Jezioro Zegrzyńskie
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Rzeka | |
Data budowy | 1958–1963 |
Data uruchomienia | 1963 |
Typ zapory | zapora ziemna |
Pojemność całkowita | 94,3 mln m³ |
Powierzchnia | 30 km² |
Wysokość zapory | 7,3 m |
Głębokość | maksymalna 11 m |
Funkcja | retencyjna, krajobrazowa, energetyczna, rekreacyjna. |
![]() |
Jezioro Zegrzyńskie[1][2] (pot. Zalew Zegrzyński[3], Zbiornik Dębe[4]) – zbiornik retencyjny na Narwi, utworzony w 1963, położony w Kotlinie Warszawskiej, w powiecie legionowskim.
Zbiornik wybudowano jako najniżej położony element kaskady zbiorników na Bugu, które miały umożliwić żeglugę. Ostatecznie z budowy pozostałych zbiorników zrezygnowano, a jezioro wykorzystywane jest przede wszystkim do celów rekreacyjnych oraz jako rezerwuar wody pitnej dla aglomeracji warszawskiej. Jego zapora odgrywa również niedużą rolę energetyczną[5].
Charakterystyka
Powierzchnia zbiornika wynosi 30,3 km², długość 41 km (na Narwi), szerokość do ok. 3,5 km, pojemność 94,3 mln m³. Zwierciadło wody znajduje się 79 m n.p.m.[6]. Maksymalne spiętrzenie wynosi 7 metrów. Wpływ spiętrzenia kończy się ok. 27 km za Serockiem.
Zbiornik powstał po przegrodzeniu koryta Narwi zaporą w Dębem (proj. Władysław Nawarski[7]). Na zaporze została zbudowana elektrownia wodna o mocy 20 MW. Podczas budowy utworzono ok. 60 km wałów ochronnych, co zmniejszyło możliwość powstawania powodzi w dolnym biegu Narwi i Bugu. Powstanie zbiornika przyczyniło się do nawodnienia ok. 80 km² łąk i gorszych gruntów oraz uregulowania gospodarki wodnej na terenie ok. 130 km²[8]. Zbiornik połączony jest z Bugiem, Narwią oraz Wisłą (poprzez Kanał Żerański).
Zbiornik otoczony jest lasami sosnowymi, które występują między Dębem a Wieliszewem, Białobrzegami i Rynią, a także w okolicach Jadwisina i Jachranki. Swoje siedliska mają tu ptaki takie jak m.in. rybitwy, mewy, łabędzie, perkozy i kaczki.
Przez Jezioro Zegrzyńskie przebiega most drogowy o długości 332 m i szerokości 13,5 m, oddany do użytku w 2003 roku. Jest on częścią drogi krajowej nr 61. Starszy most zbudowany w latach powojennych jeszcze przed spiętrzeniem zbiornika został rozebrany w 2003 roku gdyż był za wąski, a niska skrajnia pod mostem blokowała żeglugę wzdłuż jeziora[9]. Równolegle do obecnego mostu z lustra jeziora wystają relikty mostu zbudowanego przed powstaniem zbiornika.
Nazwa
Nazwę Jezioro Zegrzyńskie wprowadzono urzędowo w 1963 roku[10]. Pochodzi ona od leżącej na północ od jeziora wsi Zegrze.
W 2007 roku nazwa ta została także potwierdzona przez Komisję Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych[1]. Jednak poza nazwą urzędową często stosowana jest także nazwa Zalew Zegrzyński (m.in. w Bazie Danych Ogólnogeograficznych prowadzonej przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii[3]), a czasami także (przez hydrotechników) Zbiornik Dębe[4].
Gmina Nieporęt złożyła wniosek o zmianę oficjalnej nazwy zbiornika z Jezioro Zegrzyńskie na Zalew Zegrzyński. Wniosek ten był omawiany na posiedzeniu Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych w czerwcu 2010 r. i zaopiniowany negatywnie. Komisja zdecydowała, że urzędową nazwą pozostanie Jezioro Zegrzyńskie[2].
Turystyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/POL_Rynia_zalew.jpg/250px-POL_Rynia_zalew.jpg)
Pierwsze obiekty rekreacyjne nad Jeziorem Zegrzyńskim oddano do użytku w czerwcu 1963[11].
Jezioro jest miejscem rekreacji mieszkańców Warszawy i okolic. Swoją świetność przeżywało w latach 70. XX wieku, gdy wokół powstało wiele ośrodków wypoczynkowych takich jak m.in. „Kolejarz“ i „Energetyk“. Na początku XXI wieku zaniedbane ośrodki wykupywano i przebudowywano według wówczas panujących standardów i w konsekwencji jezioro stało się ponownie atrakcyjne. Ośrodki wypoczynkowe i sportów wodnych zlokalizowane są głównie w takich miejscowościach jak:
- Nieporęt,
- Zegrze,
- Zegrze Południowe,
- Serock,
- Zegrzynek, PTTK
- Jadwisin – Klub Żeglarski Dolomit, Yacht Klub Jadwisin
- Jachranka,
- Białobrzegi
- Rynia.
Czystość wody zbiornika poprawiono dzięki wybudowaniu kilku oczyszczalni nad Narwią, Bugiem i ich dopływami.
Wokół Jeziora Zegrzyńskiego wytyczono dwanaście szlaków rowerowych. Ich łączna długość wynosi 351,1 km.
Wędkarstwo
W wodach Jeziora Zegrzyńskiego występują takie ryby jak m.in.: leszcze, liny, karpie, okonie, sandacze, szczupaki, sumy (wędkarski rekord 74,5 kg[12]), wzdręgi, bolenie, jazgarze, miętusy, węgorze, karasie (srebrzysty, złoty), jazie, klenie oraz tołpygi. Sapa występuje tylko w Jeziorze Zegrzyńskim (znaleziona w 1989 r.), w dolnym odcinku Bugu (1997 r.) i Zbiorniku Włocławskim. Ryba ta przypłynęła do Polski w połowie lat 80. z dopływów Morza Czarnego[13].
W klasyfikacji łowisk Polskiego Związku Wędkarskiego wody zbiornika znajdują się w granicach akwenu Narew 7.
Od 1 listopada do 31 marca każdego roku obowiązuje całkowity zakaz wędkowania w Jeziorze Zegrzyńskim na obszarze wodnym opisanym granicami: linią prostą od tablicy 32 km w Zegrzu Północnym w poprzek czaszy zbiornika do zabudowań mieszkalnych w Nieporęcie, ul. Zegrzyńska 30 na lewym brzegu, dalej linią brzegową do mostu drogowego w Zegrzu, a następnie wzdłuż prawej linii brzegowej do tablicy 32 km (na obszarze od mostu do linii 32 km Narwi).
Całoroczny zakaz wędkowania poniżej zapory w Dębem, obejmującym odcinek Narwi od zapory do betonowego kolektora na kilometrze 19 + 600 biegu rzeki (miejscowość Poddębie) z granicą przebiegająca prostopadle do nurtu rzeki[14].
Żeglarstwo
Na wodach zbiornika uprawiane jest żeglarstwo, a kilkanaście razy w roku organizowane są imprezy regatowe. Zimą na jeziorze pojawiają się bojery, iceflyery i iceboardy.
Jezioro charakteryzuje się zafalowaniem powstającym przy wietrze o sile 3–4 stopni w skali Beauforta w postaci krótkiej, stromej fali o wysokości do ok. 0,7 m. Wieje tu zmienny wiatr z gwałtownymi, silnymi szkwałami.
Swoją działalność prowadzi tu Warszawskie Towarzystwo Regatowe, zajmujące się organizacją regat jachtów kabinowych i narodowej klasy Omega. W Zegrzynku odbywają się Regaty Samotnych, Regaty Nocne (uczestniczyli w nich przed laty Krzysztof Baranowski oraz Teresa Remiszewska) oraz Regaty o Błękitną Wstęgę Zalewu. W 1998 r. Yacht Klub Polski Warszawa był organizatorem Mistrzostw Polski w klasie Omega. Natomiast Kluczyński Sails zorganizował otwarte Mistrzostwa Warszawy Jachtów Kabinowych[15].
Oprócz żeglarstwa uprawiany jest również kitesurfing, windsurfing, kajakarstwo, wioślarstwo i sporty motorowodne.
Zobacz też
- Paskuda z Zalewu Zegrzyńskiego
Przypisy
- ↑ a b Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Hydronimy. Izabella Krauze-Tomczyk, Jerzy Ostrowski (oprac. red). T. 1. Cz. 2: Wody stojące. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 83-239-9607-5.
- ↑ a b Andrzej Czerny. Posiedzenia Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych w marcu i czerwcu 2010 roku. „Polski Przegląd Kartograficzny”. 42 (nr 3), s. 280-282, 2010. Warszawa: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Kartograficzny. ISSN 0324-8321.
- ↑ a b http://mapy.geoportal.gov.pl – po wybraniu "Mapa topograficzna (BDO)" można zobaczyć opis jeziora jako "Zalew Zegrzyński", a także po wybraniu "Skany map topograficznych" dla map w małych skalach (poniżej 1:100.000)
- ↑ a b M.in. nazwa ta jako wariantowa podawana jest na mapie topograficznej Polski 1:50.000 w układzie "1992"
- ↑ Anna Leszkowska, Janusz Żelaziński. Gwałt na rzekach. „Sprawy Nauki”. 8-9, sierpień-wrzesień 2010.
- ↑ Wielka Encyklopedia PWN, Jan Wojnowski (red.), t. 30, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 324-325, ISBN 83-01-14365-7, ISBN 83-01-13357-0, OCLC 830705621 .
- ↑ Jerzy S. Majewski , Miliony metrów sześciennych wody. Epokowa inwestycja kończy 50 lat, Gazeta Wyborcza, Warszawa, 2 lipca 2013 .
- ↑ Jezioro Zegrzyńskie, www.magazynswiat.pl. magazynswiat.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-09-11)]. [dostęp: 9 lutego 2009]
- ↑ Mostypolskie.pl, Most przez Zalew Zegrzyński. [dostęp 2009-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-11)].
- ↑ Zarządzenie nr 119 Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1962 r. ws. zmiany i ustalenia nazw niektórych miejscowości i obiektów fizjograficznych (M.P. z 1963 r. nr 3, poz. 6)
- ↑ Krzysztof Jabłoński i in.: Warszawa: portret miasta. Warszawa: Arkady, 1984, s. strony nienumerowane (Kronika odbudowy, budowy i rozbudowy 1945−1982). ISBN 83-213-2993-4.
- ↑ www.jezioro.zegrzynskie.pl [dostęp: 9 lutego 2009]
- ↑ Wędkarskie atrakcje, www.magazynswiat.pl. magazynswiat.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-09-11)]. [dostęp: 10 lutego 2009]
- ↑ Uwaga, obręby ochronne. Okręg Mazowiecki Polskiego Związku Wędkarskiego w Warszawie
- ↑ Zalew Zegrzyński dzisiaj, www.magazynswiat.pl. magazynswiat.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-09-11)]. [dostęp: 10 lutego 2009]
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Masovian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.55N
- S: 50.95 N
- W: 19.15 E
- E: 23.25 E
Autor: Tzugaj, Licencja: CC0
znak graficzny do map, ukazujący przykładowe jezioro
Jezioro Zegrzyńskie
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Yarek shalom (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0
autor: Yarek shalom 08:33, 10 October 2006 (UTC)yarek shalom
Autor:
- Polska_hydrografia2.jpg: Aotearoa
- derivative work: Mareklug talk
Hydrographic map of Poland Author: Aotearoa, version desaturated and lightened by Mareklug
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Yarek shalom (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0
autor: Yarek shalom 08:33, 10 October 2006 (UTC)yarek shalom