Katarzyna Medycejska
| ||||
![]() portret przypisywany François Clouetowi około 1555 roku | ||||
(c) Euryrel, CC BY-SA 4.0 | ||||
Królowa Francji | ||||
Okres | ||||
---|---|---|---|---|
Jako żona | ||||
Poprzedniczka | ||||
Następczyni | ||||
Dane biograficzne | ||||
Dynastia | Medyceusze | |||
Data i miejsce urodzenia | ||||
Data i miejsce śmierci | ||||
Ojciec | ||||
Matka | Madeleine de la Tour | |||
Mąż | ||||
Dzieci | Franciszek II Walezjusz |
Katarzyna Medycejska, wł. Caterina Maria Romola di Lorenzo de’ Medici (ur. 13 kwietnia 1519 we Florencji, zm. 5 stycznia 1589 w Blois) – księżna z rodu włoskich Medyceuszy. Żona delfina, a następnie króla Francji Henryka II z dynastii Walezjuszów.
Dzieciństwo
Była córką Lorenza II Medyceusza, księcia Urbino, oraz Madeleine de la Tour (córki hrabiego Owernii Jana III i Joanny de Burbon-Vendôme). Jej pradziadkiem był Wawrzyniec Wspaniały.
Jej matka zmarła w połogu. Ojciec prawdopodobnie cierpiał na syfilis i gruźlicę i zmarł krótko po narodzinach Katarzyny[1]. Po śmierci rodziców formalną pieczę nad nią sprawowali krewni z rodu Medyceuszy, papieże Leon X i Klemens VII[2]. Początkowo była wychowywana przez swoją babcię Alfonsinę Orsini. Po jej śmierci w 1520 roku znalazła się pod opieką córki Wawrzyńca Wspaniałego Lukrecji Salviati i jej ciotki Clarice Strozzi. Obie kobiety miały małe dzieci, z którymi Katarzyna mogła się bawić, zaprzyjaźniła się z nimi i była do nich przywiązana przez całe swoje życie[1]. Katarzyna była bardzo atrakcyjną potencjalną małżonką, jako spadkobierczyni majątku rodziny Medyceuszy była bowiem jedną z najbogatszych dziewczynek w Europie[1].
Po tym, jak Medyceusze stracili władzę we Florencji, Katarzyna była więziona przez kilka lat w klasztorach we Florencji[1]. Tam zetknęła się blisko z obrzędami i wierzeniami katolickimi, które głęboko szanowała do końca życia[1].
W 1530 roku została uwolniona i przeniosła się do Rzymu na dwór swojego krewnego, papieża Klemensa VII, również wywodzącego się z rodziny Medyceuszy[1]. W Rzymie nauczyła się greki, łaciny i języka francuskiego. Zainteresowała się również matematyką i astrologią[1].
Małżeństwo
28 października 1533 w Marsylii, w wieku 14 lat, została wydana za mąż za Henryka de Valois, księcia Orleanu. Był on młodszym z synów króla Francji Franciszka I (starszym był Franciszek III Bretoński, książę Bretanii i delfin francuski).
Małżeństwo zostało zaaranżowane przez jej krewnego i głównego opiekuna – papieża Klemensa VII[1]. Klemens dążył do stworzenia sojuszu pomiędzy papiestwem a Francją, jego celem było zwiększenie wpływów rodziny Medyceuszy na terenie Włoch. Sojusz był wymierzony we wspólnego wroga – cesarza Karola V[1]. Według umowy Francja wspólnie z papiestwem miała zdobyć Mediolan, który następnie miał być rządzony przez Henryka[3]. W ramach posagu król miał otrzymać od papieża ogromną wówczas sumę 100 tys. ecu, papież nie posiadał tych środków, zaciągnął więc na ten cel pożyczkę pod zastaw klejnotów ze swojego skarbca w Rzymie[3]. Plany te nie zostały zrealizowane, ponieważ Klemens zmarł niespełna rok po ślubie, papież nie spłacił całego posagu, a jego następca nie miał zamiaru honorować zobowiązań poprzednika. Postawiło to Katarzynę w bardzo niekorzystnej sytuacji na dworze[3].
Katarzyna nie była kochana przez męża. Henryk był zakochany w Dianie de Poitiers, Katarzyna żyła w cieniu królewskiej metresy. Diana była zarazem kochanką, przyjaciółką i zaufaną powiernicą Henryka[4].
Katarzyna była lubiana na dworze, również przez swojego teścia Franciszka I[5]. Lubiła jazdę konną. Uważa się, że sprowadziła do Francji zwyczaj używania damskiego siodła[5]. Często jednakże doznawała afrontów z racji swojego niskiego urodzenia.
Przyszła królowa
W 1536 następca tronu (delfin) Franciszek III Bretoński zmarł w młodym wieku. Po rozegraniu meczu w tenisa ze swoim sekretarzem, Włochem Montecucullim, wypił szklankę zimnej wody, po czym nagle zmarł[6]. Tajemnicze okoliczności śmierci sprawiły, że Montecucculi został oskarżony o otrucie delfina i skazany na śmierć. Henryk i Katarzyna byli oskarżani przez niektórych dworzan o otrucie Franciszka, mówiono, że tylko oni skorzystali na jego śmierci, nie przysparzało to Katarzynie popularności[6].
Po śmierci Franciszka Henryk uzyskał tytuł delfina. Jako przyszła królowa Katarzyna znalazła się w centrum uwagi, powszechnie oczekiwano, że urodzi syna, potomka rodu królewskiego[7]. Katarzyna przez wiele lat nie zachodziła w ciążę, co stawiało ją w bardzo trudnej sytuacji na dworze[7]. Przez pewien czas król i jego doradcy rozważali odesłanie jej i znalezienie nowej żony dla Henryka[7]. Przeciwna temu była jednak kochanka Henryka Diane, która była zaniepokojona, że nowa żona zagrozi jej pozycji[7]. Doszło do paradoksalnej sytuacji, że Diane zachęcała delfina do stosunków z żoną[7]. W końcu w 1543 roku, 10 lat po ślubie, Katarzyna zaszła w ciążę. 19 stycznia 1544 roku urodziła syna, któremu nadano imię Franciszek[7]. W sumie Katarzyna urodziła dziesięcioro dzieci, z czego sześcioro przeżyło wczesne dzieciństwo[7].
Królowa
W 1547, po śmierci swego ojca, Henryk został królem Francji jako Henryk II. Katarzyna w wieku 28 lat została królową Francji[7]. Z czasem jej rola na dworze rosła, jej zdanie było brane pod uwagę przez króla. Dotyczyło to zwłaszcza spraw kampanii we Włoszech, król wciąż dążył do umocnienia pozycji Francji w tym rejonie, Katarzyna pragnęła przejąć władzę we Florencji. W okresie rządów Henryka kilkakrotnie pełniła funkcję regentki, podczas gdy jej mąż brał w udział w kampaniach wojskowych poza terenem Francji[8].
Regentka
Sytuacja Katarzyny uległa zmianie w 1559, gdy jej mąż zginął w turnieju uświetniającym zaślubiny córki z Filipem II królem Hiszpanii[9]. Po śmierci Henryka jako regentka, wywierała decydujący wpływ na politykę swych synów, kolejnych królów Francji: Franciszka II, Karola IX i Henryka III Walezego. Jeszcze za życia Zygmunta Augusta Katarzyna zabiegała o uzyskanie tronu polskiego dla swego syna Henryka Walezego, szukając w Polsce sojusznika do walki z Habsburgami.
Sprawowała mecenat nad kulturą i sztuką, zwłaszcza architekturą. Powszechnie znana jako protektorka Nostradamusa, którego zatrudniła jako swojego doradcę[10].
Rola w rzezi hugenotów
Okres jej rządów przypadał na czas napięć pomiędzy katolikami a kalwinami francuskimi. Była oskarżana o to, że zaplanowała tzw. Noc św. Bartłomieja (1572), w czasie której dokonano mordu hugenotów francuskich[11]. Oskarżenia te spopularyzowali ci hugenoci, którzy przetrwali pogrom[11]. Niektórzy historycy twierdzą, że Katarzyna zaplanowała również poprzedzające pogrom morderstwo Gasparda de Coligny, lidera francuskich hugenotów[12]. Oskarżenia te są przedmiotem sporu historyków[13].
Dzieci
Katarzyna została matką 10 dzieci (w tym 3 królów Francji oraz 3 żon władców europejskich):
- Franciszka II (króla Francji),
- Karola IX (króla Francji),
- Henryka III (w latach 1573-1574 króla Polski jako Henryk Walezy, a następnie króla Francji),
- Elżbiety (żony króla Hiszpanii Filipa II),
- Klaudii (żony księcia Lotaryngii Karola III),
- Małgorzaty (żony króla Nawarry Henryka III panującego następnie jako król Francji Henryk IV),
- Franciszka Herculesa (księcia Andegawenii),
- Ludwika (zmarłego w wieku niemowlęcym),
- Wiktorii i Joanny (bliźniaczek zmarłych w dzieciństwie).
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i Frieda 2011 ↓, Orphan of Florence 1519-33.
- ↑ Brzezińska 2011 ↓.
- ↑ a b c Frieda 2011 ↓, "The greatest match in the world".
- ↑ Frieda 2011 ↓, A Barren wife.
- ↑ a b Knecht 2014 ↓, s. 20.
- ↑ a b Knecht 2014 ↓, s. 29.
- ↑ a b c d e f g h Frieda 2011 ↓, A barren wife.
- ↑ Frieda 2011 ↓, Catherine's growing importance.
- ↑ Brzezińska 2021 ↓.
- ↑ Knecht 2014 ↓, s. 106.
- ↑ a b Knecht 2014 ↓, s. 163.
- ↑ Knecht 2014 ↓, s. 155.
- ↑ Knecht 2014 ↓, s. 156.
Bibliografia
- Jean Héritier: Katarzyna Medycejska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1981, s. 512. ISBN 83-06-00501-5.
- Jean-François Solnon: Katarzyna Medycejska. Złowroga królowa Francji. Warszawa: Świat Książki, 2007, s. 448. ISBN 978-83-7391-765-1.
- Leonie Frieda: Catherine de Medici: a Biography [ebook]. 2011. ISBN 978-0060744939.
- Anna Brzezińska. Katarzyna Medycejska (1519–89). „Tygodnik Polityka”, 23-02-2021.
- Robert Jean Knecht: Catherine de'Medici. Routledge, 2014. ISBN 978-0-582-08241-0.
- ISNI: 0000 0001 2095 7473
- VIAF: 22213267, 51148996143459752941
- ULAN: 500241471
- LCCN: n50072220
- GND: 118560557
- NDL: 00621115
- LIBRIS: khwz0ph31d2h923
- BnF: 123351707
- SUDOC: 027311090
- SBN: VEAV064840
- NLA: 61539904
- NKC: jn20000700866
- BNE: XX1166357
- NTA: 070636036
- BIBSYS: 15010695, 90369961
- Open Library: OL4615940A
- PLWABN: 9810578146305606
- NUKAT: n2003080929
- J9U: 987007259439105171
- PTBNP: 791778
- CANTIC: a1054107x
- LNB: 000185188
- BNA: 000038923
- CONOR: 74263651
- LIH: LNB:V*97471;=BO
- RISM: pe345390
- WorldCat: lccn-n50072220
Media użyte na tej stronie
Fresque représentant le mariage d'Henri II et de Catherine de Medicis
Signatur Caterina_de’_Medici