Jodłowa (gmina)

Jodłowa
gmina wiejska
Ilustracja
Urząd Gminy w Jodłowej
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

dębicki

TERC

1803052

Siedziba

Jodłowa

Wójt

Jan Janiga

Powierzchnia

59,86 km²

Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności


5359[1]

• gęstość

90 os./km²

Nr kierunkowy

14

Kod pocztowy

39-225

Tablice rejestracyjne

RDE

Adres urzędu:
Jodłowa 1a
39-225 Jodłowa
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba sołectw

7[2][3]

Liczba miejscowości

5[3]

Położenie na mapie powiatu dębickiego
Mapa konturowa powiatu dębickiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Jodłowa”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Jodłowa”
Ziemia49°53′N 21°18′E/49,876111 21,303611
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Polska

Jodłowagmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim z siedzibą w Jodłowej.

Historia

Pierwsze wzmianki o miejscowościach dzisiejszej gminy pochodzą z XIV wieku, w czasach I Rzeczypospolitej teren ten był częścią powiatu bieckiego w województwie krakowskim oraz powiatu pilzneńskiego w województwie sandomierskim[4].

WojewództwoMiejscowość
krakowskieDębowa
Jodłowa
sandomierskieDęborzyn
Dzwonowa
Zagórze

W wyniku rozbiorów ziemie te zostały włączone do państwa Habsburgów[5], gdzie po reformie w 1773 były częścią dystryktu Tarnów w cyrkule pilzneńskim(niem. Kreis Pilzno)[6]. Reforma administracji z 1782 roku zaliczyła je do cyrkułu Dukla(od 1791 cyrkuł Jasło)[7]. Po kolejnej dużej reformie z 1850 stały się częścią Bezirk Brzostek w Kreis Jaslo, a w 1867 Kreis Pilzno.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości gmina byłą częścią powstałego na bazie Kreis Pilzno powiatu pilźnieńskiego znajdującego się w granicach województwa krakowskiego[8]. Po zniesieniu powiatu pilzneńskiego w 1932 roku gmina stała się częścią powiatu jasielskiego[9].

Mapa województwa krakowskiego z zaznaczoną gminą Jodłowa w powiecie jasielskim

Administracja niemiecka w Generalnym Gubernatorstwie na tych terenach ustanowiła powiat jasielski(niem. Landkeris Jaslo) w dystrykcie krakowskim(niem. Distrikt Krakau)[10].

Po zakończeniu II wojny światowej gmina weszła w skład powiatu jasielskiego w utworzonym województwie rzeszowskim[11].

W 1954 na podstawie reformy reorganizującej administrację wiejską zlikwidowano gminy, a w ich miejsce powołano gromady. Obszar zajmowany przez ówczesną gminę został podzielony pośród trzy gromady: Jodłowa, Zagórze(włączona do gromady Jodłowa w 1960) oraz Błażkowa(w 1969, w wyniku likwidacji jednostki, do gromady Jodłowa włączono wieś Dębowa).

W rezultacie reformy administracji w 1973 ponownie utworzono gminę Jodłowa, która znajdowała się w ówczesnym powiecie jasielskim. Między 1975 a 1999 gmina należała do województwa tarnowskiego. Od czasu utworzenia 16 województw gmina leży w powiecie dębickim w województwie podkarpackim.

Położenie

Gmina znajduje się na Pogórzu Ciężkowickim; jej obszar rozciąga się pomiędzy garbami okalającymi dolinę rzeki Jodłówki wpadającej do Wisłoki.

Podział administracyjny sytuuje gminę na zachodnich rubieżach województwa podkarpackiego; od zachodu graniczy ona z gminami województwa małopolskiego.

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002[12] gmina Jodłowa ma obszar 59,86 km², w tym:

  • użytki rolne: 69%
  • użytki leśne: 21%

Gmina stanowi 7,71% powierzchni powiatu.

Miejscowości

W skład gminy wchodzi 5 miejscowości podzielonych na 7 sołectw[2].

SołectwoWieśMieszkańcyPowierzchnia [ha]
Dęborzyn386415,5
Dębowa579813,82
Dzwonowa343373,61
Jodłowa DolnaJodłowa25392044[13]
Jodłowa Górna9861358[14]
Jodłowa Wisowa466680[15]
Zagórze296306,19

Demografia

Ludność gminy wg płci(2019)

     mężczyźni

     kobiety

Na koniec roku 2019 gminę zamieszkiwało 5359 mieszkańców, z czego na każdą kobietę przypadało 1,03 mężczyzny. Gęstość zaludnienia wyniosła 90 osób/km²[1].

W roku 2019 gmina odnotowała ujemny wskaźnik przyrostu naturalnego(-10 osób) oraz ujemne saldo migracji(-30 osób) – od roku 1995 gmina straciła 4,78% mieszkańców[16].

Gmina Jodłowa Population Growth 1999-2019.svg

Średni wiek mieszkańców wyniósł 39,7 roku(2019), a dystrybucje ludności w grupach wiekowych ukazuje poniższy wykres(2014)[1].

Piramida wieku Gmina Jodlowa.png

Średni dochód na mieszkańca w roku 2002 wyniósł 1210,09 zł[12].

Religia

Przed II wojną światową działała gmina żydowska, która posiadała drewnianą synagogę na jodłowskim rynku oraz cmentarz w Jodłowej-Wisowej. Synagoga została zniszczona podczas II wojny światowej, a większość społeczności żydowskiej zamordowano[17].

Obecnie teren gminy znajduje się w diecezji tarnowskiej kościoła katolickiego; teren ten dzielą między siebie trzy parafie dekanatu Pilzno:

Edukacja

Na terenie gminy działa 6 publicznych placówek oświatowych: 5 szkół podstawowych oraz zespół szkół ponadpodstawowych[18].

Kultura

Koło Gospodyń Wiejskich w Dzwonowej podczas dożynek

Gminne Centrum Kultury i Czytelnictwa zajmuje się organizacją okolicznościowych konkursów, wystaw oraz spotkań z twórcami kultury, a także wydarzeń sportowych. Stałymi grupami działającymi przy GCKiCz są: kapela „Jodłowianie”, Orkiestra Dęta OSP oraz Klub Seniora. W ramach placówki działa biblioteka publiczna oraz Centrum Edukacji Ekologicznej[19][20].

Kultywowanie rodzimych tradycji podtrzymuje pięć kół gospodyń wiejskich[21], które zajmują się organizacją festynów oraz popularyzowaniem wiedzy o zwyczajach ludowych[19].

Zabytki

Wnętrze kościoła pw św. Stanisława BM
Zabytkowa kaplica

Rejestr zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wyróżnia następujące zabytki nieruchome na terenie gminy Jodłowa[22]:

  • Kościół pw św. Stanisława BM wraz z
    • dzwonnicą,
    • ogrodzeniem,
    • cmentarzem kościelnym;
  • drewniana kaplica przydrożna – XX-wieczny zabytek architektury sakralnej;
  • drewniana chałupa – nieistniejący już zabytek architektury wiejskiej z XIX wieku.

Ponadto na terenie gminy znajdują się inne obiekty historyczne warte odnotowania:

Przyroda

Na obszarze obejmującym ok. 42% terenu gminy znajduje się część Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki[23].

Turystyka

Przez gminę prowadzi szlak turystyczny żółty Szlak Trzech Pogórzy – prowadzący z Siedlisk do Dynowa przez trzy pogórza: Ciężkowickie, Strzyżowskie i Dynowskie[24].

Sąsiednie gminy

Brzostek, Brzyska, Pilzno, Ryglice, Szerzyny

Przypisy

  1. a b c Gmina Jodłowa w liczbach. Polska w Liczbach. [dostęp 2020-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-09)].
  2. a b Sołectwa. BIP Gminy Jodłowa. [dostęp 2020-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-10)].
  3. a b Urząd Statystyczny w Rzeszowie
  4. Wykazy Geograficzno-Statystyczne. W: Adolf Pawiński: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 3: Małopolska. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1886, s. 124, 244, 258.
  5. por. Plik:First Partition of Poland1772.png
  6. por. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii 1781
  7. por. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii 1792
  8. Dz.U. z 1920 r. nr 117, poz. 768 – Ustawa z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy.
  9. Dz.U. z 1932 r. nr 1, poz. 3 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1931 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa krakowskiego.
  10. por. Plik:Gengub admin.png
  11. Dz.U. z 1945 r. nr 27, poz. 168 – Dekret z dnia 7 lipca 1945 r. o utworzeniu województwa rzeszowskiego.
  12. a b Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
  13. Sołectwo Jodłowa Dolna. BIP Gminy Jodłowa. [dostęp 2020-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-09)].
  14. Sołectwo Jodłowa Górna. BIP Gminy Jodłowa. [dostęp 2020-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-09)].
  15. Sołectwo Jodłowa Wisowa. BIP Gminy Jodłowa. [dostęp 2020-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-09)].
  16. Bank Danych Lokalnych. GUS. [dostęp 2020-10-09]. Interaktywna usługa dostępu do danych GUS; zakres tematyczny: kategoria „Ludność”, grupa „Stan ludności”, podgrupa „Ludność w gminach bez miast na prawach powiatu i w miastach na prawach powiatu wg płci” w latach 1995–2019
  17. Historia społeczności. Wirtualny Sztetl. [dostęp 2020-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-08)].
  18. Zespół Szkół w Jodłowej. [dostęp 2020-10-09].
  19. a b Gminne Centrum Kultury i Czytelnictwa w Jodłowej. [dostęp 2020-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-08)].
  20. Gmina Jodłowa – Gminne Centrum Kultury i Czytelnictwa. [dostęp 2020-10-09].
  21. Krajowy Rejestr Kół Gospodyń Wiejskich. Gmina Jodłowa. ARiMR. [dostęp 2020-09-08].
  22. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 24 listopada 2022.
  23. Geoportal krajowy. Geoportal. [dostęp 2020-09-08].
  24. Odznaka PTT Szlak Trzech Pogórzy. Polskie Towarzystwo Tatrzańskie. [dostęp 2020-09-08].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Subcarpathian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Podkarpackie Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 50.9 N
  • S: 48.95 N
  • W: 21.03 E
  • E: 23.66 E
POL województwo podkarpackie flag.svg
Flaga województwa podkarpackiego
POL Szlak żółty.svg
Żółty szlak turystyczny.
Gmina Jodłowa Population Growth 1999-2019.svg
Autor: GmJdl, Licencja: CC BY-SA 4.0
Przyrost liczby mieszkańców gminy Jodłowa, 1999-2019
 
przyrost rzeczywisty
 
przyrost naturalny
 
saldo migracji
Kraków Voivodeship Administrative Map 1938.png
Autor: Qqerim, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Polska: Mapa administracyjna województwa krakowskiego, stan na rok 1938 (Administrative map of Kraków Voivodeship as of 1938)
Gmina Jodłowa Population by sex.svg
Autor: GmJdl, Licencja: CC BY-SA 4.0
Płeć mieszkańców gminy Jodłowa, 2019
 
mężczyźni
 
kobiety
Piramida wieku Gmina Jodlowa.png
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców gminy Jodłowa, 2014
Jodlowa kosciol sw Stanislawa 2.jpg
Autor: Andrzej Otrębski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Jodłowa - kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika
POL gmina Jodłowa COA.jpg
Herb gminy Jodłowa
02017 0388 Dzwonowa, Erntedankdekoration, Ost Beskiden.jpg
Autor: Silar, Licencja: CC BY-SA 4.0
Erntedankdekoration, Ost Beskiden