Kotula (roślina)
![]() Kotula wronogolistna | |||||
Systematyka[1][2] | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Podkrólestwo | |||||
Nadgromada | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Nadklasa | |||||
Klasa | |||||
Nadrząd | |||||
Rząd | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina | |||||
Rodzaj | kotula | ||||
Nazwa systematyczna | |||||
Cotula L. Sp. Pl.: 891 (1753)[3] | |||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
C. coronopifolia Linnaeus[4] | |||||
|
Kotula[5] (Cotula J.Gay) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje ponad 50 gatunków[3]. Rośliny te występują głównie w południowej Afryce[6], poza tym na pozostałej części tego kontynentu, w południowej Azji (od Półwyspu Arabskiego poprzez Półwysep Indyjski po Półwysep Indochiński, południowe Chiny, Tajwan i Sumatrę). Rosną także w Australii i na Nowej Zelandii, a jako introdukowane obecne są na obu kontynentach amerykańskich, w Europie i na Dalekim Wschodzie[3]. W Polsce gatunkiem przejściowo dziczejącym (efemerofitem) jest kotula rumianowata C. anthemoides[7].
Niektóre gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne rośliny okrywowe[6] (niektóre gatunki uprawiane i dawniej tu zaliczane, przeniesione zostały do rodzaju leptinella Leptinella[6][5]).
Nazwa rodzaju utworzona została z greckiego słowa kotule oznaczającego drobną czarkę[8].
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny jednoroczne i byliny, zwykle niskie – osiągające od 2 do 25 cm wysokości, rzadko wyższe. Pędy pojedyncze, rozgałęzione, wzniesione, podnoszące lub płożące się i wówczas czasem korzeniące się w węzłach, nagie lub owłosione, rzadko aromatyczne[8].
- Liście
- Skrętoległe, rzadziej naprzeciwległe, łodygowe, rzadziej też odziomkowe, ogonkowe lub siedzące. Blaszki równowąskie do jajowatych i łopatkowatych, czasem pojedynczo, podwójnie lub potrójnie pierzasto klapowane, poza tym całobrzegie lub ząbkowane[8].
- Kwiaty
- Zebrane w koszyczki kwiatowe umieszczone pojedynczo na szczytach pędów. Okrywa półkolista do miseczkowatej o średnicy od 3 do kilkunastu mm. Listki okrywy trwałe, w liczbie kilkunastu lub kilkudziesięciu, ułożone w 2–3 lub większej liczbie rzędów, na brzegach suchobłoniaste (bezbarwne, brązowe lub fioletowe). Dno koszyczka płaskie lub wypukłe, bez plewinek. Brzeżnych kwiatów języczkowatych brak lub jest ich zwykle tylko kilka, żeńskich z białym języczkiem. Kolejny szereg, dwa lub trzy kwiatów w koszyczku to także kwiaty żeńskie, z reguły bez języczków. Wewnętrzne kwiaty rurkowate w liczbie od kilkunastu do kilkuset są obupłciowe, kremowe lub żółte, z koroną zwieńczoną czterema, rzadziej trzema trójkątnymi łatkami[8].
- Owoce
- Jajowate do podługowatych, mniej lub bardziej spłaszczone niełupki, z dwoma bocznymi żebrami, czasem skrzydełkowato rozszerzonymi. Puchu kielichowego brak[8].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z podplemienia Cotulinae, plemienia Anthemideae, podrodziny Asteroideae i rodziny astrowatych Asteraceae[9]. Gatunki tworzące w obrębie tego rodzaju wcześniej sekcję Leptinella wyodrębnione zostały do osobnego rodzaju leptinella Leptinella[10], jednak relacje między tymi taksonami (oraz rodzajem Soliva) pozostają niejasne[11][12].
- Cotula abyssinica Sch.Bip. ex A.Rich.
- Cotula alpina (Hook.f.) Hook.f.
- Cotula andreae (E.Phillips) K.Bremer & Humphries
- Cotula anthemoides L. – kotula rumianowata
- Cotula australis Hook.f.
- Cotula barbata DC.
- Cotula bipinnata Thunb.
- Cotula bracteolata E.Mey. ex DC.
- Cotula calcicola Jakoet, Mucina & Magee
- Cotula ceniifolia DC.
- Cotula coronopifolia L. – kotula wronogolistna
- Cotula cotuloides (Steetz) Druce
- Cotula cryptocephala Sch.Bip. ex A.Rich.
- Cotula dielsii Muschl.
- Cotula discolor (DC.) J.C.Manning & Mucina
- Cotula duckittiae (L.Bolus) K.Bremer & Humphries
- Cotula eckloniana (DC.) Levyns
- Cotula filifolia Thunb.
- Cotula goughensis Rud.Brown
- Cotula hemisphaerica (Roxb.) Wall. ex C.B.Clarke
- Cotula heterocarpa DC.
- Cotula hispida (DC.) Harv.
- Cotula kotschyi Benth. & Hook.f.
- Cotula laxa DC.
- Cotula leptalea DC.
- Cotula lineariloba (DC.) Hilliard
- Cotula loganii Hutch.
- Cotula macroglossa Bolus ex Schltr.
- Cotula melaleuca Bolus ex Schltr.
- Cotula membranifolia Hilliard
- Cotula microglossa (DC.) O.Hoffm. & Kuntze
- Cotula montana Compton
- Cotula moseleyi Hemsl.
- Cotula myriophylloides Hook.
- Cotula nigellifolia (DC.) K.Bremer & Humphries
- Cotula nudicaulis Thunb.
- Cotula paludosa Hilliard
- Cotula paradoxa Schinz
- Cotula pedicellata Compton
- Cotula pedunculata (Schltr.) E.Phillips
- Cotula perennans Jakoet, Mucina & Magee
- Cotula pruinosa (DC.) Jakoet & Magee
- Cotula pterocarpa DC.
- Cotula pusilla Thunb.
- Cotula rosea (Less.) Bojer ex B.D.Jacks.
- Cotula sericea L.f.
- Cotula socialis Hilliard
- Cotula sororia DC.
- Cotula tenella E.Mey. ex DC.
- Cotula thunbergii Harv.
- Cotula turbinata L.
- Cotula villosa DC.
- Cotula vulgaris Levyns
- Cotula zeyheri Fenzl ex Harv.
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-06-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-06-22] (ang.).
- ↑ a b c d e Cotula L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-22].
- ↑ Cotula L.. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-06-22].
- ↑ a b c Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 61. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 241. ISBN 978-1-107-11502-6.
- ↑ Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 64, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d e Linda E. Watson: Cotula Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-06-20].
- ↑ Genus Cotula L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-06-22].
- ↑ David G. Lloyd, C. J. Webb. The reinstatement of Leptinella at generic rank, and the status of the ‘Cotuleae’ (Asteraceae, Anthemideae). „New Zealand Journal of Botany”. 25, 1, s. 99-105, 1987. DOI: 10.1080/0028825X.1987.10409959.
- ↑ Sven Himmelreich, Ilse Breitwieser, Christoph Oberprieler. Phylogeny, biogeography, and evolution of sex expression in the southern hemisphere genus Leptinella (Compositae, Anthemideae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 65, 2, s. 464-481, 2012. DOI: 10.1016/j.ympev.2012.07.001.
- ↑ A. Jakoet, J.S. Boatwright, L. Mucina, D.U. Bellstedt, A.R. Magee. The Button Daisies: Exploring the transoceanic Cotula species and their relationships in the genus (Asteraceae, Anthemideae). „South African Journal of Botany”. 115, s. 289, 2018. DOI: 10.1016/j.sajb.2018.02.050.
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Autor: SABENCIA Guillermo César Ruiz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cotula coronopifolia. Cótula.
Autor: Dinkum, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cotula lineariloba - Jardin exotique et botanique de Roscoff
Autor: Kevin Thiele from Perth, Australia, Licencja: CC BY 2.0
KRT3300