Konrad Lorenz
Data i miejsce urodzenia | 7 listopada 1903 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 27 lutego 1989 |
Zawód, zajęcie | zoolog i ornitolog |
Narodowość | austriacka |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
Konrad Zacharias Lorenz (ur. 7 listopada 1903 w Wiedniu, zm. 27 lutego 1989 w Altenbergu) – austriacki zoolog i ornitolog, twórca nowoczesnej etologii, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1973 roku[1]. Studiował zachowanie zwierząt, zwłaszcza zjawisko wdrukowania u gęgawy.
Życie i działalność
Był profesorem wiedeńskiego uniwersytetu w latach 1928–1935 i profesorem psychologii na Uniwersytecie Albrechta w Królewcu. W 1941 roku wstąpił do armii niemieckiej. Pełnił początkowo służbę medyczną, m.in. w neurologiczno-psychiatrycznym szpitalu w Poznaniu. W latach 1942–1948 był rosyjskim jeńcem wojennym (według innych źródeł w 1944 rokumarzec 2018). Wiosną 1942 roku został wysłany na front wschodni, pod Witebsk, a dwa miesiące później trafił do niewoli rosyjskiej (zob. front wschodni, czerwiec–grudzień 1944). Był lekarzem w Chalturin, gdzie zajmował się głównie przypadkami neuropatii („field polyneuritis”), a następnie był lekarzem w kilku kolejnych obozach w Armenii (wspominał później zaobserwowane tam uderzające podobieństwo między psychologicznymi skutkami nazizmu i edukacji marksistowskiej, co uświadomiło mu czym jest indoktrynacja)[2].
Wrócił do Austrii w lutym 1948 roku. Początkowo pracował w „Biologische Station Wilhelminenberg”, którą prowadzili Otto König i Wilhelm Marinelli, a następnie w małej stacji badawczej w Altenberg, sfinansowanej przez Austriacką Akademię Nauk (z dotacji J.B. Priestleya).
Otrzymywał propozycje zatrudnienia poza Austrią, m.in. w Oksfordzie, które odrzucił, gdy w 1950 roku Towarzystwo Maxa Plancka założyło dla niego w Buldern centrum badawcze psychologii behawioralnej, nazywane „instytutem Lorenza”. W 1958 roku Lorenz przeniósł się do Instytutu Psychologii Behawioralnej im. Maxa Plancka w Seewiesen. W 1963 opublikował swoją najbardziej znaną książkę Das sogenannte Böse (Tak zwane zło), w której broni swojej hipotezy spiętrzenia popędów. W 1973 roku ustępuje z Instytutu Maxa Plancka, ale kontynuuje badania i publikacje w Austrii. Inny znany tekst Lorenza to Pierścień Króla Salomona.
Za odkrycia w sferze wzorców zachowań indywidualnych i społecznych Lorenz otrzymuje Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny, wspólnie z Niko Tinbergenem i Karlem von Frischem[1].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Lorenz_and_Tinbergen1.jpg/220px-Lorenz_and_Tinbergen1.jpg)
Lorenz był przyjacielem i studentem angielskiego biologa Juliana Huxleya (wnuka Thomasa Huxleya).
W ostatnich latach życia Lorenz wspierał austriacką Partię Zielonych, stając się jej symbolem – aktywnie zwalczał projekt zbudowania wielkiej elektrowni wodnej na Dunaju, w pobliżu Hainburg an der Donau, która zagrażała zniszczeniem terenów nadrzecznych wokół miejsca budowy – należących do Parku Narodowego Donau-Auen. Był jednym z najbardziej prominentnych obrońców środowiska naturalnego.
Spuścizną Lorenza jest wiele artykułów opublikowanych, w większości po niemiecku, w czasopismach naukowych. Najbardziej znane są jego książki popularne (najważniejsze to Tak zwane zło i Opowiadania o zwierzętach), z których wiele zostało przetłumaczonych na język polski.
Za swój dorobek został w 1983 roku doceniony honorowym doktoratem uniwersytetu w Salzburgu. W roku 2015 pośmiertnie pozbawiono go tego wyróżnienia ze względu na nazistowską przeszłość (w 1938 roku Lorenz złożył wniosek o przyjęcie do NSDAP)[3].
Odznaczenia
- 1964 – Odznaka Honorowa za Naukę i Sztukę (Austria)[4]
- 1969 – Order Pour le Mérite (Niemcy)[5]
- 1984 – Order Maksymiliana (Niemcy)[5]
- 1984 – Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą i Wstęgą Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (Niemcy)[4]
Tłumaczenia prac na język polski
- Regres człowieczeństwa, Warszawa 1986, PIW, Biblioteka Myśli Współczesnej, ISBN 83-06-01435-9 (Der Abbau des Menschlichen 1983)
- Odwrotna strona zwierciadła. Próba historii naturalnej ludzkiego poznania, Warszawa 1977, PIW, Biblioteka Myśli Współczesnej (Die Rückseite des Spiegels. Versuch einer Naturgeschichte menschlichen Erkennens 1973)
- Tak zwane zło, Warszawa 1972, 1975, 1996, 2003, PIW, Biblioteka Myśli Współczesnej, s.328, ISBN 83-06-02500-8 (Das sogenannte Böse. Zur Naturgeschichte der Aggression 1963)
- I tak człowiek trafił na psa, Warszawa 1976, 1996, 2006 (So kam der Mensch auf den Hund 1950)
- Opowiadania o zwierzętach, Kraków 1975, Wyd. Literackie; wydane też jako Rozmawiał z bydlątkami, ptakami i rybami 1997, 2005, ISBN 83-89700-35-2 (Redete mit dem Vieh, den Vögeln und den Fischen 1949)
Artykuły
- Ewolucja zachowania. „Świat Nauki”, grudzień 1958. Prószyński Media. ISSN 0867-6380.
- Ferris Jabr. Święto nauki. „Świat Nauki”. 7 (239), s. 42–51, lipiec 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Konrad Lorenz – Facts (ang.). W: Oficial Web Site of the Nobel Prize > The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973 [on-line]. Nobel Media AB 2018. [dostęp 2018-03-14].
- ↑ Konrad Lorenz – Biographical (ang.). W: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973 [on-line]. Nobel Media AB 2018. [dostęp 2018-03-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2001-12-03)].
- ↑ Noblista pozbawiony zaszczytu za faszystowską przeszłość. W: TVN24 > Świat [on-line]. TVN Media sp. z o.o., 17 grudnia 2015. [dostęp 2018-03-14].
- ↑ a b Curriculum Vitae Prof. Dr. Konrad Zacharias Lorenz. Leopoldina - Nationale Akademie der Wissenschaften. [dostęp 2020-01-29].
- ↑ a b Prof. Dr. Konrad Lorenz. Bayerische Akademie der Wissenschaften. [dostęp 2020-01-29].
Bibliografia
- Nagrody Nobla. Leksykon PWN, Beata Tarnowska (red.), Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13393-7, OCLC 830213964 .
- Jerzy A. Chmurzyński: Konrad Lorenz. Polskie Towarzystwo Etologiczne. [dostęp 2008-02-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (22 grudnia 2007)].
Linki zewnętrzne
- ISNI: 0000 0001 2127 2337
- VIAF: 34459633
- LCCN: n79059681
- GND: 118574337
- NDL: 00448032
- LIBRIS: 20dhm4zl5783jxz
- BnF: 11913349z
- SUDOC: 026994402
- SBN: CFIV002818
- NLA: 35312986
- NKC: jn19990005178
- BNE: XX1642678
- NTA: 068656246
- BIBSYS: 90166654
- CiNii: DA00142082
- Open Library: OL586069A
- PLWABN: 9810646492505606
- NUKAT: n95208158
- J9U: 987007264616905171
- PTBNP: 69000
- CANTIC: a10114798
- LNB: 000043318
- NSK: 000101577
- CONOR: 7036515
- BLBNB: 000276211
- KRNLK: KAC199617026
- WorldCat: lccn-n79059681
Media użyte na tej stronie
Baretka: Order Zasługi RFN – Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą i Wstęgą.
Alfred Nobel from public domain photo, in circle. (Photo taken 1896 or earlier).
Autor: Wiki Romi, Licencja: CC0
Bawarski Order Maksymiliana
Baretka pruskiego i niemieckiego Orderu Pour le Mérite za zasługi w dziedzinie nauki i sztuki.
Baretka: Austriacka Odznaka Honorowa za Naukę i Sztukę – Austria.
Autor: Max Planck Gesellschaft, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Nikolaas Tinbergen (left), Konrad Lorenz (right)