Komutator (elektrotechnika)

Komutator w silniku uniwersalnym z odkurzacza. Części: (A) komutator, (B) szczotka, (C) uzwojenia wirnika (twornik), (D) stojan (F) uzwojenie pola, (E) prowadnice szczotek
Zasada działania komutatora przystosowanego do prądu stałego
Komutator silnika elektrycznego prądu stałego i przylegające do niego szczotki
Przekrój poprzeczny komutatora, który można zdemontować do naprawy.

Komutator – element przełączający, umieszczany na wirniku komutatorowych maszyn elektrycznych (silników prądu stałego i generatorów prądu stałego zwanych także prądnicami). Komutator umożliwia przepływ prądu elektrycznego do wirnika synchronicznie z obrotem wirnika, przełączając kierunek prądu w uzwojeniach wirnika wraz z jego obrotem. Komutator zbudowany jest z dielektrycznego walca o wysokiej odporności temperaturowej, nałożonego na oś wirnika. Na powierzchni walca umieszczone są wzdłużnie sekcje, najczęściej miedziane. Do nich podłączone są kolejne uzwojenia wirnika. Sekcje izolowane są między sobą przy pomocy przekładek polimerowych. Po powierzchni walca ślizgają się grafitowe szczotki, dociśnięte przez sprężyny.

W przypadku prądnicy stałe pole magnetyczne wytworzone w uzwojeniu wzbudzenia, magneśnicy, indukują w obracającym się uzwojeniu wirnika przemienną siłę elektromotoryczną indukcji. Na każdy pełny obrót wirnika w uzwojeniu kierunek siły elektromotorycznej zmienia się dwukrotnie. Komutator, jak widać na ilustracji, przełącza uzwojenie tak, że na zaciskach jest napięcie pulsujące o stałym kierunku. Dla uproszczenia pokazano jedno uzwojenie. W rzeczywistych maszynach liczba takich uzwojeń jest większa.

W przypadku silnika prądu stałego komutator pozwala na takie przełączanie uzwojeń wirnika, by kierunek siły elektrodynamicznej powstającej w wirniku był stały.

Patenty

  • Elihu Thomson – U.S. Patent 242,488 – Commutators for Dynamo Electric Machines – 7 czerwca 1881.
  • Henry Jacobs – U.S. Patent 246,612 – Commutator for Magneto Electric Machines – 6 października 1881.
  • Frank. B. Rae & Clarence. L. Healy – U.S. Patent 294,270 – Commutator For Dynamo or Magneto Electric Machines – 26 lutego 1884.
  • Nikola Tesla – U.S. Patent 334,823 – Commutator for Dynamo Electric Machines – 26 stycznia 1886.
  • Thomas E. Adams – U.S. Patent 340,537 – Commutator for Dynamo-Electric Machines – 27 kwietnia 1886.
  • Nikola Tesla – U.S. Patent 382,845 – Commutator for Dynamo Electric Machines – 15 maja 1888.

Najprostszy komutator praktyczny

Praktyczne komutatory mają co najmniej trzy miejsca styków, aby zapobiec "martwemu" miejscu, gdzie dwie szczotki równocześnie łączą tylko dwa segmenty komutatora. Szczotki są szersze niż izolowana szczelina, aby szczotki zawsze stykały się z cewką uzwojeń. W przypadku komutatorów z co najmniej trzema segmentami, mimo że wirnik może potencjalnie zatrzymać się w miejscu, w którym dwa segmenty komutatora dotykają jednej szczotki, to tylko dezaktywuje jedno z ramion wirnika, podczas gdy inne będą działać prawidłowo. Przy pozostałych ramionach wirnikowych silnik może wytworzyć wystarczający moment obrotowy, aby rozpocząć obracanie się wirnika, a generator może dostarczyć użyteczną moc do obwodu zewnętrznego.

Mały, 5-segmentowy komutator o średnicy mniejszej niż 2 mm, na silniku prądu stałego w zabawkowym samochodzie z systemem ZipZaps.
Różne rodzaje szczotek miedzianych i węglowych
Uchwyt szczotki węglowej z pojedynczymi zaciskami i regulacją naprężeń dla każdego bloku węglowego.
Różne typy szczotek mają różne kąty styków szczotek
Montaż komutatora i szczotek silnika trakcyjnego; pręty miedziane są widoczne z lżejszymi taśmami izolacyjnymi pomiędzy prętami. Każda ciemnoszara szczotka węglowa posiada krótki, elastyczny przewód połączony miedzią. Części uzwojenia pola silnika, na czerwono, można zobaczyć po prawej stronie komutatora.

Linki zewnętrzne

Wirnik małego silnika z komutatorem

Media użyte na tej stronie

Simplest Possible Commutator - Rotor View.JPG
Autor: DMahalko, Dale Mahalko, Gilman, WI, USA -- Email: dmahalko@gmail.com, Licencja: CC BY-SA 3.0
Close-up view of 3-pole rotor on a ruler
Universal motor commutator.jpg
Closeup of an electric motor from a vacuum cleaner, showing the commutator. This is a universal motor that runs on alternating current. The commutator is a rotary switch that supplies power to the rotor windings, reversing the direction of current with each half turn so the magnetic field of the winding exerts a steady torque to turn the rotor in one direction. Labeled parts: (A) commutator, (B) brush, (C) rotor (armature) winding, (D) stator (field) winding, (E) brush guide, , (F) two common power terminals (for all of the stator and rotor windings).
Alteration to original image: changed labels of parts from German to letters.
Komutator silnika elektrycznego prądu stałego.jpg
Autor: Paweł Sikora, Licencja: CC BY 2.5
DC motor commutator and brushes
Komutator silnika elektrycznego prądu stałego i przylegające do niego szczotki
Kommutator universalmotor stab.jpg
Autor: Sebastian Stabinger Paethon, Licencja: CC BY-SA 3.0
Rotor from a universal motor from a vacuum cleaner. (Anker eines Universalmotors aus einem Staubsauger. Wicklungen etc. wurden von Hand neu gemacht.)
Simplest Possible Commutator - Brushes.JPG
Autor: DMahalko, Dale Mahalko, Gilman, WI, USA -- Email: dmahalko@gmail.com, Licencja: CC BY-SA 3.0
Closeup view of the brushes in this tiny commutated DC motor
Commutator-of-DC-traction-motor-01.jpg
Autor: Rs1421, Licencja: CC BY-SA 3.0
The commutator and carbon brushes of a DC motor
Tiny motor windings - commutator - brushes in Zip Zaps toy R-C car.jpg
Autor: Dale Mahalko, Licencja: CC BY-SA 3.0
Tiny motor windings - commutator - brushes in Zip Zaps toy Radio Control car - made by Radio Shack 5-segment commutator is less than 2 mm in diameter
Simplest Possible Commutator - Motor Body.JPG
Autor: DMahalko, Dale Mahalko, Gilman, WI, USA -- Email: dmahalko@gmail.com, Licencja: CC BY-SA 3.0
Close-up view of body of small DC motor, on a ruler for size reference. This is a CD drive spindle motor, but it is a standard DC machine which could also operate as a generator.