Kościół św. Mikołaja w Toruniu

Kościół św. Mikołaja
kościół klasztorny
Ilustracja
Widok kościoła i klasztoru na rysunku G.F. Steinera z 1743
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Toruń

Wyznanie

katolickie

Kościół

rzymskokatolicki

Wezwanie

św. Mikołaja

Położenie na mapie Torunia
Mapa konturowa Torunia, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Mikołaja”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Ziemia53°00′44″N 18°36′24″E/53,012222 18,606667

Kościół św. Mikołajagotycki zespół klasztorny w Toruniu, wzniesiony w 1334 roku, rozebrany w pierwszej połowie XIX w. Była to największa budowla toruńskiego Nowego Miasta.

Kościół św. Mikołaja był jedyną toruńską świątynią leżącą wewnątrz murów miejskich, która poprzez cały okres Reformacji pozostała w rękach Kościoła katolickiego i nie była użytkowana przez protestantów.

Lokalizacja

Kościół znajdował się w prawobrzeżnej części miasta, na terenie zespołu staromiejskiego, na obecnym Placu Dominikańskim.

Historia

Dominikanie zostali sprowadzeni do Torunia w 1263 roku na podstawie przywileju wydanego przez wielkiego mistrza krzyżackiego Anno von Sangershausen i otrzymali teren znajdujący się wtedy poza miastem, choć graniczący z murami miejskimi. Gdy w 1264 roku lokowano Nowe Miasto Toruń, dominikanie znaleźli się w jego północno-zachodnim narożniku. Zajmowali działkę ograniczoną od południa i od wschodu dzisiejszymi ulicami Most Pauliński, Zaułek Prosowy i Dominikańską, a od północy i zachodu murami miejskimi. Prawdopodobnie przed 1285 rokiem ukończono budowę kościoła, a kolejne prace budowlane były prowadzone w latach 30. XIV w. Zabudowania były wielokrotnie uszkadzane w wyniku wojen, pożarów i uderzeń piorunów (m.in. bombardowania przez oblegające Toruń wojska polskie w 1658 roku oraz Szwedzkie w 1703, pożary w 1423 i 1764 roku, oblężenia w czasie wojen napoleońskich w 1809 i 1813 roku). W 1820 roku zakon uległ kasacie, w ciągu kolejnych lat w kościele urządzono magazyn, a w 1834 roku ostatecznie go rozebrano[1].

Charakterystyka

Wygląd zespołu klasztornego jest znany dzięki rysunkom G.F. Steinera z 1743 roku i Georga Cuny'ego z lat 20. XIX w. Kościół był dwunawową halą z wielobocznie zamkniętym, wydłużonym prezbiterium. Nieco węższa nawa południowa była od wschodu zakończona wielobocznie zamkniętą kaplicą św. Jacka. Nawy były nakryte wspólnym wysokim dachem dwuspadowym, podobnie jak prezbiterium. Od zewnątrz bryła budowli była opięta dwuskokowymi skarpami sięgającymi korony murów, w prezbiterium ustawionymi gęściej niż w korpusie. Pośrodku wschodniego szczytu korpusu wyrastała ośmioboczna wieżyczka, podobna do wieżyczek we wschodnim szczycie kościoła NMP. Od północy do kościoła przylegał klasztor z kwadratowym krużgankiem arkadowym. Na podstawie zachowanych rysunków można stwierdzić, że budynki klasztorne były jeszcze przed rozbiórką w dużej części gotyckie, z wyjątkiem refektarza, który posiadał manierystyczną szatę zewnętrzną (boniowanie w dolnej części oraz szczyt wolutowy dekorowany pilastrami i sterczynami).

Wnętrze kościoła było bogato wyposażone – oprócz organów z 1685 roku znajdowało się w nim 20 ołtarzy, a według inwentarza z 1738 roku również dziesięć grobowców i osiem nagrobków. Część wyposażenia po rozbiórce trafiła do kościołów w Toruniu i okolicy (m.in. dwa krucyfiksy – Mistyczny i Czarny oraz feretron różańcowy do kościoła św. Jakuba, nagrobek braci Tylickich do kościoła NMP, części ołtarzy do kościołów w Złotorii i Dobrzyniu, łuk tęczowy do Kowalewa). Szereg interesujących gotyckich kwater witrażowych znajduje się w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu.

W miejscu zajmowanym dawniej przez klasztor powstał tzw. plac podominikański, otoczony murem z odkrytymi i wyeksponowanymi pozostałościami zespołu. W jego północnej części wzniesiono w XIX w. budynki na potrzeby Twierdzy Toruń – tak zwany Nowy Arsenał i piekarnię[2][3].

Galeria

Zobacz też

Przypisy

  1. JW Web Development, Toruń, Atrakcje Torunia, Przewodnik po Toruniu, Zwiedzanie Torunia z przewodnikiem, Przewodnicy miejscy Toruń przewodnik miejski Informacja turystyczna, Zabytki Torunia i kujawsko-pomorskiego, Muzea, Historia, Pierniki toruńskie, Twierdza Toruń, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2017-04-20] (pol.).
  2. 53, Ruiny XIII-wiecznego kościoła św. Mikołaja w Toruniu [zdjęcia], „torun.naszemiasto.pl”, 1 marca 2014 [dostęp 2017-04-20] (pol.).
  3. Michał P. Kadlec, PO TORUNIU: Kościół św. Mikołaja, PO TORUNIU [dostęp 2017-04-20].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Toruń location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa miasta Toruń, Polska
Kuyavian-Pomeranian Voivodeship location map.svg
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.83 N
  • S: 52.28 N
  • W: 17.16 E
  • E: 19.88 E
Twierdza Toruń magazyn prowiantowy ul. Dominikańska7 w Toruniu1 N. Chylińska.JPG
Autor: N. Chylińska, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Toruń, ul. Dominikańska 7/9 - dawny magazyn prowiantowy "Nowy Arsensł" w zespole Twierdzy Toruń, 1820-25 (zabytek nr A/342)
Ruiny kościoła św. Mikołaja i klasztoru dominikanów w Toruniu1.jpg
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ruiny kościoła św. Mikołaja i klasztoru dominikanów w Toruniu1
Ruiny kościoła św. Mikołaja i klasztoru dominikanów w Toruniu.jpg
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ruiny kościoła św. Mikołaja i klasztoru dominikanów w Toruniu
Torun kosciol dominikanow 2.jpg
Toruń, kościół św. Mikołaja i klasztor dominikanów, widok od pn. wsch. wg rysunku G.F. Steinera z 1743 r.
Torun plac dominikanski.jpg
Autor: Pko, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Toruń, pozostałości kościoła św. Mikołaja i klasztoru dominikanów
Torun piekarnia wojskowa, ul. Dominikanska.jpg
Autor: Pko, Licencja: CC BY-SA 3.0
Toruń, ul. Dominikańska 3 - Twierdza Toruń: piekarnia wojskowa, l. 1820-25 (zabytek nr A/343)
Ruiny kościoła św. Mikołaja i klasztoru dominikanów w Toruniu2.jpg
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ruiny kościoła św. Mikołaja i klasztoru dominikanów w Toruniu2