Kaplica

Kaplica Matki Boskiej Bolesnej w Wolanach

Kaplica (łac. cappa zdrobniale capella kapliczka) – niewielka chrześcijańska budowla sakralna, wolnostojąca lub połączona z większym obiektem architektonicznym; wydzielone pomieszczenie z ołtarzem lub boczna część kościoła tworząca odrębną całość, w której znajduje się ołtarz.

Pierwsza kaplica i pochodzenie jej nazwy

Kaplice wzięły swą nazwę od małego drewnianego kościoła w Tours zwanego Capella, a to od złożonego tam płaszcza św. Marcina (z łac. cappe, po fr. chape)[1]. Kościół ten wzniósł w 1. połowie V wieku w Tours nad grobem św. Marcina jego uczeń i następca, biskup Święty Brykcjusz (zm. ok. 444). Kościół-Capella był celem licznych pielgrzymek i w r. 470 został rozbudowany do bazyliki przez kolejnego biskupa Tours Perpetuusa[2]. Król Chlodwig I po przyjęciu chrztu w r. 496, uczynił płaszcz św. Marcina relikwią królestwa i zabierał ze sobą na wszystkie wyprawy wojenne; w czasie pokoju płaszcz był składany w izbie zwanej Chapelle w pałacu króla w Paryżu pod opieką kapelana[1]. Spopularyzowanie tej nazwy wiąże się w pewnej mierze z wykupem z Wenecji relikwii Chrystusowych w 1239 r. przez Ludwika IX Świętego i wybudowaniem w latach 1241–48 na ich potrzeby w Paryżu świątyni nazwanej Sainte-Chapelle, w której przechowywano też płaszcz św. Marcina. Wówczas płaszcz ponownie przesądził o nazwaniu świątyni chapelle – kaplicą.

Do języka polskiego słowo kaplica zostało zapożyczone nie bezpośrednio ze średniowiecznej łaciny, ale poprzez staroczeskie kaplicě[3]. Sama kaplica dała początek także innym słowom: kapelan[1] (bezpośrednio z łacińskiego capellanus[4]) i kapłan (z łacińskiego capellanus, poprzez czeskie kaplan[3], a także kapela[4] i kapelmistrz (poprzez niemieckie Kapellmeister[4]).

Charakterystyka

W czasach wczesnego chrześcijaństwa kaplice miały dwa poziomy: dolny, w którym przechowywano relikwie, oraz górny, przeznaczony na modlitwę. Kaplice związane są z budownictwem sakralnym każdej cywilizacji. Wznoszono je w czasach pogańskich, w starożytnej Grecji i w Rzymie (np. aedicula) i w różnych wyznaniach.

W kościołach protestanckich, szczególnie we wspólnotach ewangelicznych, mianem kaplicy określa się większość budynków sakralnych. Ma to związek z powszechną (w łonie protestantyzmu) niechęcią wobec nazywania budynków kościołami. Użycie określenia "kaplica" - w protestanckiej terminologii - uwypukla fakt, że zborowy budynek nie jest kościołem, ale miejscem spotkania Kościoła (jako wspólnoty wierzących).

Ze względu na przeznaczenie i pełnione funkcje, w obrządku rzymskokatolickim rozróżnia się kaplice: kościelne, klasztorne, prywatne (np. pałacowe), szpitalne, szkolne, cmentarne, grobowe (mauzolea) oraz kalwaryjne.

Do najbardziej znanych w historii polskiej kaplic należą: Kaplica Zygmuntowska na Wawelu, kaplica Najświętszej Marii Panny na Jasnej Górze, Ostra Brama w Wilnie, Kaplica Królewska w Gdańsku, Kaplica Boimów we Lwowie.

Kapliczką nazywa się też przydrożne budowle związane najczęściej z twórczością ludową.

Galeria

Zobacz też

  • Prawo kaplicy

Przypisy

  1. a b c Jan Wierusz Kowalski, Świat mnichów i zakonów, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 132
  2. Bazylikę w większości zniszczyli hugenoci w 1562 r., w tym miejscu stoi w Tours od r. 1900 nowa bazylika.
  3. a b Słownik wyrazów obcych PWN, red. Jan Tokarski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980, s. 339.
  4. a b c Słownik wyrazów obcych PWN, red. Jan Tokarski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980, s. 337.

Bibliografia

  • Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 67. ISBN 83-85001-89-1.

Media użyte na tej stronie

Kaplica wielowyznaniowa Stadion Narodowy w Warszawie.jpg
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Kaplica wielowyznaniowa na Stadionie Narodowym w Warszawie
POL Chapel Church BaczalDolny2016.jpg
Autor: Tomasz Bienias, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kaplica Krzyża Świętego przy kościele Imienia Maryi w Bączalu Dolnym
2015 Kaplica św. Franciszka w Gorzanowie 01.JPG
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Kaplica Lotnisko Chopina w Warszawie.JPG
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Kaplica na Lotnisku Chopina w Warszawie (obok wejścia 37)
2017 Kaplica cmentarna w Długopolu Górnym 1.jpg
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY 3.0
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Kaplica św. Anny Krzeszów.jpg
Autor: Finono, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kaplica św. Anny na Górze Świętej Anny obok Krzeszowa.
2016 Kaplica szpitalna w Strzelinie 1.jpg
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY 3.0
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
2017 Kaplica św. Floriana w Bystrzycy Kłodzkiej.jpg
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY 3.0
Bystrzyca Kłodzka, Kaplica św. Floriana w Bystrzycy Kłodzkiej
Maria Hilf Kapelle SK.jpg
Autor: Simon Koopmann, Licencja: CC BY-SA 3.0 de
The oratory "Maria Hilf" near the village Diebach, Franconia, Germany.
2014 Wolany, kapliczka.jpg
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
2014 Jaszkowa Dolna, kaplica cmentarna 02.JPG
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Jaszkowa Dolna, kaplica cmentarna, XIV
Kościół pw. ś. Jakuba w Rozdzielu 12.JPG
Autor: Lollencja, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
zespół kościoła cmentarnego p.w. św. Jakuba:
  • drewniany kościół, 1563
  • cmentarz
Rozdziele
2017 Kaplica domkowa w Marcinowie 6.jpg
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kaplica domkowa w Marcinowie
2018 Kaplica grobowa Seylerów w Walimiu 2.jpg
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY 3.0
Kaplica grobowa rodziny Seylerów w Walimiu
Evangelical Christian's Church, Torun - Poland No.1.JPG
Autor: Aviv ben Jehuda, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kaplica Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan w Toruniu