Jeziaryszcza (jezioro)

Jeziaryszcza
Езярышча / Езерище
Jezieriszcze
Ilustracja
(c) Иван Бай, CC BY-SA 3.0
Położenie
Państwo

 Białoruś

Lokalizacja

rejon horodecki

Miejscowości nadbrzeżne

Jeziaryszcza

Region

Pojezierze Białoruskie, Wysoczyzna Horodecka

Wyspy

20

Morfometria
Powierzchnia

15,39 km²

Wymiary
• max długość
• max szerokość


8,87 km
2,6 km

Głębokość
• średnia
• maksymalna


4,4 m
11,5 m

Długość linii brzegowej

32,8 km

Objętość

66,95 mln m³[1]

Hydrologia
Rzeki zasilające

Ahniesz, Dubouka, Tryzubka

Rzeki wypływające

Obol

Rodzaj jeziora

morenowe[2]

Położenie na mapie obwodu witebskiego
Mapa konturowa obwodu witebskiego, u góry po prawej znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Jeziaryszcza”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, u góry po prawej znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Jeziaryszcza”
Ziemia55°51′00″N 30°01′12″E/55,850000 30,020000

Jeziaryszcza[a] (biał. Езярышча, ros. Езерище, Jezieriszcze) – jezioro położone na Białorusi (rejon horodecki obwodu witebskiego) przy granicy z Rosją (rejon newelski obwodu pskowskiego). Jeden z największych zbiorników wodnych w kraju[2]. Na zachodnim brzegu leży osiedle typu miejskiego o tej samej nazwie.

Geografia

Sporych rozmiarów zbiornik wodny pochodzenia polodowcowego o powierzchni 15,39 km² i podłużnym kształcie położony na osi północny zachód — południowy wschód. Linia brzegowa jest bardzo urozmaicona, z licznymi zatokami, półwyspami i wyspami, zwłaszcza we wschodniej części jeziora. Jej łączna długość to 32,8 km, natomiast powierzchnia 20 wysp wynosi 0,67 km²[1][2].

Północno-wschodnim brzegiem jeziora Jeziaryszcza przebiega granica białorusko-rosyjska. Brzeg ten, zbudowany z iłów morenowych wznosi się ponad 25 metrów nad poziomem lustra wody; pozostałe brzegi zbiornika wyraźnie łagodniejsze i niższe (ok. 5 m)[1][2][4]. Maksymalna długość jeziora to 8,87 km, szerokość – 2,6 km[1][4][5]. Dno zbiornika o nieregularnej rzeźbie, z mieliznami i głębiami. Maksymalna głębokość to 11,5 m w niewielkiej części centralnej, średnia głębokość jeziora – 4,4 m. Strefa przybrzeżna jest niezwykle wąska, piaszczysto-żwirowa o szerokości 5–10 m. Około 60% powierzchni jeziora przypada na głębokość większą niż 5 m (poniżej 2 m – 12–19%)[1][2][4].

Jezioro zasilane jest przez trzy niewielkie cieki: Ahniesz, Duboukę, Tryzubkę wpadające do zbiornika na jego południowo-wschodnim krańcu (a także mniejsze kilka mniejszych strumieni), odwadnia je rzeka Obol – dopływ Dźwiny – z wypływem po zachodniej stronie akwenu[4][5].

Lustro zbiornika zostało w 1959 roku sztucznie podpiętrzone w wyniku wybudowania progu wodnego na rzece Obol (Kluczohorska Elektrownia Wodna)[1][2]. W połączeniu z wylesieniem i dużym nachyleniem niektórych brzegów doprowadziło to do ich erozji oraz spływ nawozów z okolicznych pól. W efekcie doszło do pogorszenia się jakości wody[4] (w 1983 r. przejrzystość oceniano na 1,5 m)[1].

Flora

Jezioro ma charakter eutroficzny, latem woda nagrzewa się do dna. W latach 80. XX wieku około 10–12% powierzchni jeziora pozostawało pokryte roślinnością wodną[1][2], której głównym siedliskiem jest piaszczysta strefa przybrzeżna. Wśród makrofitów dominują helofity: trzciny czy manna. Licznie występują także rośliny podwodne (ryzofity), np. z rodzaju rdestnica[2].

Fauna

Ichtio- i awifauna

W jeziorze żyją liczne gatunki ryb (m.in. leszcz, sandacz, szczupak, okoń, płoć, jaź, krąp, wzdręga, lin, ukleja, karaś, węgorz[1], miętus[2]).

Ponadto z uwagi na niewielką głębokość stanowi ono ostoję ptactwa wodnego i brodzącego. W 1979 akwen ustanowiono rezerwatem ornitologicznym (Jeziaryszczanski) o powierzchni 21 km² (stan na 1982 r.). Obejmuje on całe jezioro wraz z wyspami, przyległymi bagnami u wlotu rzeki Dubouki i wypływu rzeki Obal a także 100-metrowy pas przybrzeżny. Na jego terenie odnotowano gniazdowanie 61 gatunków ptaków, kolejne 47 gatunków pojawia się w rezerwacie w czasie migracji[6]. Do najczęściej spotykanych należą rycyki, czajki, krwawodzioby, bekasowate, mewy: mała i siwa czy dzikie kaczki[4][6]. Ich liczbę w latach 80. szacowano na 250 par na ha[6].

Makrobentos

Licznie występują ochotkowate i wodne mięczaki, których ilość pod koniec lat 80. XX wieku szacowano na 17,36 g/m²[2].

Zooplankton

W przeciwieństwie do makrofitów, jezioro jest stosunkowo ubogie w zooplankton, który reprezentowany jest przez 10 gatunków skorupiaków niższych i 10 gatunków wrotków[2]. W 1988 r. ich ilość oceniano na 5,18 g/m³ z tendencją wzrostową[2].

Uwagi

  1. Nazwa polska notowana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego to Jezierzyszcze[3].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i I.I. Bohdziel, Езярышча, [w:] Iwan Szamiakin (red.), Энцыклапедыя прыроды Беларусі [DjVu], t. 2, Mińsk: Wydawiectwa «Biełaruskaja encykłapiedyja» imia Pietrusia Brouki, 1983, s. 263 [dostęp 2020-09-15] (biał.).
  2. a b c d e f g h i j k l Wolha Jakuszka (red.), Озера Беларуси, Mińsk: Uradżaj, 1988 [zarchiwizowane 2014-08-12] (ros.).
  3. Jezierzyszcze, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 573.
  4. a b c d e f Езерище, kraj.vitebsk.net [dostęp 2020-09-15] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05] (ros.).
  5. a b Mapa, OpenStreetMap [dostęp 2020-09-15] (pol.).
  6. a b c A.M. Darafiejeu, Езярышчанскі, [w:] Iwan Szamiakin (red.), Энцыклапедыя прыроды Беларусі [DjVu], t. 2, Mińsk: Wydawiectwa «Biełaruskaja encykłapiedyja» imia Pietrusia Brouki, 1983, s. 264 [dostęp 2020-09-15] (biał.).

Media użyte na tej stronie

Belarus Vitebsk region adm location map.svg
Autor: Nzeemin, Licencja: CC BY-SA 2.0
Позиционная карта Витебской области.
Legenda jezioro.gif
Autor: Tzugaj, Licencja: CC0
znak graficzny do map, ukazujący przykładowe jezioro
Озеро Езерище - panoramio.jpg
(c) Иван Бай, CC BY-SA 3.0
Озеро Езерище