Karagana

Karagana

Karagana syberyjska
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

różopodobne

Rząd

bobowce

Rodzina

bobowate

Podrodzina

bobowate właściwe

Rodzaj

karagana

Nazwa systematyczna
Caragana Lam.
Encycl. 1: 615 (1785)[3]
Typ nomenklatoryczny

Caragana arborescens Lam.[4]

Synonimy
  • Aspalathus Amman ex Kuntze
  • Halimodendron Fisch. ex DC.[3]
Karagana pomarańczowa

Karagana (Caragana Lam.) – rodzaj roślin należący do rodziny bobowatych. Obejmuje 91 gatunków[3]. Zasięg rodzaju obejmuje wschodnią Europę (na wschód od Bułgarii i Ukrainy) poprzez niemal całą Azję (bez południowej części tego kontynentu), po Rosyjski Daleki Wschód[5][3]. Są to rośliny drzewiaste występujące na obszarach suchych, często w górach, w różnych formacjach – leśnych, zaroślowych i trawiastych[5].

Uprawiane są jako rośliny ozdobne, najczęściej karagana syberyjska C. arborescens. W obrębie zasięgu są ważnym źródłem drewna opałowego, służą jako źródło paszy, uprawiane są w formie pasów wiatrochronnych i dla ochrony gleby przed erozją. Służą jako rośliny miododajne, jadalne (spożywane są młode strąki), lecznicze, barwierskie i włóknodajne (z kory sporządzane są liny)[5][6].

W Polsce popularnie uprawiana jest karagana syberyjska C. arborescens, znacznie rzadziej karagana podolska C. frutex, a inne gatunki bywają sadzone niemal wyłącznie w kolekcjach[7]. Karagana syberyjska ma we florze Polski status zadomowionego antropofita[8].

Nazwa naukowa utworzona została ze zlatynizowanej nazwy mongolskiej tych roślin (khargana)[5]. W języku polskim dawniej rośliny te znane były pod nazwami: grochownik, grochówka, sybirka i żółta akacja[7].

Morfologia

Karagana ciernista
Pokrój
Niewielkie drzewa do 7 m wysokości, krzewy[9], w tym niskie, poduszkowe i w takim wypadku bardzo podobne do roślin z rodzaju traganek Astragalus[7][5]. Pędy zróżnicowane na krótko- i długopędy, zarówno przylistki jak i zachowujące się po opadnięciu listków osadki wykształcone w formie cierni. U różnych gatunków, różne części pędów bywają owłosione[7]. Kora na starszych pędach złuszcza się wąskimi pasmami[7].
Liście
Sezonowe i zimozielone, skrętoległe[9]. Blaszka parzystopierzasto złożona, przy czym listków jest od 2 do 12[7][9], rzadko do 20[10]. Listki są całobrzegie, na szczycie zwykle z małym wyrostkiem[10]. Oś liścia często wyciągnięta w cierń, drewniejąca po opadnięciu listków. U niektórych gatunków występują odmienne liście na długo- i krótkopędach[7].
Kwiaty
Wyrastają pojedynczo w kątach liści lub zebrane po kilka w pęczki[10]. Kwiaty motylkowe, zwykle różowe[9], pomarańczowe lub brązowe[7]. Kielich rurkowaty lub dzwonkowaty, z 5 nierównymi ząbkami (dwa górne zwykle krótsze). Pręcików 10, z których 9 ma nitki zrośnięte, a jeden jest wolny. Słupek pojedynczy, z jednego owocolistka, z górną zalążnią[9][10].
Owoce
Strąki walcowate, wąskie, o długości do 2–5 cm[7].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rodzinie bobowatych Fabaceae s.l. W obrębie podrodziny należy do plemienia Hedysareae[11].

Wykaz gatunków[3][7]
  • Caragana acanthophylla Kom.
  • Caragana aegacanthoides (R.Parker) L.B.Chaudhary & S.K.Srivast.
  • Caragana afghanica Kitam.
  • Caragana alaschanica Grubov
  • Caragana aliensis Y.Z.Zhao
  • Caragana alpina Y.X.Liou
  • Caragana altaica Pojark.karagana ałtajska
  • Caragana ambigua Stockskaragana niepewna
  • Caragana arborescens Lam.karagana syberyjska
  • Caragana aurantiaca Koehnekaragana pomarańczowa
  • Caragana balchaschensis (Kasn. ex Kom.) Pojark.
  • Caragana beefensis S.N.Biswas
  • Caragana bicolor Kom.
  • Caragana boisii C.K.Schneid.karagana Boisa
  • Caragana bongardiana (Fisch. & C.A.Mey.) Pojark.
  • Caragana brachypoda Pojark.
  • Caragana brevicalyx Pamp.
  • Caragana brevifolia Kom.
  • Caragana brevispina Benth.karagana krótkocierniowa
  • Caragana bungei Ledeb.karagana Bungego
  • Caragana buriatica Peschkova
  • Caragana camilli-schneideri Kom.
  • Caragana campanulata Vassilcz.
  • Caragana changduensis Y.X.Liou
  • Caragana chinghaiensis Y.X.Liou
  • Caragana cinerea (Kom.) Nakai
  • Caragana conferta Benth. ex Baker
  • Caragana cuneatoalata Y.X.Liou
  • Caragana dasyphylla Pojark.
  • Caragana decorticans Hemsl.karagana łuszcząca się
  • Caragana densa Kom.karagana gęsta
  • Caragana erinacea Kom.
  • Caragana franchetiana Kom.karagana Francheta
  • Caragana frutex (L.) K.Kochkaragana podolska
  • Caragana gerrardiana Benth.karagana Gerarda
  • Caragana gobica Sanchir
  • Caragana grandiflora DC.karagana wielkokwiatowa
  • Caragana halodendron (Pall.) Dum.Cours.
  • Caragana jubata (Pall.) Poir.karagana grzywiasta
  • Caragana junatovii Gorbunova
  • Caragana kirghisorum Pojark.
  • Caragana koreana Nakai
  • Caragana korshinskii Kom.
  • Caragana kozlowii Kom.
  • Caragana laeta Kom.karagana późna
  • Caragana leiocalycina (Hub.-Mor.) Hub.-Mor.
  • Caragana leucophloea Pojark.
  • Caragana leucospina Kom.
  • Caragana leveillei Kom.
  • Caragana liouana Zhao Y.Chang & Yakovlev
  • Caragana litwinowii Kom.
  • Caragana maimanensis Rech.f.
  • Caragana manshurica (Kom.) Kom.
  • Caragana media Sanchir
  • Caragana microphylla Lam.karagana drobnolistna
  • Caragana opulens Kom.
  • Caragana oreophila W.W.Sm.
  • Caragana pekinensis Kom.
  • Caragana pleiophylla (Regel) Pojark.
  • Caragana polourensis Franch.
  • Caragana polyacantha Benth.
  • Caragana potaninii Kom.
  • Caragana pruinosa Kom.
  • Caragana przewalskii Pojark.
  • Caragana pumila Pojark.
  • Caragana purdomii Rehder
  • Caragana pygmaea (L.) DC.karagana karłowata
  • Caragana qingheensis Zhao Y.Chang, L.R.Xu & F.C.Shi
  • Caragana reticulata Rehder
  • Caragana roborovskyi Kom.
  • Caragana rosea Turcz. ex Maxim.
  • Caragana scythica (Kom.) Pojark.
  • Caragana shensiensis C.W.Chang
  • Caragana shuidingensis C.Y.Yang & N.Li
  • Caragana sinica (Buc'hoz) Rehderkaragana chińska
  • Caragana soongorica Grubov
  • Caragana spinifera Kom.
  • Caragana spinosa (L.) Vahl ex Hornem.karagana ciernista
  • Caragana stenophylla Pojark.
  • Caragana stipitata Kom.
  • Caragana sukiensis C.K.Schneid.
  • Caragana tangutica Maxim. ex Kom.
  • Caragana tekesiensis Y.Z.Zhao & D.W.Zhou
  • Caragana tibetica Kom.
  • Caragana tragacanthoides (Pall.) Poir.karagana tragakantowata
  • Caragana turkestanica Kom.karagana turkiestańska
  • Caragana ulicina Stocks
  • Caragana ussuriensis (Regel) Pojark.karagana ussuryjska
  • Caragana versicolor Benth.
  • Caragana zahlbruckneri C.K.Schneid.
  • Caragana zaissanica Sanchir

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website [online], Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
  3. a b c d e Caragana Lam.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-15].
  4. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
  5. a b c d e G.P. Lewis, Brian Schrire, Barbara Mackinder, Mike Lock: Legumes of the World. Royal Botanic Gardens, Kew, 2005, s. 482. ISBN 978-1-900347-80-8.
  6. David J. Mabberley: Mabberley’s Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 162. ISBN 978-1-107-11502-6.
  7. a b c d e f g h i j Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste C. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 25–35. ISBN 83-01-11074-0.
  8. Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 48, ISBN 978-83-62975-45-7.
  9. a b c d e Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 294. ISBN 0-333-73003-8.
  10. a b c d Yingxin Liu, Zhaoyang Chang & Gennady P. Yakovlev: Caragana Fabricius. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-15].
  11. Genus Caragana Fabr.. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2022-01-15].

Media użyte na tej stronie

Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Caragana frutex 2016-05-17 0260.jpg
Autor: Salicyna, Licencja: CC BY-SA 4.0
Karagana podolska (Caragana frutex), Ogród Botaniczny UMCS w Lublinie
Caragana spinosa kz02.jpg
Autor: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Caragana spinosa in botanical garden in Kraków
Caragana aurantiaca kz01.jpg
Autor: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Caragana aurantiaca in Botanical garden in Vácrátót