Kazimierz Mastalerz
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 20 listopada 1894 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | |
Siły zbrojne | |
Jednostki | |
Stanowiska | dowódca szwadronu |
Główne wojny i bitwy | wojna polsko-ukraińska |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Kazimierz Władysław Mastalerz (ur. 20 listopada 1894 w Czeladzi[1], zm. 1 września 1939 pod Krojantami) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego.
Życiorys
Był synem Jana (1858–1947), maszynisty kolejowego, i Zofii z d. Dobke (1875–1937)[2]. Uczęszczał do gimnazjum polskiego Gustawa Kośmińskiego w Częstochowie[3]. Należał do Organizacji Młodzieży Narodowej Szkół Średnich oraz Związku Młodzieży Polskiej „Przyszłość” (PET). We wrześniu 1912 był współzałożycielem drużyny skautowej im. W. Łukasińskiego, która składała się z członków Organizacji Młodzieży Narodowej Zarzewiackiej; pełnił w niej funkcję zastępowego. W końcu 1912 jako uczeń VII klasy został zatrzymany przez Rosjan i osadzony w areszcie w Częstochowie. Po zwolnieniu przeniósł się do Warszawy, gdzie uczył się w gimnazjum. W obawie przed ponownym aresztowaniem wyjechał do Lwowa i tam kontynuował naukę na kursach maturalnych. W 1914 złożył egzamin maturalny. W tym okresie był członkiem Polskich Drużyn Strzeleckich.
Od 1914 służył w 1 szwadronie 1 pułku ułanów I Brygady Legionów Polskich. Po kryzysie przysięgowym od lipca 1917 do 1918 był internowany w Szczypiornie, a następnie w Łomży. Od listopada 1918 roku pełnił służbę w 1 pułku szwoleżerów. Uczestniczył w obronie Lwowa, później w wojnie polsko-bolszewickiej. W kwietniu 1919 został mianowany podporucznikiem, a w sierpniu 1920 otrzymał awans na porucznika i rotmistrza. W 1920 walczył na froncie litewsko-białoruskim. 17 sierpnia 1920 r. dowodził 2. szwadronem pułku w szarży pod Arcelinem, za co odznaczono go dzień później Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (nr krzyża 805)[4].
23 grudnia 1924 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i wyznaczony na stanowisko dowódcy 4 Szwadronu Kawalerii w Niewirkowie[5]. 3 maja 1926 został awansowany na stopień majora ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1925 i 10. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. 19 lipca 1926 został przeniesiony z KOP do 1 pułku szwoleżerów na stanowisko kwatermistrza[6]. 5 listopada 1928 został przesunięty na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[7]. 24 grudnia 1929 został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 i 12. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. W marcu 1930 objął dowództwo 8 pułku ułanów w Krakowie. Funkcję tę pełnił do 1939. Awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934. 1 sierpnia 1939 został przeniesiony na stanowisko dowódcy 18 pułku ułanów, który wchodził w skład Pomorskiej Brygady Kawalerii.
1 września 1939 podjął decyzję o przeciwnatarciu w szyku konnym na wycofujące się z rejonu Chojnic jednostki niemieckie. Plan ten wydał się porucznikowi Cydzikowi, który miał zameldować decyzję pułkownika generałowi Grzmot-Skotnickiemu, na tyle nieprawdopodobny, iż myślał, że się przesłyszał. Pułkownik Mastalerz odpowiedział mu: „Nie pan mnie będzie uczył, młody człowieku, jak się wykonuje niewykonalne rozkazy! Zameldować generałowi: Wykonam uderzenie w szyku konnym!”. Pułkownik Mastalerz sam objął dowództwo i zerwał szwadrony do szarży. Pod koniec zakończonej polskim sukcesem walki na polu bitwy pojawiły się niemieckie samochody pancerne. Pułkownik Mastalerz zginął wraz ze swoim pocztem od kul kompanii piechoty wyjechawszy im nieświadomie pod lufy podczas rozpoznania pola walki. Propaganda totalitarna często przedstawiała to starcie jako uderzenie „z szablami na czołgi”[8].
Bezpośrednio po bitwie, wraz z innymi poległymi oficerami, w dniu 2 września płk Mastalerz został pochowany przez Niemców, pochówek miał charakter honorowy. Jednak już dwa tygodnie później zwłoki zostały wykopane i zbezczeszczone. Nie wiadomo kiedy ciała zostały ekshumowane i gdzie następnie pochowane. Wedle jednej wersji Niemcy pochowali poległych na cmentarzu w Człuchowie, inna podaje, że K. Mastalerz pochowany jest na cmentarzu w Chojnicach przy ul. Gdańskiej[9]. Symboliczna inskrypcja znajduje się na grobowcu rodzinnym Mastalerzów na cmentarzu Kule w Częstochowie (kwatera 2-II-7).
Kazimierz Mastalerz był żonaty z Janiną z Krępskich. Nie miał dzieci.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 147[10] (pośmiertnie, 1939)
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 805 (1921)[11]
- Krzyż Niepodległości (12 maja 1931)[12]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie)[11]
- Złoty Krzyż Zasługi (19 marca 1937)[13]
- Srebrny Krzyż Zasługi (7 grudnia 1927)[14]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Krzyż Oficerski Orderu Korony Rumunii (Rumunia)[15]
- Złoty Medal Waleczności Miloša Obilića (Królestwo Serbii[a])[15]
Upamiętnienie
Imieniem pułkownika Mastalerza zostały nazwane ulice we Wrocławiu, Grudziądzu i Chojnicach[16].
Uwagi
- ↑ Według terminologii stosowanej w Roczniku Oficerskim 1928 był to medal Serbsko-Horwacko-Słoweński.
Przypisy
- ↑ Zbigniew Otremba, Grudziądz. Kronika dziejów miasta, wyd. Regnum, Gdańsk 1999, s. 44. Natomiast Cezary Leżeński i Lesław Kukawski, O kawalerii polskiej XX wieku s. 68 podają, że urodził się w Sosnowcu
- ↑ Informacje rodziny Mastalerzów z Częstochowy oraz fotografie w ich posiadaniu
- ↑ Arch. Państw. Częstochowa, Akta m. Częstochowa, 27/8 t.II k. 1425,1426, Gimnazjum G. Kośmińskiego
- ↑ Daniel Koreś, Bitwy Kawalerii Arcelin 17 sierpnia 1920, Warszawa 2020, s. 37, 42–43.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 75 z 21 lipca 1925 roku, s. 399.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 28 z 19 lipca 1926 roku, s. 220.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 373.
- ↑ Marian Romeyko, Wspomnienia o Wieniawie i czasach rzymskich, s. 133.
- ↑ Andrzej Lorbiecki, Marcin Wałdoch, Chojnice 1939, wyd. Bellona 2014, s. 186–187.
- ↑ Łukomski G. , Polak B. , Suchcitz A. , Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945, Koszalin 1997, s. 371 .
- ↑ a b Rocznik oficerski 1932 ↓, s. 142.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 111, poz. 163 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 64, poz. 96 „za zasługi w służbie wojskowej” - jako Kazimierz Masztalerz I.
- ↑ M.P. z 1927 r. nr 283, poz. 779 „za zasługi na polu organizacji i administracji armji”.
- ↑ a b Rocznik oficerski 1928 ↓, s. 287.
- ↑ ulica kazimierza mastalerza - Szukaj w Google, google.pl [dostęp 2017-04-10] .
Bibliografia
- Cezary Leżeński i Lesław Kukawski, O kawalerii polskiej XX wieku, Zakład Naukowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1991, ISBN 83-04-03364-X.
- Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie.
- S. Poręba, Polski Słownik Biograficzny, t. XX.
- B. Polak, Kawalerowie Virtuti Militari, t. III (1939), cz. I, s. 79–80 (tu błędnie zapisano Masztalerz).
- Księga żołnierzy polskich, t. I, s. 458.
- Lista strat WP 1918–1920, s. 544 (dot. brata Jana).
- Niepodległość 1958, t. VI, s. 117.
- Świat Szkolny 1928, nr 7, s. 6 (dot. brata Jana).
- Ziemia Częstochowska, t. XXVI, 1999 (J. Sętowski), s. 19–20.
- Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932.
- Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych.
- Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990, s. 794. ISBN 83-211-1096-7.
- Rocznik oficerski 1928. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1928. [dostęp 2018-11-01].
- Rocznik oficerski 1932. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1932. [dostęp 2018-11-01].
Linki zewnętrzne
- Drzewo genealogiczne, zdjęcia i dane biograficzne przekazane przez rodzinę pułkownika.
- Kazimierz Mastalerz, Żołnierze Niepodległości, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku [1].
Media użyte na tej stronie
Naramiennik pułkownika Wojska Polskiego (1919-39).
Lesser coat of arms of the Austrian Empire form the Congress of Vienna in 1815 until the Austro-Hungarian Compromise of 1867. It then represented the Cisleithanian territories of Austria-Hungary in the Reichsrat until 1915.
It shows the arms of Habsburg-Lorraine encircled by the chain of the Order of Golden Fleece, surmounted on the crowned Austrian imperial double-headed eagle clutching in its claws the Imperial orb, sceptre and sword, with the Imperial Crown of Rudolf above.
After 1915 the inescutcheon only displayed the red-white-red arms of Austria.Baretka: Order Korony Rumunii (model 1881) – Oficer – Królestwo Rumunii.
Kazimierz Mastalerz, major - fotografia portretowa.
Autor: Kobra011, Licencja: CC BY-SA 3.0
Bravery Medal "Milos Obilic", 1913 ribbon