Kiernozia

Artykuł52°16′07″N 19°52′12″E
- błąd38 m
WD52°16'0.1"N, 19°52'0.1"E, 52°15'N, 19°49'E
- błąd14 m
Odległość331 m
Kiernozia
wieś
Ilustracja
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0

Pałac w Kiernozi
Państwo Polska
Województwo łódzkie
Powiatłowicki
GminaKiernozia
Liczba ludności (2011)947[1]
Strefa numeracyjna24
Kod pocztowy99-412[2]
Tablice rejestracyjneELC
SIMC0566894
Położenie na mapie gminy Kiernozia
Mapa konturowa gminy Kiernozia, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kiernozia”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Kiernozia”
Położenie na mapie powiatu łowickiego
Mapa konturowa powiatu łowickiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Kiernozia”
Ziemia52°16′07″N 19°52′12″E/52,268611 19,870000

Kiernoziawieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łowickim przy drodze wojewódzkiej nr 584. Siedziba gminy Kiernozia. Dawniej miasto; uzyskała lokację miejską w 1523, zdegradowana przed 1579, ponowne nadanie praw miejskich w 1784, degradacja w 1870[3]. W drugiej połowie XVI wieku jako prywatne miasto szlacheckie położone było w powiecie gąbińskim ziemi gostynińskiej województwa rawskiego[4]. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa płockiego.

Położona około 20 km na północ od Łowicza, nad rzeką Nidą, przy skrzyżowaniu dawnych traktów z Płocka do Łowicza oraz z Kutna do Sochaczewa (obecnie droga nr 584 i lokalne drogi przez Żychlin do Kutna i przez Rybno do Sochaczewa).

Integralne części wsi Kiernozia[5][6]
SIMCNazwaRodzaj
0566902Kiernozia-Parcelaczęść wsi
0566919Stanisławówczęść wsi

Historia

W 1219 dostojnik Krystyn zapisał katedrze płockiej wieś Brodne sąsiadującą z Kiernozią. W 1303 biskup poznański Andrzej poświęcił kościół w osadzie Kiernozia, wydzielonej z obszaru Czerniew, któremu nadał dziesięcinę ze swego łanu w tej wsi. Również w dokumencie z 1359 stwierdza się, że Kiernozia i Czerniew były w dobrach biskupa poznańskiego. Miejscowości te w tamtych czasach były w rękach Kościoła. Następnym właścicielem byli Kiernoscy herbu Junosz.

Do II połowy XIX wieku Kiernozia miała prawa miejskie. Pierwotne dokumenty lokacyjne nie zachowały się, wiadomo jedynie, że pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1303, kiedy poznański biskup Andrzej poświęcił tu kościół. Cały czas, aż do 1870, pozostając w rękach prywatnych (w XV wieku rodziny Sierpskich, potem Piwów, w XVIII Łączyńskich, następnie Lasockich) Kiernozia dwukrotnie uzyskiwała prawa miejskie (po raz pierwszy w 1567, drugi raz przed 1784) i dwukrotnie je traciła (w 1579 i ukazem carskim z 1870); w czasie szwedzkiego „potopu” w 1655 miejscowość w poważnym stopniu ucierpiała, w znacznej części została spalona[7].

Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze rosyjskim i leżała w Królestwie Polskim. W XIX-wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego wymieniona jest jako osiedle, przedtem miasteczko leżące przy trakcie bitym z Łowicza do Płocka. W 1827 w miejscowości znajdowało się 36 domów i 451 mieszkańców. W 1866 31 domów zamieszkanych przez 352 mieszkańców, a w 1882 32 domostwa zamieszkane przez 534 mieszkańców. W miejscowości znajdowało się wówczas 8. sklepów, olejarnia tłocząca olej na sumę 650 rubli srebrnych rocznie, 11 rzemieślników oraz 2 felczerów. Odnotowane zostały również kościół, synagoga, szkoła początkowa i rząd gminy[7].

Trakty komunikacyjne zbiegają się na rynku, od którego na południowy wschód znajduje się kościół parafialny (pochowano tu w 1818 szczątki pani Walewskiej, metresy Napoleona), a dalej na wschód – park i pałac. Kościół parafialny pod wezwaniem św. Małgorzaty, pierwotnie gotycki, pochodzi z XVI wieku. Znajdują się w nim: chrzcielnica z 1519, kamienne epitafia Sierpeckich, Piwów, Łączyńskich i Lasockich, portret trumienny Anny Piwowej z Zaborowa (ok. 1665), ołtarz z 1803; ciało pani Walewskiej pochowane jest w krypcie kościoła.

Od początku XVIII w. właścicielem Kiernozi był starosta Łączyński – dziadek Marii Walewskiej. Rodzina Łączyńskich wybudowała klasycystyczny, jednopiętrowy dwór kryty czterospadowym dachem, wokół którego urządziła rozległy park. W pobliskim Brodnie, 7 grudnia 1786, urodziła się Maria z Łączyńskich Walewska (kochanka Napoleona Bonapartego – z którym miała nieślubnego syna). Dorastała w rodzinnym dworze w Kiernozi razem z trzema siostrami i dwoma braćmi (Józefem i Teodorem)[8], późniejszymi oficerami Napoleona. Guwernerem rodzeństwa był Mikołaj Chopin, który mieszkał w Kiernozi przez sześć lat (ok. 1795–1801)[9].

II wojna światowa

W maju 1940 Niemcy utworzyli w Kiernozi getto dla ludności żydowskiej[10]. W grudniu 1940 przebywało w nim 650 osób[10]. W marcu 1941 getto zostało zlikwidowane, a Żydzi wywiezieni do getta warszawskiego[10].

Legendy

Z Kiernozią łączy się kilka legend.

  • Miał tu się zatrzymać król Władysław Jagiełło w drodze na bitwę pod Grunwaldem. W okolicznych lasach miał polować na dziki (kiernozy) – stąd nazwa i herb miejscowości. Wieść niesie, że w pobliskim Osmolinie opalano (osmalano) z nich szczecinę, saniami wieziono je do Sannik, a jedzono (napełniano gęby) w nieodległym Gąbinie.
  • Także Mikołaj Kopernik miał odwiedzić Kiernozię, podróżując ze swym wujem Łukaszem, biskupem warmińskim. Legenda głosi, że zgubił na tutejszym rynku swe gęsie pióro. Rynek ten nazywany jest teraz rynkiem Kopernika, a miejscowa drużyna piłkarska także nosi jego imię.
  • Miejscowego starostę Łączyńskiego miał odwiedzać Tadeusz Kościuszko, którego imieniem nazwano szkołę, osiedle i kopiec usypany w parku, obok którego umieszczono głaz z wyrytą sentencją: ROZUM – OJCZYŹNIE, SERCE – BLIŹNIEMU, CAŁEGO SIEBIE – KIERNOZI.

Herb

Herb (ustanowiony w 1847, zatwierdzony w 2004) – brązowy biegnący dzik ze srebrnymi szablami (kłami) i srebrnym okiem, w zielonym polu.

Zabytki

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[11] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kościół parafialny pw. św. Małgorzaty, XVI w., nr rej.: 100-VI-9 z 16.03.1961 oraz 114 z 15.08.1967
  • dzwonnica, XIX w., XX w., nr rej.: 565 z 17.08.1967
  • zespół pałacowy, XIX w.:
    • pałac, nr rej.: 93-VI-2 z 29.03.1949 oraz 115 z 17.08.1967
    • park, nr rej.: 566 z 17.08.1967

Zobacz też

  • Stary cmentarz żydowski w Kiernozi
  • Nowy cmentarz żydowski w Kiernozi

Przypisy

  1. Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2017-07-03].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 470 [dostęp 2014-03-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 38–39.
  4. Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09]. 
  6. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  7. a b Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. IV, hasło „Kiernozia”. nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1883. s. 47–48. [dostęp 2019-10-13].
  8. Geni Drzewo Genealogiczne, Maciej Łączyński h. Kościesza, https://www.geni.com/people/Maciej-Łączyński-h-Kościesza/6000000002375992701, 6 grudnia 2020.
  9. Anna Mieszczanek, Przedwojenni., Warszawa: Wyd. Muza, 2020, s. 44.
  10. a b c Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 231. ISBN 83-01-00065-1.
  11. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 17 września 2008].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Łódź Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Łódź Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 52.45 N
  • S: 50.78 N
  • W: 17.95 E
  • E: 20.75 E
Wikimedia Community Logo.svg
Logo społeczności Wikimedia. Proszę zauważyć, że w przeciwieństwie do większości logotypów związanych z ruchem Wikimedia, to logo nie jest zarejestrowane jako znak towarowy.
Kiernozia 2009 (1).jpg
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0
Kiernozia
Maria Walewska coffin.jpg
Trumna Marii Walewskiej w krypcie kościoła w Kiernozi
Market Square in Kiernozia (1).jpg
Autor: MOs810, Licencja: CC BY-SA 4.0
Rynek w Kiernozi.
Kiernozia palace.jpg
Klasycystyczny pałac Łączyńskich z I poł. XIX wieku we wsi Kiernozia, woj. łódzkie, pow. łowicki.
Kiernozia church.jpg
Kościół pw. św. Małgorzaty we wsi Kiernozia, woj. łódzkie, pow. łowicki.
POL gmina Kiernozia COA.svg
Gmina Kiernozia COA