Klasztor St. Aloysiusstift

Grünhoff (Święciechowo)

Klasztor St. Aloysiusstift (St. Aloysius-Stift[1]) – założony w 1857 w Grünhoff przez Ludolpha von Beckedorffa, podległy biskupom wrocławskim, pierwszy na Pomorzu Zachodnim żeński klasztor katolicki od czasu reformacji i po przyjęciu na Sejmiku trzebiatowskim luteranizmu jako religii panującej na Pomorzu i drugi, po kaplicy na Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie w II poł. XIX w. najważniejszy ośrodek życia religijnego katolików w Prusach, a następnie w Niemczech.

Klasztor istniał do roku 1945, do wkroczenia Armii Czerwonej, która zajęła zespół klasztorny zdewastowała i spaliła (9/10.03.1945, bez kościoła), a całkowicie rozebrany został w roku 1954 wraz z kościołem[2]. Tylko niewielka liczba sióstr, dzieci, młodzieży i starców z sierocińca, szkoły, szpitala i domu starców ocalała po wkroczeniu Armii Czerwonej, tylko ci co zdołali uciec (ocalałe siostry wysiedlono w 1946[2]), a część dzieci i sióstr ewakuowano wcześniej, bez dzieci z ograniczoną sprawnością umysłową lub fizyczną i starców z których część mogła spłonąć żywcem. Część Sióstr Boromeuszek mogła zginąć śmiercią męczeńską na miejscu i w Kołobrzegu, część sióstr wraz z częścią dzieci i młodzieży z sierocińca oraz trudną do ustalenia liczbą innymi dzieci i młodzieży, pozostawionych bez opieki lub podejrzanych o aktywny udział w HJ lub BDM (dla dziewcząt) z terenu Powiatu Regenwalde zostały wywiezione wagonami na Sybir (mogli zabrać tylko koc) i tylko nieliczni powrócili w latach 50. do rodzin odnalezionych w NRD[3]. Część Sióstr Boromeuszek zmarła w latach 1945-47 na skutek chorób, urazów fizycznych i psychicznych odniesionych po wkroczeniu Armii Czerwonej. Dyrektor ośrodka ksiądz Wilhelm Book zmarł w 1945 roku na Syberii.

Dla uczczenia pamięci męczeńskiej śmierci Sióstr Boromeuszek z Grünhoff, Sanktuarium Matki Bożej Niepokalanej w Resku, gdzie znajduje się ocalały z klasztoru obraz „Matki Bożej Niepokalanej Dziewicy”, organizuje pielgrzymki[4][5].

Rys historyczny

Założycielem klasztoru był Ludolph von Beckedorff (1778—1858), pruski urzędnik, nauczyciel i lekarz, który nawrócony na katolicyzm został odsunięty od służby cywilnej za odmowę od 1815 realizacji planów Fryderyka Wilhelma III zmierzających do złączenia Kościołów pod jednym zarządem państwowym. Opuszcza Berlin i osiada w Święciechowie, gdzie nabył od Ernsta von Bülowa z Kummerow, majątek Grünhoff, należący wcześniej do rodziny Borcke, na której gospodarzył i zbudował w 1831 cukrownię. W roku 1857 założył klasztor i Fundację św. Alojzego Gonzagi przekazując na ten cel oszczędności, 26 mórg pól i budynki, oraz stawy, ogrody, szklarnie i budynki gospodarcze. Rezydentkami zespołu klasztornego były początkowo Siostry Szkolne, a od roku 1861 Siostry Boromeuszki z Trzebnicy w liczbie 20-30 sióstr. W latach 1870/71 w czasie wojny francusko-pruskiej dwie (w Czechach), a następnie 4 siostry z Klasztoru były sanitariuszkami.

Fundacja ta zakłada podobne katolickie sierocińce w Stralsundzie (1862) i w Szczecinie (1867). W skład zespołu klasztornego wchodziła kaplica domowa (od 1852) potem pogrzebowa (1855, kamień węgielny, 1859 święcenia), plebania (1885), a następnie zbudowany w 1884 kościół neogotycki, od 1857 zakład dla sierot na 100-150 wychowanków, pierwszy w powiecie szpital (1857, na 15 łóżek[6]), którym opiekowali się od 1882 lekarze z rodziny Arndt wraz z założonym w 1914 domem starców, pensja, nową wybudowano w 1884, którą przekształcono w roku 1927 na szkołę gospodarstwa domowego z internatem dla dziewcząt (14-20 letnich, nowy budynek w 1896)[7]. Pożary w latach 1874, 1888, 1938 oraz Kulturkampf spowodowały znaczne osłabienie działalności klasztoru i Fundacji. Pod koniec XIX w. powstała w Grünhoff parafia misyjna, która początkowo liczyła ok. 150 katolików, w 1925 dwa razy więcej, a przed wybuchem wojny ponad 450 wiernych. Na msze tutaj odprawiane przybywali polscy pracownicy sezonowi i polscy robotnicy przymusowi. W 1927 w Grünhoff odbył się „3 Pomorski Dzień Katolicki” (Pommersche Katholikentag)[8].

Historia księży w Grünhoff

W Grünhoff posługiwali następujący księża[9]:

  • 1828 - pierwszym kapłanem jest van Rossum z Kleve[10], pierwszy katolicki ksiądz na Pomorzu poza Szczecinem, opiekun synów Ludolpha von Beckedorffa z których Friedrich (1818-1893) został później generałem[11]
  • 1851 - ksiądz Josef Henke z Berlina
  • 1852 - kapłanem w ośrodku jest Julius Schubert
  • 1855 - ksiądz Wilhelm Krätzig (zm. 1904 w Pasewalku), budowniczy kościoła, miał pierwszą posługę w Regenwalde po 300. latach reformacji, w domu nawróconego sędziego okręgowego Teuto, w 1903 ksiądz Wilhelm obchodził 50. lat kapłaństwa. Za jego posługiwania w Powiecie Regenwalde było 133. katolików, 10. w Łobzie, 8. w Płotach i 115 na wsiach[12]
  • 1856 - ksiądz Joseph Gottwald ((1832-1916), wyświęcony w 1856) od 1856 w Grünhoff jako kapelan domowy, od 1860 opiekun sierocińca[13], przez 54 lata posługiwał w Grünhoff, prowadził kronikę
  • 1914 - ksiądz Arthur Gabiersch, założył Zgromadzenie Maryjne, Towarzystwo Różańcowe i przeprowadził pierwsze procesje Bożego Ciała na zewnątrz Klasztoru, regularnie posługiwał dla katolików w kościele w Resku, nauczał co miesiąc religii w Regenwalde, Geiglitz i Friedrichsgnade, zabiegał o zbudowanie kaplicy dla katolików w Resku[14]
  • 1918 - ksiądz dr Josef Jusek (zm. w 1960), jawny przeciwnik nazizmu
  • 1928 - proboszczem i dyrektorem ośrodka został Ernst Daniel, studiował teologię we Wrocławiu, w 1941 został prorektorem w Szczecinie
  • 1941 - ksiądz Wilhelm Book ((1901-1945), zesłany w 1945 na Sybir wraz z trudną do ustalenia liczbą osób dorosłych z terenu Powiatu Regenwalde, ocalałych dezerterów lub jeńców, osób podejrzanych o aktywną działalność w Werwolfie, NSDAP lub zajmujących kierownicze stanowiska w aparacie partyjnym lub administracyjnym[15].

Historia Sióstr Przełożonych z Grünhoff

Lista Sióstr Przełożonych z Grünhoff[16][17],:

  • 1857-61, siostra Eugenie, Siostra Szkolna Notre Dame, dyplomowana nauczycielka, reguła zakonna ograniczała ją do nauczania tylko dziewcząt
  • 1861-86, Maria Nepomucena Beck (zm. 1884), pierwsza Boromeuszka
  • 1886-88, siostra Klara Kirschke
  • 1888-1901, siostra Ursulina Greulich, muzyk
  • 1901-06, siostra Alana Büssow (zm. 1906)
  • 1906-14, siostra Ursulina Greulich (zm. 1914)
  • 1915-21, siostra Nepomucena Kasper
  • 1921-27, siostra Seraphica Braun
  • 1933-34, siostra Carina Kiera
  • 1934-41, siostra Leonardine Koberling
  • 1941-42, siostra Clara Lammert
  • 1942-45, siostra Olga Michalik, prowadziła dziennik

Statystyki dzieci i sióstr w Grünhoff

Liczba dzieci, sióstr, nauczycieli i innych osób w ośrodku zmieniała się następująco[18][19][20]:

  • 1857 - w ośrodku jest po otwarciu 4. dzieci, następnie 12, sióstr 2
  • 1958 - w ośrodku jest 28 podopiecznych
  • 1860 - liczba dzieci wzrosła do 31
  • 1861 - w ośrodku są 3 zakonnice
  • 1864 - po Wojnie duńskiej sierociniec przyjął dodatkowo 12 sierot po żołnierzach poległych w walce (z polecenia Królowej Augusty), jest 7 sióstr i 75 podopiecznych
  • 1867 - jest 93 dzieci
  • 1869 - w ośrodku 95 dzieci i młodzieży
  • 1874 - 100 podopiecznych
  • 1915 - 165 dzieci
  • 1916 - są 22 zakonnice, 3 nauczycielki i 165 podopiecznych
  • 1921`- 24 siostry, 5 nauczycielek 164 dzieci
  • 1924 - w sierocińcu jest 193 dzieci
  • 1938 - 24 siostry, 4-7 nauczycielek, 106 podopiecznych, 22 uczennic gospodarstwa domowego, 62 uczniów chłopców, 54 uczennic, 10 starców
  • 1939 - do ośrodka skierowano dodatkowo 150-180 dzieci z NSV (Nationalsozialistische Volkswohlfahrt), mieli własną kadrę nauczycielską i pielęgniarską
  • 1940 - zamknięto katolickie sierocińce w Stralsundzie i Greifswaldzie, a dzieci przeniesiono do Grünhoff
  • 1941 - 36 sióstr
  • 1944 - do Kołobrzegu wysłano 8-10 sióstr, część wróciła w 1945 do Grünhoff
  • marzec 1945 - 15 sióstr, 6 dziewczyn, 25 starców i 2 rodziny, znaczną część dzieci ewakuowano tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej.

Księża i inne osoby współpracujące z Ludolphem von Beckedorffem, klasztorem lub Fundacją im. św. Alojzego Gonzagi

Księża i osoby współpracujące[21]:

Przypisy

  1. Heimatkreiskalender Kreis Regenwalde z lat 1924, 1930, 1932, 1937
  2. a b Siegfried Hannemann
  3. Regenwalder Heimatbrücke, wspomnienia uciekinierów i osób wysiedlonych z Powiatu Regenwalde, Nr 3 i kolejne
  4. Resko24: Pielgrzymowali do dawnego klasztoru w Święciechowie[1], [Dostęp: 7.04.2018]
  5. Tygodnik Łobeski: Święciechowo. Ponura Historia Zielonego Dworu [2], [Dostęp: 7.04.2018]
  6. Krankenhaus Lexikon [3], [Dostęp: 7.04.2018]
  7. Niedziela: Sanktuaria Archidiecezji [4], [Dostęp: 7.04.2018]
  8. 3. Pommerschen Katholikentages am 13.7.1927. [5], [Dostęp: 7.04.2018]
  9. Siegfried Hannemann, Die Geistlichen im St. Aloysius – Stift in Grünhoff, Barmstedt, 19. April 2018.
  10. Geschichte des fürstbischöflichen Delegaturbezirkes Brandenburg und Pommern von Dr. Leo Jablonski, Breslau, Druck R. Nischkowsky, Jahrg. 1929, S. 389 – 391.
  11. Bildnis von Friedrich von Beckedorff (1818-1893)Friedrich Beckedorff, [Data dostęp: 20.04.2018]
  12. Katholicismus in Pommern in: Landbuch des Herzogthums Pommern von Dr. Heinrich Berghaus 1874, s. 1102.
  13. Joseph Gottwald [6], [Dostęp: 07.04.2018]
  14. Märkische Volkszeitung nr 164 z 16.6.1934
  15. Bericht Otto Groß vom Febr. 1948, Pommersche Zeitung vom 14.2.1970
  16. Grünhoff in Pommern von Ernst Daniel in: Wichmann – Jahrbuch IX. und X. (1955/56) Seite 97.
  17. Siegfried Hannemann, Die Schwestern des St. Aloysius – Stiftes in Grünhoff, Barmstedt, 19. April 2018.
  18. Heimatkreiskalender Kreis Regenwalde, rok 1924, Das St. Aloysius - Stift in Grünhof (dzieci), s. 38
  19. Siegfried Hannemann, Statistik Grünhoff, Barmstedt, 19. April 2018.
  20. Siegfried Hannemann, Flucht der Klosterkinder aus Grünhoff, Barmstedt, 16.04.2018.
  21. Siegfried Hannemann, Die Regenwalder Geistlichen im Jahre 1945, Barmstedt,19.03.2018
  22. Ernst Daniel (1896–1975) (niem.). W: Abteilung V: Nachlässe und kleine Erwerbungen [on-line]. Diözesanarchiv Berlin. [dostęp 2018-04-07].
  23. Bartosz Rajewski, Moja Parafia
  24. Zbigniew Harbuz, Kronika Powiatowa

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Święciechowo.jpg
Autor: Jerzyjan, Licencja: CC BY-SA 3.0
Święciechowo - widok