Kościerzyna (stacja kolejowa)

Kościerzyna
Ilustracja
Stacja kolejowa Kościerzyna
Państwo Polska
Województwo pomorskie
MiejscowośćKościerzyna
Data otwarcia1885
Poprzednie nazwyBerent,
Berent (Westpreußen)
Dane techniczne
Liczba peronów2
Liczba krawędzi
peronowych
4
KasyT
Linie kolejowe
Położenie na mapie Kościerzyny
Mapa konturowa Kościerzyny, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Kościerzyna”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościerzyna”
Położenie na mapie powiatu kościerskiego
Mapa konturowa powiatu kościerskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Kościerzyna”
Ziemia54°07′14″N 17°59′43″E/54,120556 17,995278
Portal Transport szynowy

Kościerzynastacja kolejowa położona we wschodniej części Kościerzyny, przy ul. Dworcowej. Powstała w 1885, natomiast budynek pochodzi z okresu międzywojennego. Znajdują się tu dwa perony. Stanowi lokalny węzeł kolejowy, na którym krzyżują się linie kolejowe 201, 211 oraz rozebrana już 233. Obok, na terenie dawnej lokomotywowni znajduje się Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie.

W roku 2018 stacja obsługiwała ok. 2400 pasażerów na dobę[1].

Położenie

Stacja Kościerzyna znajduje się przy ulicy Dworcowej we wschodniej części miasta. Z centrum miasta można dojechać komunikacją miejską, której autobusy zatrzymują się na przystanku ul. Dworcowa (PKP)[2].

Historia

1885-1899

Pierwsza linia kolejowa dotarła do Kościerzyny w 1885. Była to rozebrana już linia kolejowa nr 233 Pszczółki–Kościerzyna, stanowiąca część sieci kolei wschodnich[3]. Linia Pszczółki–Kościerzyna umożliwiała dotarcie do linii GdańskTczew. Najprawdopodobniej w tym samym roku powstała parowozownia. Nie ma żadnych dokumentów na potwierdzenie tej tezy, lecz pruskie koleje na stacjach końcowych zazwyczaj umieszczały niewielkie parowozownie[4].

Planowano również budowę linii Kościerzyna–Bytów, by połączyć te linie i stworzyć skrót z miast północno-zachodniej części obecnego woj. pomorskiego do Tczewa, Malborka i Olsztyna, jednak tej inwestycji wówczas nie zrealizowano.

1900-1930

15 lat później, w 1900, zbudowano linie do Lipusza, a po roku przedłużono ją do Chojnic. W tym samym roku, po wybudowaniu linii do Kartuz (przez Sikorzyno), Kościerzyna stała się węzłem kolejowym. Linia do Kartuz umożliwiała również dotarcie do Gdańska (przez linię Kartuzy-Stara Piła-Gdańsk Wrzeszcz). W 1901 ukończono budowę linii Lipusz – Bytów, dzięki czemu Kościerzyna zyskała bezpośrednie połączenie z północno-zachodnią częścią regionu[5].

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę podjęto decyzje o budowie magistrali węglowej (fragment dzisiejszej linii kolejowej nr 201). W 1920 w Kościerzynie powiększono parowozownię, która miała nie tylko obsługiwać ruch lokalny, ale też planowaną magistralę. W tym samym roku ze względu na to, że granica polsko-niemiecka przecięła linię Lipusz – Bytów i rozebrano tory pomiędzy Lipuszem a Rogiem, Kościerzyna straciła połączenie z Bytowem[5]. W 1928 zbudowano linię do Bąka, a dwa lata później, w 1930, Kościerzyna zyskała połączenie z Bydgoszczą[4]. W 1930 zdecydowano się także zamknąć i rozebrać fragment linii do Kartuz, na odcinku Kościerzyna-Gołubie Kaszubskie, gdyż równolegle do niego był już gotowy odcinek magistrali węglowej o znacznie lepszych parametrach technicznych. Z pozostałej części linii powstała linia nr 214[6].

1939-1945

Zaraz po wybuchu wojny i likwidacji granicy zabrano się za odbudowę linii do Bytowa[5].

Według rozkładu jazdy z 1941 do Kościerzyny jeździły 4 pary pociągów osobowych w stronę Kartuz (Gdańska) i 3 w stronę Czerska w tym jeden do Bydgoszczy (obecnie do Czerska jest tylko jedna para, a do Bydgoszczy nie ma wcale), co świadczy o tym, że na stacji w Lipuszu następowała przesiadka[7]. 8 marca 1945 do Kościerzyny wkroczyła Armia Czerwona, a stacja przeszła w ręce polskie. Zarówno stacja jak i szlaki nie były mocno zniszczone w wyniku działań wojennych, przez co bardzo szybko wznowiono ruch pociągów[8].

1945-1990

Pod drugiej wojnie światowej przez dworzec w Kościerzynie przetoczyła się wielka fala migracyjna. Ludność z okolicznych wiosek przeprowadzała się na Wybrzeże, głównie do Gdyni. Przez Kościerzynę przejeżdżało też dużo pociągów towarowych, obsługujących porty (Linia pomiędzy Gdańskiem a Tczewem była w gorszym stanie).

W latach 60. stacja w Kościerzynie zaczęła się szybko rozwijać. Według rozkładu jazdy z 1964-65 przez Kościerzynę jeździło 6 par pociągów do/z Gdyni, 4 do/z Bydgoszczy, 5 par do/z Chojnic, 3 do/z Pszczółek 3 pary przez Bąk do/z Czerska, 2 pary do/z Bytowa, jedna do/z Starogardu przez Skarszewy[9]. Natomiast według rozkładu jazdy z 1966-67 przez Kościerzynę jeździło 13 par pociągów do/z Gdyni, 6 do/z Bydgoszczy, 5 par do/z Chojnic, 4 pary do/z Bytowa, 4 do/z Pszczółek 3 pary przez Bąk do/z Czerska. Jedna do/z Starogardu przez Skarszewy[10].

W 1969 ukończono elektryfikację linii WarszawaGdynia, co spowodowało, że większość przewozów towarowych nie odbywało się przez Kościerzynę. Przewozy pasażerskie, zarówno lokalne, jak i dalekobieżne, nie zostały jednak zmniejszone.

Szczyt rozwoju nastąpił w latach 70., kiedy to bana, jak potocznie mówiono o pociągu do Gdyni kursowała kilka razy dziennie, ciągnąc czteroczłonową bipę, a często doczepiano do niej dodatkowe wagony. Do tego dochodziły pociągi nocne oraz pośpieszne. Wtedy to do Kościerzyny można było dojechać bezpośrednio z Łodzi, Kielc i Wrocławia. W 1977 lokomotywownia Kościerzyna straciła na znaczeniu, gdyż obsługę lokomotyw w pociągach dalekobieżnych przejęły Gdynia i Bydgoszcz. Kościerska lokomotywownia obsługiwała wówczas tylko pociągi lokalne.

W latach 80. zaczęto likwidować połączenia dalekobieżne, gdyż bardziej ekonomiczne stało się prowadzenie takich składów zelektryfikowanymi odcinkami. Jednakże w rozkładzie z 1988/89 poza połączeniami lokalnymi, znajdowało się letnie połączenie pośpieszne z wagonami z Wrocławia, mające w składzie nawet 1 klasę.

Lata 90. XX w. i początek XXI w.

Po upadku PRL zlikwidowano połączenia dalekobieżne przez Kościerzynę, co było spowodowane w znacznym stopniu brakiem elektryfikacji. W rozkładzie z 1990 pojawiała się ostatnia przed 19-letnią przerwą[11] para pociągów pośpiesznych w Kościerzynie relacji Gdynia-Wrocław-Gdynia, kursująca tylko podczas wakacji letnich.

W 1992 na terenie parowozowni powstał skansen, gdyż w dobie lokomotyw spalinowych istnienie takich małych parowozowni było niepotrzebne. W tym samym roku pojawiły się pierwsze spalinowe zespoły trakcyjne w Kościerzynie, były to dwu wagonowe pojazdy serii SA101 (001, 002, 003). Okazały się jednak zbyt małe jak na tę trasę (jeszcze do niedawna jeździła bardzo pojemna Bipa), dodatkowo szynobusy były dość awaryjne ("choroby wieku dziecięcego"). Pojazdy te wkrótce trafiły na mniej obłożone potokiem podróżnych połączenia (tj. do Czerska i Chojnic)[12]. W maju 1993 zawieszono ruch na trasie Kościerzyna-Lipusz-Bytów (ruch Bytów-Słupsk został zawieszony wcześniej)[5]. W 1994 z powodu niskiej frekwencji, co wydaje się być nieprawdopodobne zważywszy, że w rozkładzie z 1993 występują tu aż 4 pary pociągów[13], oraz słabego stanu torowiska zamknięto dla ruchu pasażerskiego linię nr 233, a po kilku miesiącach ustał także ruch towarowy, co w następstwie doprowadziło do rozebrania linii (obecnie planuje się na nasypie zrobić ścieżki rowerowe). W 1994 wprowadzono nowe SZT na linii Gdynia – Kościerzyna były to pojazdy z serii SA102, jednakże i one nie były długo stosowane na tej trasie, najpierw obsługiwały połączenia mniej uczęszczane przez podróżnych, wkrótce jeden poszedł do obsługi linii Chojnice – Tczew, drugi coraz częściej jeździł na trasie Gdynia-Hel[12]. W 2001 podczas powodzi w Gdańsku przez Kościerzynę jeździły nawet pociągi Intercity, gdyż przez kilkanaście dni linia przez Gdańsk była nieprzejezdna, jednak był to tylko objazd, a nie planowa komunikacja[14]. W 2004 zawieszono na krótko ruch na linii Chojnice-Kościerzyna, lecz ze względu na protesty mieszkańców ruch wznowiono półtora miesiąca później. Dwa razy zawieszony był ruch pomiędzy Kościerzyną a Czerskiem (najprawdopodobniej związane było to tylko z remontem mostu na kanale Wdy). W tym czasie kursowała autobusowa komunikacja zastępcza.

W 2009 po dziewiętnastoletniej przerwie przez Kościerzynę miała kursować para pociągów pośpiesznych relacji Katowice – Łeba/Hel, ale ostatecznie PKP zdecydowały, iż będzie on jeździć "tradycyjną" trasą przez Tczew i Laskowice Pomorskie[11].

Od 13 grudnia 2009 przez okres jednego roku na trasie tej utworzona została dodatkowa para pociągów weekendowych (piątki i niedziele) obsługiwana przez firmę Arriva RP na trasie Bydgoszcz Główna – Kościerzyna – Gdynia Główna – Gdańsk Główny. Oprócz tego w czasie wakacji w weekendy kursowały pociągi relacji Bydgoszcz Główna – Kościerzyna – Gdynia Główna – Władysławowo (również jedna para). Pociągi te były pociągami pospiesznymi na przejazd którymi obowiązywała osobna taryfa zależna od stref wydzielonych przez przewoźnika. W rozkładzie 2010/2011 Arriva RP planowała uruchomienie jedynie pociągów wakacyjnych do Władysławowa na zasadach komercyjnych, jednakże nie było to możliwe, głównie z powodu modernizacji stacji Gdynia Główna oraz Linii kolejowej Gdynia-Szczecin. W 2014 w ramach modernizacji linii do Gdyni powstał nowy peron 1.

11 grudnia 2016 uruchomione zostało bezpośrednie połączenie do Gdańsk z wykorzystaniem linii Pomorskiej Kolei Metropolitalnej[15].

Linie kolejowe

(c) GFDL, CC BY-SA 3.0
Schemat linii kolejowych w okolicy Kościerzyny

Kościerzyna jest węzłem kolejowym, w którym krzyżują się następujące linie: 201 (Nowa Wieś Wielka (Bydgoszcz) – Gdynia Port), 211 Chojnice – Kościerzyna, a kiedyś odchodziła jeszcze linia nr 233 do Pszczółek oraz rozebrana jeszcze w latach 30. linia Kościerzyna – Kartuzy (obecnie północny odcinek od Somonina do Kartuz, to linia kolejowa nr 214).

Wszystkie linie są normalnotorowe i niezelektryfikowane.

Infrastruktura

Widok w stronę Gdyni i Chojnic wraz z semaforami kształtowymi

Budynek dworca

Budynek stacji jest dwupiętrowy, zbudowany w stylu realizmu międzywojennego, więc został najprawdopodobniej przebudowany w latach 20., o czym świadczy brak detali i ozdób (porównaj dworzec Gdańsk Główny, lub w Czersku). Jednakże powstał zanim do Kościerzyny dotarła Magistrala Węglowa, gdyż wtedy miałby styl Magistrali Węglowej (jak np. Gdynia Wielki Kack). Dworzec użytkowany zgodnie z przeznaczeniem. W budynku znajduje się poczekalnia, kasa[16], sklep i restauracja.

Perony

Stacja Kościerzyna posiada dwa perony wyspowe z 4 krawędziami. Perony są niezadaszone. Przejście na perony znajduje się na poziomie szyn, jednakże przejście jest zabezpieczone rogatkami sterowanymi przez dyżurnego ruchu.

Pozostałe budynki

W obrębie stacji znajduje się nastawnie: dysponująca Kc i wykonawcza Kc1[17]. Na stacji w Kościerzynie znajdują się semafory kształtowe oraz dwa dwukomorowe świetlne. Na stacji jest również magazyn oraz ładownia, na której najczęściej pojawiają się składy z węglem.

Muzeum Kolejnictwa

SP47-001 jeden z eksponatów Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie

Obok stacji, na terenie dawnej lokomotywowni znajduje się Muzeum Kolejnictwa, w którym znajdują się m.in.: SP47-001 (jedyny zachowany egzemplarz), Ok1, SR61 (jeden z dwóch skonstruowanych takich pojazdów), EW90-12 (jedyny zachowany pojazd z SKM w Trójmieście pochodzenia berlińskiego), Pu29-3 (jedyny egzemplarz najdłuższego parowozu polskiej konstrukcji), edukacyjny przekrój lokomotywy TKt48-179, wagon kolei linowo-terenowej z zakopiańskiej Gubałówki, parowóz towarowy TE 7175, który do 1985 pełnił służbę w obwodzie kaliningradzkim. W pomieszczeniach muzeum odnaleźć można niespotykane już narzędzia, maszyny, elementy starych mechanizmów, uzupełnione zbiorami dokumentów, pamiątek i modeli.

Muzeum Kolejnictwa jest jedynym w północnej Polsce muzeum normalnotorowym. Oprócz Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie na podobnej szerokości geograficznej znajdują się wąskotorowe w Gryficach i Ełku[18]

Wagonownia

W latach 1977-1991 w Kościerzynie mieścił się Oddział Zamiejscowy Rewizji i Napraw Wagonów Wagonowni Gdynia, zajmujący się naprawą wagonów towarowych. W 1991 ograniczono jego rangę przekształcając w Grupę Robót, Utrzymania i Obsługi Taboru. W 1997 grupę zlikwidowano. Z historycznego punktu widzenia można przyjąć, iż w Kościerzynie wagonownia funkcjonowała w latach 1977-1997. Przez szereg lat Oddziałowi podlegała też placówka napraw wagonów w Lipuszu.

Zawsze w Kościerzynie znajdował się Posterunek Rewizji Technicznej Wagonów.

Ruch pociągów

Pociągi osobowe

SU42+120A+2x111A na peronie 1

Z Kościerzyny odjeżdżają do Gdyni i Gdańska Wrzeszcza pociągi osobowe obsługiwane przez spalinowe zespoły trakcyjne (głównie SA136 i SA133, czasem SA138) . Z pociągami z/do Gdyni skomunikowane są pociągi z/do Chojnic (obsługiwane przez SZT).

Pociągi pośpieszne

W zaproponowanym przez PKP rozkładzie jazdy na 2009 przez Kościerzynę w okresie wakacyjnym miała przejeżdżać jedna para pociągów pospiesznych relacji Katowice – Łeba/Hel, ale ostatecznie PKP zdecydowały, iż będzie on jeździć "tradycyjną" trasą przez Tczew i Laskowice Pomorskie[11].

Pociągi towarowe

Przez Kościerzynę przejeżdżają również pociągi towarowe ciągnięte najczęściej przez lokomotywy ST44 lub SM42, czasem pojawiają się SU45,SU46 oraz Traxx DE[19] . Czasami przyjeżdżają lokomotywy prywatnych przewoźników. Między innymi skład TEM2 + specjalna platforma + wagon obsługi + TEM2, którym codziennie przewozi się po jednym generatorze z zakładów Alstom we Wrocławiu do portu w Gdyni. Wcześniej skład ten był ciągnięty przez ST44. Skład ten ze względu na przekroczoną skrajnię porusza się tylko w dzień z prędkością 30 km/h[20].

Plany na przyszłość

Plany Ministerstwa Infrastruktury dotyczące remontu i modernizacji linii 201 przewidują modernizację tej linii (w tym stacji w Kościerzynie). Według planów przez Kościerzynę mają jeździć po 2020 pociągi IC Gdynia (Trójmiasto) – Poznań oraz większość pociągów towarowych z portów w głąb kraju[21].

Przypisy

  1. Urząd Transportu Kolejowego: Wymiana pasażerska na stacjach w Polsce w 2018 r.. 2020-01-27. [dostęp 2020-01-30].
  2. Połączenia dla przystanku: ul. Dworcowa (PKP) (pol.). koscierzyna.info,. [dostęp 2015-12-22].
  3. M. Jerczyński. Królewska Kolej Wschodnia – jak powstała legenda. „Świat Kolei”. 7/2001. s. 18-25. ISSN 1234-5962. 
  4. a b Urząd Miasta w Kościerzynie: Skansen Kolejowy. [dostęp 26 grudnia 2008].
  5. a b c d Ogólnopolska Baza Kolejowa: Historia linii Lipusz – Korzybie. [dostęp 26 grudnia 2008].
  6. DTiZK nr 36 pozycja 363 z dnia 7 listopada 1930
  7. Rozkład jazdy z 1941 r.. [dostęp 26 grudnia 2008].
  8. Pomorskie Towarzystwo Kolei Żelaznych: Skansen Parowozownia Kościerzyna (pol.). [dostęp 25 grudnia 2008].
  9. Rozkład jazdy pociągów PKP 1964/1965. Warszawa: Polskie Koleje Państwowe, 1964, s. 682, 683, 691, 702, 705, 706.
  10. Rozkład jazdy pociągów PKP 1966/1967. Warszawa: Polskie Koleje Państwowe, 1966, s. 682, 683, 691, 702, 705, 706.
  11. a b c Regionalny rozkład jazdy pociągów województwo pomorskie. Gdynia: Pomorski Zakład Przewozów Regionalnych w Gdyni, 2008.
  12. a b Ryszard Stankiewicz. Nowoczesność na linii Gdynia – Kościerzyna. „Koleje małe i duże”. 2/2006. ISSN 1641-117X. 
  13. SIECIOWY ROZKŁAD JAZDY POCIĄGÓW LATO 1993. Warszawa: Kolejowa Oficyna Wydawnicza, 1993.
  14. A. Massel. Magistrala Węglowa – odcinek północny – Bydgoszcz – Gdynia. „Świat Kolei”. 2/2002. ISSN 1234-5962. 
  15. Trasą PKM do Kościerzyny od 11 grudnia. Dojazd do Gdańska przyspieszonymi składami. dziennikbaltycki.pl, 2016-12-11. [dostęp 2016-11-11].
  16. WYKAZ KAS I AUTOMATÓW BILETOWYCH (pol.). skm.pkp.pl. [dostęp 2015-12-22].
  17. Andrzej Jezierski. Gołańcz. „Koleje dawniej i dziś”. 2/2004, s. 14-17. Warszawa: Mirage Hobby. ISSN 1733-1994. 
  18. Marek Malczewski. Skanseny kolei wąskotorowych. „Świat kolei”. 7/2001, s. 28-30. Łódź: EMI-PRESS. ISSN 1234-5962. 
  19. P. Telega. Ruch towarowy na "starej" węglówce.. „Świat Kolei”. 12/2008. s. 4. ISSN 1234-5962. 
  20. J. Remisiewicz. Pociągi z przekroczoną skrajnią. „Świat Kolei”. 8/2002. s. 4. ISSN 1234-5962. 
  21. Ministerstwo Infrastruktury: Projekty kolejowe. [dostęp 25 grudnia 2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-03-31)].
Kościerzyna
Linia 201 Nowa Wieś Wielka – Gdynia Port (137,322 km)
BSicon KBHFaq.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Podleś
odległość: 5,102 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 5,325 km
Linia 211 Chojnice – Kościerzyna (69,320 km)
BSicon KBHFaq.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Garczyn
odległość: 6,723 km
BSicon KBHFeq.svg
Linia 233 Pszczółki – Kościerzyna (53,047 km)
BSicon KBHFaq.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Wielki Klincz
odległość: 4,470 km
BSicon KBHFeq.svg
Linia Kościerzyna – Gołubie Kaszubskie
BSicon KBHFaq.svg

Media użyte na tej stronie

BSicon STRq.svg
straight line aqross (according to naming convention, name + modifier)
Pomeranian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 54.92 N
  • S: 53.40 N
  • W: 16.65 E
  • E: 19.75 E
Rail semaphore koscierzyna.jpg
Autor: Rafal Konkolewski, Licencja: CC BY-SA 2.0
Tor, w tle semafor ksztaltowy, Koscierzyna 2004
Propozycja DA.svg
Autor: M.Komorniczak, Licencja: CC BY 3.0
Propozycja dla Dobry Artykuł dla PL.WIKI
SP47-001.jpg
Autor: Manfred E. Fritsche, Licencja: CC BY-SA 2.0 de
Lokomotywa spalinowa SP47-001 jeden z eksponatów Muzeum Kolejnictwa w Kościerzyni.
Kościerzyna linie kolejowe2.svg
(c) GFDL, CC BY-SA 3.0
Rail lines nerby Kościerzyna
BSicon KBHFl.svg
head station, track to the left
Kościerzyna location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: ODbL
Location map of Kościerzyna, Poland
This map of Kościerzyna was created from OpenStreetMap project data, collected by the community. This map may be incomplete, and may contain errors. Don't rely solely on it for navigation.
BSicon KBHFr.svg
head station, track to the right
Tickmark icon.svg
Autor: MGalloway (WMF), Licencja: CC BY-SA 3.0
A tickmark icon included in the OOjs UI MediaWiki lib.
BSicon BHFq.svg
station at track aqross
Portal icon.svg
Autor: , Licencja: CC BY 2.5
Icon for Wikimedia project´s portals.
Powiat kościerski location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa powiatu kościerskiego, Polska
Kościerzyna stacja kolejowa.JPG
Autor: tomasz przechlewski from Sopot, Poland, Licencja: CC BY 2.0
Kościerzyna, stacja kolejowa.
Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
PKP stacja kolejowa Kościerzyna02.jpg
Autor: Leinad, Licencja: CC BY-SA 3.0
Stacja kolejowa w Kościerzynie - peron 1.