Kneset

Kneset
‏הכנסת‎
Herb Kneset
Państwo Izrael
Rodzajjednoizbowy
Rok założenia1949
Kierownictwo
speakerMiki Lewi
Przewodniczący Opozycji
Struktura
Liczba członków120
Ordynacjaproporcjonalna
Siedziba
Siedziba Kneset
Jerozolima
Strona internetowa
Izrael
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Izraela
Portal Izrael

Kneset (hebr. הכנסת, Ha-Keneset, dosł. Zgromadzenie) – parlament Izraela. Siedziba znajduje się w Jerozolimie. Jako władza ustawodawcza Kneset uchwala prawa, nadzoruje działalność rządu, ma władzę usunięcia prezydenta państwa, usunięcia premiera i jego rządu, poprzez przegłosowanie braku zaufania, oraz ogłoszenia wcześniejszych wyborów.

Parlament jest chroniony przez honorową Gwardię Knesetu.

Aktualnym spikerem parlamentu jest Miki Lewi[1].

Charakterystyka

(c) צילום: איציק אדרי, CC BY 2.5
Obrady plenarne Knesetu
Schemat systemu politycznego Izraela

Parlament składa się z jednej izby, którą stanowi 120 deputowanych wybieranych na 4-letnią kadencję.

Parlament obraduje w sumie przez 8 miesięcy w roku – podczas sesji letniej i zimowej. 30 deputowanych lub rząd mogą zwołać parlament w nadzwyczajnych sprawach. Na sesjach odbywają się debaty generalne i głosowania dotyczące polityki i działalności rządu, a także projektów legislacyjnych. Aby ustawa została zatwierdzona, projekt musi przejść przez trzy czytania w parlamencie. Ostatecznie ustawę podpisuje prezydent, premier i odpowiedni minister. Ustawy publikowane są w izraelskim Dzienniku Ustaw – Reshemot. Debaty parlamentu odbywają się w języku hebrajskim i arabskim przy zastosowaniu tłumaczeń symultanicznych.

W Knesecie w zasadzie nie ma wymaganego kworum – parlament przyjmuje ustawy w składzie, jaki jest na sali. Decyzje podejmuje się poprzez głosowanie parlamentarną większością. Każda ustawa może być przyjęta poprzez zwykłą większość, nawet taka, która koliduje z Ustawą Zasadniczą Izraela. Każda przegłosowana ustawa musi być podpisana przez prezydenta, który nie ma prawa weta. Kneset jest upoważniony do usunięcia ze stanowiska prezydenta państwa, może również zdecydować o wcześniejszych wyborach.

Izba obraduje pod przewodnictwem wybranego na początku kadencji przewodniczącego. Ustala on porządek obrad i decyduje o kolejności głosowań nad poszczególnymi aktami. Reprezentuje także Kneset na zewnątrz, a w przypadku poważnej choroby lub śmierci prezydenta, zastępuje go do czasu wyzdrowienia lub wyboru nowej głowy państwa.

Deputowani w Izraelu posiadają szeroki immunitet poselski – chroniący ich przed aresztowaniem, przeszukiwaniem, ściganiem i gwarantującym swobodę poruszania się. W przypadku niewłaściwego zachowania się sprawą danego deputowanego zajmuje się parlamentarny komitet etyki.

Wybory parlamentarne

Pomimo że kadencja Knesetu wynosi 4 lata, to bardzo rzadko parlament obraduje przez pełną kadencję.

Posłowie są wybierani według ordynacji proporcjonalnej, która przewiduje 2% próg wyborczy. Specyfiką Izraela jest to, że całe państwo tworzy jeden okręg wyborczy. Czynne prawo wyborcze przysługuje obywatelom, którzy ukończyli 18 lat, a bierne – 21 lat. Mandaty dodatkowe są przydzielane według metody D’Hondta.

Przed wyborami parlamentarnymi w Izraelu odbywają się wewnętrzne wybory w poszczególnych partiach politycznych i listach wyborczych, które pokazują, kto ewentualnie zajmie konkretne miejsca w parlamencie i rządzie po wyborach. W praktyce do rządu wchodzą osoby z pierwszych miejsc na liście zwycięskiej partii.

Nigdy w historii izraelskiego parlamentaryzmu nie zdarzyło się, żeby któraś z partii zdobyła bezwzględną większość. Wszystkie rządy musiały powstawać na zasadzie zawieranych koalicji, często z małymi ugrupowaniami politycznymi mającymi kilka mandatów. Zawarta w ten sposób koalicja musi dysponować przynajmniej 61 miejscami w Knesecie. Wymusza to na zwycięskiej partii zawieranie różnych sojuszy i prowadzenie polityki kompromisu. W ten sposób małe polityczne ugrupowania mogą wetować i dyktować warunki ważnych decyzji politycznych podejmowanych w państwie.

Taka sytuacja kilka razy umożliwiła prawicowym ekstremistycznym działaczom zablokowanie inicjatyw pokojowych. Nie dopuszczono także do rozdzielenia państwa od religii.

Partia, aby uzyskać choćby jedno miejsce w parlamencie, musi przekroczyć próg wyborczy 2%. Ten wymóg wprowadzono, aby zmniejszyć rozdrobnienie partyjne Knesetu. Jednak jest to najniższy próg wyborczy wśród demokratycznych państw, z których większość ustaliła próg 5%.

Prawo nie zezwala na rejestrację w Izraelu partii lub listy wyborczej, która miałaby w programie hasła antydemokratyczne albo rasistowskie.

Historia

Początki izraelskiego parlamentaryzmu sięgają Zgromadzenia Reprezentantów, które zostało utworzone w 1920 w brytyjskim Mandacie Palestyny.

Pierwsze posiedzenie Knesetu odbyło się 14 lutego 1949 w budynku Agencji Żydowskiej w Jerozolimie. W pierwszym parlamencie znalazło się 3 członków arabskiej mniejszości narodowej mieszkającej w Izraelu.

W następnych parlamentach zawsze znajdowała się grupa deputowanych z arabskiej mniejszości. Ich stosunkowo niewielka liczba wynika z małej frekwencji izraelskich Arabów w wyborach. W 2001 premier Ariel Szaron nominował pierwszego arabskiego ministra – Saleha Tarifa.

I Kneset (1949–1951)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierPrezydent
25 stycznia 1949Potrzebą chwili było stworzenie systemu prawnego umożliwiającego funkcjonowanie wszystkich instytucji nowego państwa Izrael. Z tego powodu pierwszy Kneset zajmował się głównie uchwaleniem podstawowych ustaw państwowych.

II Kneset (1951–1955)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierzyPrezydenci
30 lipca 1951Parlament wielokrotnie zajmował się problemem arabskich terrorystów, którzy przenikali przez granicę Izraela i atakowali ludność cywilną. Wiele emocji wzbudziło aresztowanie przez Egipt izraelskiego statku „Bat Galim” (28 września 1954), oraz odmowa Egiptu na przejazd izraelskich statków i ładunków przeznaczonych dla Izraela przez Kanał Sueski.

Istotą izraelskiej demokracji jest związek pomiędzy państwem a religią. Bardzo często ten temat był omawiany podczas obrad drugiego Knesetu.

III Kneset (1955–1959)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierPrezydent
26 lipca 1955Okres kadencji trzeciego Knesetu został zakłócony Kampanią Sueską, która rozpoczęła się 29 października 1956. Bezpośrednią przyczyną rozpoczęcia tej wielkiej operacji wojskowej była egipska blokada morska portu Ejlat, zamknięcie Kanału Sueskiego dla izraelskich statków oraz nieustanne ataki arabskich fedajnów ze Strefy Gazy (okupowanej przez Egipt). Kampania Sueska została przeprowadzona w ścisłej współpracy z Francją i Wielką Brytanią.

29 października 1957 niezrównoważony emocjonalnie człowiek wrzucił na salę obrad parlamentu granat, którego wybuch zranił premiera Dawida Ben Guriona i kilku ministrów.

IV Kneset (1959–1961)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierPrezydent
3 listopada 1959Najważniejszym wydarzeniem było pojmanie i sąd nad nazistowskim zbrodniarzem wojennym Adolfem Eichmanem.

W Nowym Jorku odbyło się pierwsze spotkanie między premierem Dawidem Ben Gurionem i niemieckim kanclerzem Konradem Adenauerem.

V Kneset (1961–1965)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierzyPrezydenci
15 sierpnia 1961Piąty Kneset skoncentrował się nad nową polityką gospodarczą rządu. Podczas debat pojawiła się kwestia dyskryminacji na tle etnicznego pochodzenia.

Wiele zamieszania wywołał koniec rozprawy Adolfa Eichmana, sprawa współpracy niemieckich naukowców z Egiptem oraz utworzenie stosunków dyplomatycznych z Zachodnimi Niemcami.

VI Kneset (1965–1969)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierzyPrezydent
1 listopada 1965Najważniejszym wydarzeniem była wojna sześciodniowa. Po zakończeniu się walk, premier Lewi Eszkol ogłosił zjednoczenie Jerozolimy. Wojna sześciodniowa i jej rezultaty miały poważny wpływ na pozycję Izraela na arenie międzynarodowej. Wszystkie kraje bloku wschodniego, poza Rumunią, zerwały stosunki dyplomatyczne z Izraelem.

Po powstaniu Organizacji Wyzwolenia Palestyny w jej nowej strukturze organizacyjnej, w 1968 rozpoczęła się fala terroru.

VII Kneset (1969–1973)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierPrezydenci
28 października 1969Najważniejszym wydarzeniem była wojna Jom Kipur, której wewnętrzne i międzynarodowe konsekwencje pojawiły się podczas ósmego Knesetu.

W tym okresie rozpoczęła się fala żydowskiej imigracji ze Związku Radzieckiego i pojawił się duży problem mieszkaniowy.

Kneset zajmował się również problemem braków na rynku wewnętrznym i po raz pierwszy zatwierdził minimum socjalne. Specjalna parlamentarna podkomisja zajmowała się problemem wzrostu wypadków samochodowych.

VIII Kneset (1973–1977)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierzyPrezydent
31 grudnia 1973Podczas obrad ósmego Knesetu zaczęły ujawniać się poważne konsekwencje wewnętrzne wojny Jom Kipur. 1 kwietnia 1974 Komisja Agranata przedstawiła raport o przyczynach niepowodzeń podczas tej wojny. W 1974 podpisano z Syrią i Egiptem porozumienia o częściowym wycofaniu wojsk.

Zgromadzenie Ogólne ONZ, przyrównało syjonizm do rasizmu.

IX Kneset (1977–1981)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierPrezydenci
17 maja 1977Był to pierwszy parlament, w którym lewicowe partie należące do Koalicji Pracy znalazły się w opozycji, a tworzony rząd był centro-prawicowy.

Najważniejszym wydarzeniem była wizyta egipskiego prezydenta Anwara Sadata w Jerozolimie i jego przemówienie w Knesecie (20 listopada 1977). Niespełna półtora roku później nastąpiło podpisanie porozumienia pokojowego między Izraelem a Egiptem.

Pod koniec kadencji Siły Powietrzne Izraela zaatakowały i zniszczyły reaktor atomowy w Iraku.

X Kneset (1981–1984)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierzyPrezydenci
30 czerwca 1981Najważniejszym wydarzeniem była operacja „Pokój dla Galilei”, która rozpoczęła się w czerwcu 1982. Operacja początkowo cieszyła się szerokim poparciem w Izraelu, jednak z upływem czasu wzrastał w siłę obóz opozycji. Kontrowersje nasiliły się po masakrze palestyńskich uchodźców w obozach Sabra i Szatila, w pobliżu Bejrutu.

W tym okresie Kneset podjął decyzję o objęciu Wzgórz Golan izraelskim prawem.

W gospodarce Izrael przeżywał poważny kryzys finansowy, podczas którego upadło kilkanaście banków.

XI Kneset (1984–1988)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierzyPrezydent
23 lipca 1984W wyniku wyborów nastąpił w Izraelu polityczny pat. Nastąpiła równowaga sił pomiędzy prawicowo-religijnym blokiem a lewicowo-arabskim blokiem.

Najważniejszym problemem, z którym borykał się Kneset był kryzys gospodarczy. Z wielu międzynarodowych wydarzeń warto wspomnieć o ugodzie londyńskiej zawartej między Szymonem Peresem a królem Husseinem.

XII Kneset (1988–1992)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierPrezydent
1 listopada 1988Najważniejszym wydarzeniem była wojna w Zatoce Perskiej, trwająca intifada oraz początek procesu pokojowego z Palestyńczykami.

Z innych wydarzeń tego okresu można wymienić imigrację z ZSRR, a później z republik dawnego Związku Radzieckiego. W maju 1991 ewakuowano z Etiopii do Izraela 15 tysięcy etiopskich Żydów (operacja „Salomon”).

XIII Kneset (1992–1996)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierzyPrezydent
23 czerwca 1992Najważniejszym wydarzeniem było podpisanie porozumienia z Palestyńczykami i traktatu pokojowego z Jordanią, a także zabójstwo premiera Icchaka Rabina.

XIV Kneset (1996–1999)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierPrezydent
29 maja 1996Czternasty Kneset był pierwszym wybranym równolegle z bezpośrednimi wyborami premiera.

Liczne debaty dotyczyły tematu postępującego procesu pokojowego z Palestyńczykami. Kneset zajmował się również sprawami gospodarczymi. Po kłopotach związanych z uchwaleniem budżetu na 1999, 4 stycznia 1999 Kneset podjął decyzję o samorozwiązaniu się i ogłoszeniu wcześniejszych wyborów parlamentarnych.

XV Kneset (1999–2003)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierzyPrezydenci
17 maja 1999Jako wynik wyborów, w parlamencie pojawiły się dwie duże frakcje polityczne, co było korzystną zmianą po poprzednich, mocno rozdrobnionych Knesetach. Natychmiast po powstaniu rządu Ariela Szarona, Kneset przegłosował z inicjatywy rządu, unieważnienie bezpośredniego wyboru premiera.

Początek kadencji charakteryzował się dużym optymizmem do dalszej kontynuacji procesu pokojowego. W rok po utworzeniu rządu Baraka izraelska armia wycofała się z południowego Libanu. We wrześniu 2000 wybuchło drugie palestyńskie powstanie intifada Al-Aksa, które zniweczyło jakiekolwiek nadzieje zbudowania trwałego pokoju w krótkim czasie.

XVI Kneset (2003–2006)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierzyPrezydent
28 stycznia 2003Najważniejszym wydarzeniem była operacja wycofania żydowskich osadników ze Strefy Gazy. W związku z tym, w parlamencie toczyły się burzliwe sesje.

XVII Kneset (2006–2009)

Data wyborówCharakterystyka kadencjiPremierPrezydenci
28 marca 2006

XVIII Kneset (2009–2013)

XIX Kneset (2013–2015)

XX Kneset (2015–2019)

XXI Kneset (2019)

XXII Kneset (2019–2020)

XXIII Kneset (2020–2021)

XXIV Kneset (od 2021)

Siedziba Knesetu

Lokalizacja siedziby Knesetu zmieniła się kilkakrotnie zanim ostatecznie została przeniesiona na stałe do Jerozolimy:

  • 14 lutego 1949 – pierwsze spotkanie konstytuanty w budynku Agencji Żydowskiej w Jerozolimie.
  • od 8 marca 1949 do grudnia 1949 – posiedzenia odbywały się w Kinie Essem w Tel Awiwie.
  • od 26 grudnia 1949 do marca 1950 – posiedzenia odbywały się w budynku Agencji Żydowskiej w Jerozolimie.
  • od 13 marca 1950 – tymczasowa siedziba we „Froumine Building” przy King George Street w Jerozolimie.

W 1957 Lord James De Rothschild poinformował premiera Dawida Ben Guriona, że chce przekazać fundusze na budowę nowoczesnego budynku Knesetu. 14 października 1958 odbyła się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod nowy gmach.

  • 31 sierpnia 1966 Kneset przeprowadził się do swojej nowo wybudowanej stałej siedziby, przy Giwat Ram w Jerozolimie.

Zobacz też

Przypisy

  1. Patrick Kingsley, Mickey Levy is the Knesset’s new speaker., „The New York Times”, 13 czerwca 2021, ISSN 0362-4331 [dostęp 2021-06-15] (ang.).

Linki zewnętrzne


Media użyte na tej stronie

Flag of Israel.svg
Flag of Israel. Shows a Magen David (“Shield of David”) between two stripes. The Shield of David is a traditional Jewish symbol. The stripes symbolize a Jewish prayer shawl (tallit).
Portal icon.svg
Autor: , Licencja: CC BY 2.5
Icon for Wikimedia project´s portals.
System polityczny Izraela.svg
Autor: MesserWoland, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Schemat przedstawiający system polityczny Państwa Izrael.
Na podstawie grafiki Shaloma
Knesset building.jpg
Autor: unknown, Licencja: CC BY 2.0
PikiWiki Israel 7260 Knesset-Room.jpg
(c) צילום: איציק אדרי, CC BY 2.5
Knesset Israel 61 years.