Kaplica Zmartwychwstania Pańskiego w Terespolu
![]() | |||||||||||||||||||
kaplica cmentarna | |||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||||||||||||||
Miejscowość | |||||||||||||||||||
Adres | ul. Wojska Polskiego 176 | ||||||||||||||||||
Wyznanie | |||||||||||||||||||
Kościół | |||||||||||||||||||
Diecezja | |||||||||||||||||||
Wezwanie | |||||||||||||||||||
Wspomnienie liturgiczne | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||||||||||||||||
![]() |
Kaplica pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego – prawosławna kaplica cmentarna[a] w Terespolu. Należy do parafii św. Jana Teologa w Terespolu, wchodzącej w skład dekanatu Terespol diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Świątynia znajduje się w centralnej części terespolskiego cmentarza prawosławnego, przy ulicy Wojska Polskiego 176. Cerkiew powstała w 1892 (niektóre źródła podają błędną datę 1903). Od momentu oddania do użytku pełni funkcje świątyni cmentarnej.
Historia
Budowla została wzniesiona w 1892[1][2]. Od momentu powstania przeznaczona była do pełnienia funkcji świątyni pomocniczej parafii św. Jana Teologa w Terespolu, przeznaczonej do odprawiania nabożeństw pogrzebowych i w intencji zmarłych[2]. Jej budowa miała również znaczenie w kontekście zaprowadzania prawosławia wśród opornych unitów[1]. W Terespolu z przymusem konwersji wszystkich unitów na prawosławie nie pogodziło się ok. 70% parafian[2]. Ludzie ci, formalnie należący od 1875 do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, nie pojawiali się na nabożeństwach w cerkwi, a jedynie przybywali na pogrzeby członków rodziny na terespolskim cmentarzu. Wzniesienie na jego terenie kaplicy miało umożliwić duchowieństwu prawosławnemu oddziaływanie na opornych[1]. Inwestycja taka była planowana od 1885, jednak jej wzniesienie umożliwiło dopiero przekazanie kwoty 5121 rubli i 30 kopiejek przez anonimowego rosyjskiego fundatora[1].
Konsekracja gotowego obiektu miała miejsce 31 maja tego samego roku, zaś przewodniczył jej arcybiskup chełmski i warszawski Flawian, który odbywał w parafii terespolskiej wizytę kanoniczną[2]. W czasie Świętej Liturgii arcybiskupowi asystowali proboszczowie parafii w Terespolu, Kopytowie, Kobylanach, Neplach, Krzyczewie oraz duchowieństwo z soboru Narodzenia Matki Bożej w Chełmie. W drugiej części uroczystości Flawian odprawił w świątyni panichidę w intencji wszystkich pochowanych na terespolskim cmentarzu. W ceremonii uczestniczyło ok. 3 tysiące wiernych oraz stacjonujący w Terespolu rosyjscy żołnierze[1].
Cerkiew od początku nosiła wezwanie Zmartwychwstania Pańskiego[1], w źródłach można spotkać błędną informację, jakoby początkowo święto patronalne cerkwi przypadało w święto Wniebowstąpienia Pańskiego[2]. Katalog zabytków sztuki w Polsce podaje, również nietrafnie, iż cerkiew jest młodsza, gdyż została ukończona i oddana do użytku dopiero w 1903[3].
Od wyświęcenia w 1892 do 1926 kaplica była świątynią prawosławną, następnie, przez piętnaście lat, neounicką, począwszy od 1941 jest to ponownie cerkiew prawosławna[2]. W swojej historii była trzykrotnie remontowana – w 1930, w 1970[3] oraz w 2019 r.[4]
W sąsiedztwie budynku znajdują się nagrobki duchownych związanych z Terespolem – ks. Mikołaja Poleszczuka, urodzonego w mieście i służącego głównie w diecezji wrocławsko-szczecińskiej[2], oraz ks. Arkadiusza (Arkadija) Nikolskiego, proboszcza miejscowej parafii, który przyjął neounię i kierował odtąd placówką jako duchowny katolicki obrządku słowiańskiego[5].
Obiekt wpisano do rejestru zabytków 30 czerwca 2008 pod nr A/866[6].
Architektura
Kaplica Zmartwychwstania Pańskiego jest budowlą drewnianą, o konstrukcji zrębowej, orientowaną. Świątynia jest trójdzielna, z pojedynczą prostokątną nawą, węższym prostokątnym pomieszczeniem ołtarzowym i niewielkim przedsionkiem, również węższym od nawy. Wszystkie okna budynku są półkoliste i zdobione deskowymi obramowaniami. W narożach obiektu widoczne są aplikacje z faliście wycinanych desek. Cerkiew ma dach dwuspadowy, kryty blachą. Nad częścią ołtarzową oraz nad przedsionkiem znajdują się prawosławne krzyże, natomiast nad nawą – niska ostrosłupowa wieżyczka, a na niej cebulasta kopułka, również zwieńczona takim krzyżem[3].
We wnętrzu świątyni znajdował się jednorzędowy ikonostas wykonany na przełomie XIX i XX stulecia w stylu eklektycznym[3]. Po remoncie w 2019 r. na jego miejscu znajdują się dwie ikony, a ponadto eksponowane są fotografie cerkwi i cmentarza, sama zaś konstrukcja ikonostasu oczekuje nad renowację[4]. Opis świątyni w relacji z wyświęcenia obiektu wskazuje również, że w 1892 r. znajdowały się w niej cztery dzwony i komplet srebrnych naczyń liturgicznych, brązowy wielki żyrandol (panikadiło), chorągwie procesyjne oraz sześć kompletów strojów liturgicznych[1].
Uwagi
- ↑ Budynek określany jest mianem kaplicy z powodu niewielkich rozmiarów i nieposiadania statusu świątyni parafialnej. Nie jest jednak to typowa prawosławna kaplica-czasownia, gdyż obiekt zawiera wszystkie elementy niezbędne do odprawiania Świętej Liturgii (pomieszczenie ołtarzowe, w którym znajdowały się stół ołtarzowy i stół ofiarny, antymins).
Przypisy
- ↑ a b c d e f g Łopatinski N.. Posieszczenije Tieriespolskogo prichoda Wysokoprieoswiaszczennym Fławianom, archiepiskopom Chołmsko-Warszawskim i oswiaszczenije kładbiszczenskogo chrama Woskriesienija Christowa. „Chołmsko-Warszawskij Jeparchialnyj Wiestnik”. R. XVI, nr 13, s. 230–232, 1 lipca 1892.
- ↑ a b c d e f g Pelica G. J.: Historia: Terespol – św. ap. Jana Teologa (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-04-27].
- ↑ a b c d red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński: Katalog zabytków sztuki w Polsce. Województwo lubelskie, powiat Biała Podlaska. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2006, s. 229. ISBN 83-89101-47-5.
- ↑ a b Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego w Terespolu, orthodox.fm, 6 października 2019 [dostęp 2019-10-06] (pol.).
- ↑ G.J. Pelica: Kościół prawosławny w województwie lubelskim (1918–1939). Lublin: Fundacja Dialog Narodów, 2007, s. 160–164. ISBN 978-83-925882-0-7.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubelskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021 .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Lublin Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 52.35 N
- S: 50.20 N
- W: 21.52 E
- E: 24.25 E
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Autor: Grzegorz W. Tężycki, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cerkiew prawosławna pw. św. św. Cyryla i Metodego w Białej Podlaskiej (PL) przy ul. Terebelskiej 19.
Autor: Loraine, Licencja: CC BY-SA 3.0
Zniszczony grób ks. Arkadiusza Nikolskiego - proboszcza parafii prawosławnej w Kobylanach, który w 1927 przyjął neounię i był proboszczem neounickiej parafii w Terespolu. Grób znajduje się na cmentarzu prawosławnym w Terespolu.
Autor: Loraine, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cerkiew cmentarna w Terespolu
Autor: Compiled by User:Stannered, Licencja: CC-BY-SA-3.0
This image is to en:Image:Cscr-featuredtopic.png as Image:Cscr-featured.svg is to Image:Cscr-featured.png.