Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chełmnie

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chełmnie
Distinctive emblem for cultural property.svg A/392 z dnia 30.11.1929 r.[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół farny z wieżą, z której można podziwiać panoramę miasta.
Państwo Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
MiejscowośćChełmno
Adresul. Franciszkańska 7
86-200 Chełmno
Wyznaniekatolickie
Kościółrzymskokatolicki
ParafiaWniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chełmnie
WezwanieWniebowzięcia NMP
Położenie na mapie Chełmna
Mapa konturowa Chełmna, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chełmnie”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Położenie na mapie powiatu chełmińskiego
Ziemia53°20′52,73″N 18°25′19,31″E/53,347980 18,422030

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chełmniegotycki kościół zbudowany prawdopodobnie w latach 1280-1320 w Chełmnie miejscowości położonej w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie chełmińskim w diecezji toruńskiej, dekanacie chełmińskim.

Historia

Kościół Wniebowzięcia NMP
Wnętrze fary chełmińskiej
Obraz w Kaplicy Matki Boskiej Chełmińskiej

Kościół archiprezbiterialny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chełmnie[2], zwany potocznie "Farą", jest najokazalszym spośród siedmiu istniejących obecnie kościołów Chełmna i niewątpliwie jedną z najpiękniejszych budowli wczesnogotyckich w Polsce. Kościół ten stanowił wzorzec dla budowniczych katedry w Królewcu.

Kościół wzniesiono prawdopodobnie w latach 1280-1320. W przeciwieństwie do wielu innych budowli sakralnych tamtego czasu powstał dość szybko, a w trakcie budowy dokonano tylko niewielkich korekt w stosunku do pierwotnych planów.

Wznoszono go w dwóch fazach. Najpierw postawiono prezbiterium i północną nawę boczną (pierwotnie niższą). W fazie drugiej ukończono budowę całego korpusu nawowego wraz z wieżą północną. Wieżę południową pozostawiono niedokończoną. W wiekach następnych nie dokonano większych przebudów, które by zakłóciły gotycki charakter świątyni i wrażenie stylistycznej jednolitości. Jedynie w 1560 roku dobudowano kaplicę Matki Boskiej Bolesnej Chełmińskiej z fundacji kasztelana chełmińskiego Jana Niemojewskiego i jego żony Katarzyny Kostczanki, h. Dąbrowa[3] (dawna kaplica grobowa Niemojewskich), a w końcu XVII wieku kaplicę Bożego Ciała oraz w 1706 roku kruchtę południową.

Częściowe odnowienie kościoła nastąpiło w okresie 1659-1660. Powstał wówczas także barokowy wystrój kaplicy Bożego Ciała. Nad prezbiterium dobudowano sygnaturkę. W końcu XIX wieku przeprowadzono natomiast poważne prace naprawcze nadszarpniętych zębem czasu murów, w szczególności w obrębie najwyższej kondygnacji wieży północnej, uszkodzonej w 1724 roku.

W 2002 roku w sposób kompleksowy została odnowiona kruchta północna, a w latach 2003-2004 kaplica i ołtarz Matki Bożej Bolesnej. W 2004 roku odnowiono lampy zwisające w łukach międzyfilarowych, w 2006 roku rzeźby Ukrzyżowania na wschodnim szczycie oraz trakt komunikacyjny prowadzący na taras widokowy znajdujący się na wieży dzwonniczej, ławy dla wiernych i ołtarz z relikwiami św. Walentego odnowiono w latach 2007-2008. W 2012 odsłonięto znajdującą się dotąd pod posadzką nawy głównej renesansową płytę nagrobną z wizerunkiem dwóch osób.

Architektura i wnętrze kościoła

Gotyckie posągi świętych
Gotyckie zworniki
Gotycki zwornik z kogutem
Jeden ze zworników w nawie północnej

Kościół WNMP to trójnawowa hala z wydzielonym, prostokątnym prezbiterium. Zachodnia fasada była zaplanowana jako symetryczna dwu wieżowa, ale wieża południowa pozostała niedokończona. Nawy boczne przykryte są poprzecznymi dachami dwuspadowymi, które tworzą charakterystyczne trójkątne szczyty widoczne w elewacjach bocznych. Jest to rozwiązanie niezwykłe, na które warto zwrócić uwagę[4]. Podobne znajdziemy w Kolegiacie Świętego Krzyża i św. Bartłomieja we Wrocławiu. W kościele znajduje się wysokiej klasy gotycki wystrój rzeźbiarski, na który składają się figury apostołów przy filarach od strony nawy głównej oraz zworniki sklepienne. Są tu również cenne malowidła ścienne z końca XIV w. (gotyckie przedstawienie św. Krzysztofa w nawie bocznej, przykryte częściowo barokową wizją Boga). Gotlandzka chrzcielnica o formach późnoromańskich została wykonana na przełomie XIII/XIV w. Bogate nowożytne wyposażenie wnętrza pochodzi przeważnie z XVII i XVIII w., wyróżniają się epitafia z końca XVI-XVIII w., w jednym z nich portret trumienny Marcina Kossendy z 1705. W kaplicy na przedłużeniu bocznej nawy północnej sanktuarium MB Bolesnej (tzw. Chełmińskiej), z obrazem koronowanym w 1754 r. W antependium i predelli ołtarza tej kaplicy zespół srebrnych plakietek wotywnych z XVII-XVIII w. Zwraca też uwagę snycerski wystrój kaplicy Bożego Ciała (Najśw. Sakramentu), dzieło elbląskie z lat 1685-1695.

W Muzeum Okręgowym w Toruniu przechowywany jest zespół gotyckich witraży ze wschodniego okna prezbiterium, z lat około 1370-1390, które w XIX w. zostały przeniesione z Chełmna do zamku w Malborku.

Ciekawostki

  • Wieża Kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny jest punktem widokowym otwartym dla turystów za opłatą.

Zobacz też

  • Akademia Chełmińska

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 2020-09-30. [dostęp 17 października 2012].
  2. Zabytki architektury - Budowle sakralne. [dostęp 2012-10-17].
  3. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Koszalin 2010, ​ISBN 978-83-89976-40-6​, s. 83, 258, 259, 280, 281 i 282
  4. Tadeusz Broniewski, Historia architektury dla wszystkich, 1980.

Bibliografia

  • Liliana Krantz-Domasłowska, Jerzy Domasłowski, Kościół farny w Chełmnie, Toruń, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1991, ​ISBN 83-85196-96-X​.
  • Architektura gotycka w Polsce, pod red. Teresy Mroczko i Mariana Arszyńskiego, Warszawa, Instytut Sztuki PAN, 1995, ​ISBN 83-85938-41-9​.
  • Malarstwo gotyckie w Polsce, pod red. Adama S. Labudy i Krystyny Secomskiej, Warszawa, Wydawnictwo DiG, 2004, ​ISBN 83-7181-318-X​.
  • Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Koszalin 2010, ​ISBN 978-83-89976-40-6​.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Kuyavian-Pomeranian Voivodeship location map.svg
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.83 N
  • S: 52.28 N
  • W: 17.16 E
  • E: 19.88 E
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Church.svg
icone pour église
Chelmno fara zwornik nawa pn 03.jpg
Autor: Pko, Licencja: CC BY 2.5
Chełmno, kościół Wniebowzięcia NMP, zwornik w nawie północnej
Chelmno fara portal glowny.jpg
Autor: Pko, Licencja: CC BY 2.5
Chełmno, kościół Wniebowzięcia NMP, główny portal zachodni
Obraz MB Bolesnej(Chełmińskiej).JPG
Autor: Taktoperz77, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kaplica Matki Boskiej Chełmińskiej w farze chełmińskiej
Chełmno (50).JPG
Autor: tomasz przechlewski from Sopot, Poland, Licencja: CC BY 2.0
Chełmno.
Chełmno County location map02.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Chełmno County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
  • N: 53.45 N
  • S: 53.16 N
  • W: 18.26 E
  • E: 18.75 E
Chelmno fara sw Jakub St.jpg
Autor: Pko, Licencja: CC BY 2.5
Chełmno, kościół Wniebowzięcia NMP, figura św. Jakuba Starszego w nawie głównej
Chelmno fara sw Pawel.jpg
Autor: Pko, Licencja: CC BY 2.5
Chełmno, kościół Wniebowzięcia NMP, posąg św. Pawła, ok. 1330-40
Gothic stained glasses from St. Mary Church in Chełmno.jpg
Autor: image/photo was taken by Wikipedia and Wikimedia Commons user Ludwig Schneider.

I would appreciate being notified if you use my work outside Wikimedia.

Do not copy this image illegally by ignoring the terms of the license below, as it is not in the public domain. If you would like special permission to use, license, or purchase the image please contact me to negotiate terms.

When reusing, please credit me as: Ludwig Schneider / Wikimedia., Licencja: CC BY-SA 3.0
Gothic stained glass from St. Mary Church in Chelmno. Currently in the District Museum of Toruń (Poland).
Chelmno fara sw Bartlomiej.jpg
Autor: Pko, Licencja: CC BY 2.5
Chełmno, kościół Wniebowzięcia NMP, posąg św. Bartłomieja Ap. w nawie głównej
Chelmno kosciol Wniebowziecia NMP 4.jpg
Autor: Andrzej Otrębski, Licencja: CC BY-SA 3.0
Chełmno - kościół Wniebowzięcia NMP
Chełmno (40).JPG
Autor: tomasz przechlewski from Sopot, Poland, Licencja: CC BY 2.0
Chełmno.
Kosciol farny widoczna wieza z ktorej mozna podziwiac panorame miasta.JPG
Autor: Agnieszka M, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Chełmno, kościół farny p.w. Wniebowzięcia NMP, 1290-1331
Chelmno kosciol Wniebowziecia NMP 8.jpg
Autor: Andrzej Otrębski, Licencja: CC BY-SA 3.0
Chełmno - kościół Wniebowzięcia NMP
Chelmno fara zwornik z kogutem.jpg
Autor: Pko, Licencja: CC BY 2.5
Chełmno, kościół Wniebowzięcia NMP, zwornik w nawie północnej - kogut, ok. 1330-40
Fara w Chełmnie,renesansowe stalle w prezbiterium.JPG
Autor: Taktoperz77, Licencja: CC BY-SA 3.0
Renesansowe stalle w prezbiterum
Chełmno location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa miasta Chełmno, Polska