje życie w sztuce[13]. We wrześniu 2011 trafił na leczenie do szpitala onkologicznego w związku z problemami z gardłem, a lekarze potwierdzili nowotwór krtani[16]. W lutym 2016 przeszedł drugi zawał serca[17]. 13 lipca 2020 przeszedł udar mózgu[18][19].

Odznaczenia i nagrody

Jerzy Stuhr podczas spotkania autorskiego (2018)

Ordery i odznaczenia

Inne nagrody i wyróżnienia

Wybrane role teatralne

Jerzy Stuhr (2015)

Filmografia

Filmreel-icon.svg Filmy fabularne
RokTytułRolaReżyseria
1971Trzecia część nocylaborantAndrzej Żuławski
1971Milion za Lauręsyn góralaHieronim Przybył
1972Na wylotbrat MaliszaGrzegorz Królikiewicz
1973Przyjęcie na dziesięć osób plus trzygość przed pośredniakiemJerzy Gruza
1974Die Schlüsselprowadzący juwenaliaEgon Günther
1975StrachrobotnikAntoni Krauze
1976SpokójAntoni GralakKrzysztof Kieślowski
1976Próba ciśnieniamężczyznaTadeusz Junak
1976BliznaasystentKrzysztof Kieślowski
1977WodzirejLutekFeliks Falk
1978SeansTomekSławomir Idziak
1978Bez znieczuleniaJerzy PorębowiczAndrzej Wajda
1978Aktorzy prowincjonalnirecenzentAgnieszka Holland
1979Szansahistoryk EjmontFeliks Falk
1979AmatorFilipKrzysztof Kieślowski
1979ÚtközbenaktorMárta Mészáros
1980Wizja lokalna 1901radca WagnerFilip Bajon
1980Ćma„elegancki”Tomasz Zygadło
1981Przypadekdziałacz ZSMPKrzysztof Kieślowski
1981Wojna światów – następne stulecieprawnikPiotr Szulkin
1981Z dalekiego krajuinżynierKrzysztof Zanussi
1982Matka KrólówubekJanusz Zaorski
1983SeksmisjaMaks ParadysJuliusz Machulski
1983WirfotografHenryk Jacek Schoen
1983PrzeznaczenienaczelnyJacek Koprowicz
1984Rok spokojnego słońcaAdzioKrzysztof Zanussi
1984O-bi, o-baSoftPiotr Szulkin
1984MediumNetzJacek Koprowicz
1985Ga, gaurzędnik ChudyPiotr Szulkin
1986UcieczkaCzesioTomasz Szadkowski
1986Bohater rokuLutekFeliks Falk
1987Śmierć Johna L.górnikTomasz Zygadło
1987Pociąg do HollywoodreżyserRadosław Piwowarski
1987Łuk Erosadocent CiąglewiczJerzy Domaradzki
1987Kingsajznadszyszkownik KilkujadekJuliusz Machulski
1988Obywatel PiszczykPiszczykAndrzej Kotkowski
1988Dekalog XJerzyKrzysztof Kieślowski
1989Deja vuPollackJuliusz Machulski
1990Życie za życie. Maksymilian Kolbewłoski prałatKrzysztof Zanussi
1993Uprowadzenie AgatyOjciecMarek Piwowski
1993Trzy kolory. BiałyJurekKrzysztof Kieślowski
1994Spis cudzołożnicGustawon sam
1996Matka swojej matkiRomanRobert Gliński
1997Kilerkomisarz RybaJuliusz Machulski
1997Historie miłosnepięć ról: adiunkt, ksiądz, pułkownik Jerzy Matałowski, więzień, petenton sam
1999Kiler-ów 2-óchkomisarz RybaJuliusz Machulski
1999Tydzień z życia mężczyznyAdamon sam
2000Duże zwierzęZygmunt Sawickion sam
2001Down Housegenerał IwolginRoman Kachanov
2003Showprezes stacjiMaciej Ślesicki
2003Pogoda na jutroJózef Koziołon sam
2005Persona non grataradca ambasady RPKrzysztof Zanussi
2005Doskonałe popołudnieAndrzejPrzemysław Wojcieszek
2006Il caimanoJerzyNanni Moretti
2007Korowódrektoron sam
2009Gwiazda KopernikaPaul van de Volder (głos)Zdzisław Kudła
2010MistyfikacjaWitkacyJacek Koprowicz
2010Io sono con temężczyznaGuido Chiesa
2010Mundo Invisível.
Tributo ao Público de Cinema
on samon sam
2011Habemus papamRajski, rzecznik prasowyNanni Moretti
2012L'ultimo papa reprzeor jezuitówLuca Manfredi
2014ObywatelJan Bratekon sam
2015SmokhejnalistaTomasz Bagiński
2018Rimetti a noi i nostri debitiprofesorAntonio Morabito
Filmreel-icon.svg Seriale telewizyjne
1972Odejścia, powrotydyżurny (odc.3)Wojciech Marczewski
1979Z biegiem lat, z biegiem dni…Alfons Fikalski (odc. 1, 5)Andrzej Wajda

Polski dubbing

Reżyseria

Pozostała twórczość

Publikacje książkowe

  • Sercowa choroba, czyli moje życie w sztuce. Czytelnik, Warszawa 1992
  • Ucieczka do przodu! Jerzy Stuhr od A do Z w wywiadach Marii Malatyńskiej. Znak, Kraków 2007
  • Stuhrowie. Historie rodzinne. Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008
  • Tak sobie myślę…. Wydawnictwo Literackie, Kraków 2012
  • Obywatel Stuhr. Z Jerzym i Maciejem rozmawia Ewa Winnicka. Znak, Kraków 2014
  • Kto tam zerka na Kacperka? (wspólnie z Marianną Bończą-Stuhr). Wydawnictwo Literackie, Kraków 2014
  • Ja kontra bas. Wydawnictwo Literackie, Kraków 2015

Współpraca radiowa

Współpracował z RMF FM przy kampanii „Prawda czy fałsz?” oraz czytał Przygody dobrego wojaka Szwejka. Został członkiem rady programowej radia RMF Classic.

Przypisy

  1. Jerzy Stuhr, Filmweb [dostęp 2021-05-08] (pol.).
  2. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, www.e-teatr.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  3. Księgarnia Aros, Stuhrowie. Historie rodzinne - Jerzy Stuhr, Aros.pl [dostęp 2018-08-21].
  4. Polona, polona.pl [dostęp 2020-02-15].
  5. Okiem Jerzego Stuhra: Chichot historii, czyli rzecz o moim dziadku, plus.gazetakrakowska.pl, 28 września 2019 [dostęp 2020-02-15] (pol.).
  6. Stuhr Jerzy, Encyklopedia Krakowa [dostęp 2018-01-01].
  7. Maciej Stuhr, ks. Andrzej Luter: Myśmy się uodpornili. Rozmowy o dojrzałości. Kraków: WAM, 2019, s. 38. ISBN 978-83-277-1656-9.
  8. a b Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 124. ISBN 83-7337-452-3.
  9. Maciej Stuhr, ks. Andrzej Luter: Myśmy się uodpornili. Rozmowy o dojrzałości. Kraków: WAM, 2019, s. 55. ISBN 978-83-277-1656-9.
  10. Prof. przew. kwal. I Jerzy Stuhr, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2011-09-08].
  11. Maciej Stuhr, ks. Andrzej Luter: Myśmy się uodpornili. Rozmowy o dojrzałości. Kraków: WAM, 2019, s. 62. ISBN 978-83-277-1656-9.
  12. a b c d e gal: Jerzy Stuhr: polska gwiazda we Włoszech (pol.). W: Onet.pl [on-line]. wiadomosci.onet.pl, 2005-09-07. [dostęp 2020-07-11].
  13. a b Strasznie chcę żyć dla ludzi. Fragmenty rozmowy z Jerzym Stuhrem. „Angora”. Nr 7 (19 lutego 2012), 2012-01-29. 
  14. Jerzy Stuhr: Ja kontra bas. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2015, s. 90–91. ISBN 978-83-08-06051-3.
  15. Jerzy Stuhr: 39 lat po ślubie a kocham Basię bez pamięci [dostęp 2018-08-17].
  16. Stuhr: wierzę, że pokonam chorobę. polskieradio.pl, 2011-12-05. [dostęp 2012-02-15].
  17. Jerzy Stuhr wraca do zdrowia. Aktor nagrał filmik z pozdrowieniami, www.spidersweb.pl [dostęp 2020-09-25].
  18. Jerzy Stuhr po udarze. Pojawiły się PRZEŁOMOWE informacje!, www.se.pl [dostęp 2020-07-18].
  19. Jerzy Stuhr wyszedł ze szpitala. "Czuje się dużo lepiej", TVN24 [dostęp 2020-08-03].
  20. PRZYZNANIE ORDERÓW UŚMIECHU. orderusmiechu.pl. [dostęp 06 grudnia 2015].
  21. Komunikat Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu z dn. 2.11.2016 roku. orderusmiechu.pl, 2016-11-02. [dostęp 2016-11-02].
  22. Zarządzenie Nr 989/2012 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 2012-04-13 w sprawie nadania odznaki Honoris Gratia panu Jerzemu Stuhrowi. bip.krakow.pl, 2012-04-13. [dostęp 2012-06-24].
  23. M.P. z 2011 r. nr 71, poz. 697
  24. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. wiadomosci.wp.pl, 5 października 2005. [dostęp 2013-01-06].
  25. Stuhr Sig. Jerzy Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana
  26. M.P. z 1998 r. nr 6, poz. 110
  27. Stuhr Jerzy [w:] Encyklopedia Krakowa, s. 936, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa - Kraków 2000
  28. Kto jest kim w Polsce, edycja 2, Warszawa: Interpress, 1989, s. 1269
  29. Jerzy Stuhr, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [online] [dostęp 2019-01-31].
  30. Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Śląskiego [dostęp 2011-02-21] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-25].
  31. Festiwal „Dwa Teatry” na antenach TVP. Telewizja Polska SA, 2012-05-14. [dostęp 2012-05-29].
  32. Złote Berło dla Jerzego Stuhra. radio-krakow.pl. [dostęp 2012-11-08].
  33. Laureaci z poprzednich edycji  : Polish Market, polishmarket.com.pl [dostęp 2015-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-19].
  34. Jerzy Stuhr - 9. Solanin Film Festiwal 2017 - Offowy Festiwal Filmowy, solanin-film.pl [dostęp 2017-11-07].
  35. Jerzy Stuhr laureatem za osiągnięcia życia. onet.pl. [dostęp 2018-03-09].
  36. Jerzy Stuhr i Danuta Stenka w polskiej wersji językowej filmu „Twój Vincent” [ZOBACZ] - Radio Wrocław, radiowroclaw.pl [dostęp 2017-11-24].
  37. Mundo Invisível (2011) reżyseria, scenariusz, produkcja, Filmweb [dostęp 2021-05-18] (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

POL Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis BAR.png
Baretka Złotego Medalu "Zasłużony Kulturze - Gloria Artis"
POL Odznaka Honoris Gratia BAR.svg
Baretka: Odznaka "Honoris Gratia" – Kraków, Polska.
GoEast 2015 Jerzy Stuhr und Gaby Babic.JPG
Autor: Oliver Abels, Licencja: CC BY-SA 3.0
15. GoEast Festival, Wiesbaden 2015: Der polnische Regisseur Jerzy Stuhr und die Festivalleiterin Gaby Babic (Rechts) sowie eine Dolmetscherin (links). Bei der Deutschlandpremiere des Films "Bürger"
Filmreel-icon.svg
Autor: , Licencja: LGPL
Combination of clapperboard and film reel icons for use in director film stub template.
Jerzy Stuhr 27 stycznia 2018.jpg
Autor: Grzegorz Gołębiowski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Jerzy Stuhr podczas spotkania autorskiego w Galerii Bałtyckiej 27 stycznia 2018 r.
Cavaliere OMRI BAR.svg
nastrino della medaglia di cavaliere dell'Ordine al merito della Repubblica italiana
Jerzy Stuhr 2014 (2).jpg
Autor: Fryta 73 from Strzegom, Licencja: CC BY-SA 2.0
Jerzy Stuhr
POL Order Uśmiechu BAR.svg
Baretka: Order Uśmiechu.