Jurij Andruchowycz
![]() Jurij Andruchowycz, 2015 | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Zawód, zajęcie |
Jurij Ihorowycz Andruchowycz, ukr. Юрій Ігорович Андрухович (ur. 13 marca 1960 w Stanisławowie) – ukraiński poeta, prozaik, piosenkarz, eseista i tłumacz, jeden z przedstawicieli fenomenu stanisławowskiego.
Życiorys
Pochodzi z Iwano-Frankiwska (który w roku jego urodzenia nosił nazwę Stanisław). Ukończył studia w Ukraińskim Instytucie Poligrafii im. I. Fedorowa we Lwowie (1982), a w latach 1990–1991 studiował w Instytucie Literatury im. Gorkiego w Moskwie. W latach 1983–1984 odbył służbę wojskową, która zainspirowała go do napisania cyklu siedmiu opowiadań Armijśki opowidannia (1989).
Twórczość
Jego utwory przełożono i wydano w Polsce (tłumaczenia Bohdana Zadury, Jacka Podsiadły, Renaty Rusnak, Oli Hnatiuk, Katarzyny Kotyńskiej i Przemysława Tomanka), Niemczech, Kanadzie, Finlandii, USA, Szwecji, Rosji, Austrii oraz na Węgrzech.
Poezja
Debiutował w 1985 r. tomem wierszy Nebo i płoszczi. Tego samego roku wraz z Wiktorem Neborakiem i Ołeksandrem Irwańcem założył grupę poetycką Bu-Ba-Bu (Burleska-Bałagan-Bufonada). Kolejne zbiory wierszy Andruchowycza, Seredmistia (1989) i Ekzotyczni ptachy i rosłyny (1991), utrwaliły jego pozycję jako jednego z prekursorów nowego nurtu w poezji ukraińskiej. W 1997 roku wydał wznowienie tomu Ekzotyczni ptachy i rosłyny uzupełniając go o poemat Indie, zaś w 2004 napisał Pisni dla mertwoho piwnja. W 2013 ukazał się zbiór prezentujący całą poetycką twórczość Andruchowycza zatytułowany Listy z Ukrainy.
Jego poezje stanowią też część dwóch polskich antologii Bohdana Zadury: Wiersze zawsze są wolne. Przekłady z poezji ukraińskiej (Biuro Literackie – Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Wrocław 2005, ISBN 83-8851-563-2; wydanie 2: Biuro Literackie – Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Wrocław 2007, ISBN 978-83-60602-46-1) oraz 100 wierszy wolnych z Ukrainy (Biuro Literackie, Kołobrzeg 2022, ISBN 978-83-67249-06-5).
Proza
Trzy pierwsze powieści Jurij Andruchowycz opublikował na łamach kijowskiego miesięcznika Suczasnist: Rekreaciji w 1992 r. (II wydanie 1997; pol. tytuł: Rekreacje, 1994, 1996), Moskowiada. Powist’ żachiw w 1993 r. (II wydanie 1997; pol. tytuł: Moscoviada. Powieść grozy, 2000 i 2004). W 1996 r. wychodzi kolejna powieść Perwerzija (II wydanie 1997, pol. tytuł: Perwersja, 2004). W 2003 opublikował powieść Dwanadciat’ obrucziw (polski tytuł: Dwanaście kręgów, 2005). W 2007 wydał powieść Tajemnicja.Zamist romanu, która była wywiadem-rzeką z samym sobą. W 2011 roku napisał książkę Leksykon intymnych mist będącą zbiorem 111 opowiadań o miastach, które pisarz odwiedził. Premiera zbioru odbyła się 11.11.2011 roku, zaś jej cena rynkowa wynosiła 111 hrywien.
Eseistyka
W 1999 r. ukazał się jego zbiór esejów Dezorientacija na miscevosti. Niektóre z nich wcześniej zostały opublikowane w piśmie „Deń”, z którym Andruchowycz współpracował przez kilka lat. Po polsku ukazały się dwa tomy jego esejów: Erz-herz-perz (1996) i Ostatnie terytorium. Eseje o Ukrainie (2002) oraz napisana wspólnie z Andrzejem Stasiukiem Moja Europa. Dwa eseje o Europie zwanej Środkową (2000, 2001). W 2006 roku wydał zbiór Dijawoł howajetsia w syri (pol. Diabeł tkwi w serze).
Tłumaczenia
Jest autorem przekładów z języka niemieckiego (R.M. Rilke; Fritz von Herzmanovsky-Orlando), angielskiego (William Szekspir) oraz rosyjskiego (B. Pasternak; O. Mandelsztam). Tłumaczy także z polskiego m.in. poezję Czesława Miłosza, Sennik współczesny Tadeusza Konwickiego oraz Sklepy cynamowone Brunona Schulza.
Muzyka
W 2005 r. nagrał płytę Andruchoid, w której recytuje swoje wiersze do muzyki Mikołaja Trzaski. W 2005 roku nawiązał również współpracę z wrocławskim zespołem Karbido, w wyniku której powstały trzy płyty. W 2006 nagrali Samogon Andruchowycz śpiewa na niej teksty poetyckie, w większości polskojęzyczne, z tomiku Piosenki dla martwego koguta, a także dwie kompozycje wykonywane po ukraińsku, w tym interpretację starej ukraińskiej pieśni ludowej (Zelenaja liszczynońko). Kolejną płytą powstałą w wyniku współpracy z Karbido jest „Cynamon (z dodatkiem Indii)” (2009), która została zainspirowana twórczością Brunona Schulza. Płytową trylogię zamyka nagrany w 2012 roku krążek Absynt, czyli dźwiękowy komentarz do powieści Andruchowycza Perwersja. Polska premiera tej płyty odbyła się na wrocławskim Przeglądzie Piosenki Aktorskiej w 2013 roku.
Przypisy
Bibliografia
poezja
- Небо і площі (1985)
- Середмістя (1989)
- Екзотичні птахи і рослини (1991)
- Екзотичні птахи і рослини з додатком „Індія”: Колекція віршів (Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 1997)
- Пісні для мертвого півня (Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 2004)
- Листи в Україну (К.: А-ба-ба-га-ла-ма-га, 2013).
proza
- Рекреації (Сучасність, 1992; Київ: Час, 1997; 1998; Львів: Піраміда, 2005)
- Московіада (1993, 1997, Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 2000; Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 2006)
- Перверзія (Сучасність, 1996, № 1-2; Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 1997; Львів: Класика, 1999)
- Дванадцять обручів (Київ: Критика, 2003; 2004; 2005; 2006)
- Таємниця. Замість роману (Харків: Фоліо, 2007)
- Лексикон інтимних міст (Meridian Czernowitz, 2011)
eseistyka
- Дезорієнтація на місцевості (Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 1999; 2006)
- Моя Європа (Львів: Класика, 2000; 2005; 2007)
- Диявол ховається в сирі (Київ: Критика, 2006)
po polsku
proza
- Rekreacje (1994, 1996, 2005)
- Moscoviada. Powieść grozy (2000, 2004, 2015)
- Perwersja (2003)
- Dwanaście kręgów (2005, 2008)
- Tajemnica (2008)
- Leksykon miast intymnych (2014)
- Kochankowie Justycji. Powieść parahistoryczna w ośmiu i pół odcinkach (2019)
poezja
- Piosenki dla martwego koguta (Biuro Literackie, 2005)
- Egzotyczne ptaki i rośliny (Biuro Literackie, 2007)
eseje
- Erz-herz-perc (1996)
- Moja Europa. Dwa eseje o Europie zwanej Środkową (2000, 2001, 2007). Wraz z Andrzejem Stasiukiem.
- Ostatnie terytorium (2002)
- Diabeł tkwi w serze (2007)
Nagrody
W 2001 otrzymał Nagrodę Herdera. W marcu 2006 otrzymał w Lipsku Nagrodę Europejskiego Porozumienia Leipziger Buchpreis, natomiast 2 grudnia 2006 za powieść Dwanaście kręgów w tłum. Katarzyny Kotyńskiej nagrodę Angelus we Wrocławiu.
W 2017 został laureatem nagrody Vilenica[1].
Życie osobiste
Ma dwoje dzieci. Syna Tarasa (ur. 1986) i córkę, pisarkę Sofiję Andruchowycz, która jest żoną pisarza Andrija Bondara.
Linki zewnętrzne
- ISNI: 0000 0001 0993 8415
- VIAF: 84215934
- LCCN: no97008479
- GND: 124818145
- BnF: 145413950
- SUDOC: 078524059
- NKC: js20020805371
- BNE: XX1395091
- NTA: 289941768
- BIBSYS: 15022424
- CiNii: DA12370685
- PLWABN: 9810574156605606
- NUKAT: n96402478
- J9U: 987007333140405171
- CANTIC: a11402271
- LNB: 000228321
- NSK: 000251310
- CONOR: 86937443
- LIH: LNB:BQnr;=CD
- WorldCat: lccn-no97008479
- ↑ Nagrajenec Vilenice 2017: Jurij Andruhovič. vilenica.si. [dostęp 2018-12-06]. (słoweń.).
Media użyte na tej stronie
Autor: Rafał Komorowski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Jurij Andruchowycz podczas Miesiąca Spotkań Autorskich 2015, Wrocław