Krążownik torpedowy

HMS "Archer"
SMS "Panther" (Austro-Węgry)

Krążownik torpedowy – klasa okrętów średniej wielkości, powstała pod koniec XIX wieku, przeznaczona do takich celów, jak ochrona floty przed torpedowcami, przeprowadzanie ataków torpedowych na większe jednostki w składzie zespołów floty, czy zadania zwiadowcze i rozpoznawcze[1][2]. Okręty tego typu miały zazwyczaj wyporność w granicach 700-2000 ton[3], były uzbrojone w podwodne lub nadwodne wyrzutnie torpedowe i kilka armat średniego kalibru (do 152 mm), niektóre z nich miały także wbudowany podwodny taran[4]. Nie były opancerzone lub miały jedynie cienki wewnętrzny pokład pancerny według schematu krążowników pancernopokładowych[3]. Zostały wycofane w większości z użycia już na początku XX wieku w miarę rozwoju kontrtorpedowców. Ich wspólnym niedostatkiem była zbyt niska prędkość, utrudniająca przechwytywanie torpedowców oraz wykonywanie ataków torpedowych. Pojedyncze jednostki, zwłaszcza w mniejszych flotach, przetrwały do okresu po II wojnie światowej[5].

Stanowiły najmniejsze z krążowników. Często krążowniki torpedowe, zwłaszcza mniejsze, są utożsamiane z kanonierkami torpedowymi[5][6], przy tym rozróżnienie między oboma klasami nie jest jednoznaczne i zależy od klasyfikacji w danym państwie. W niektórych państwach krążownikami torpedowymi nazywano okręty większe od kanonierek torpedowych, jak np. w Wielkiej Brytanii, w której jednak nazwa klasy krążowników torpedowych (torpedo cruiser) istniała tylko kilka lat w latach 80. XIX wieku, po czym przeklasyfikowano je na krążowniki III klasy[1]. W Rosji wyróżniano tylko krążowniki torpedowe (minnyj kriejsier), jednakże odpowiadały one w rzeczywistości wielkością (400-750 ton) kanonierkom torpedowym i tak są określane w literaturze[7]. W niektórych krajach okręty odpowiadające wielkością i uzbrojeniem krążownikom torpedowym określane były jako awizo, np. Niemczech[8], Japonii i Francji, a w Austro-Węgrzech - jako "okręty torpedowe" (Torpedoschiff, obok kanonierek torpedowych Torpedofahrzeug)[9]. Nazwa klasy krążowników torpedowych, oprócz Wielkiej Brytanii, istniała m.in. we Włoszech (incrociatore torpediniere)[10], Turcji (torpido-kruvazör, obok kanonierek torpedowych torpido gambot)[11] i Szwecji[5] (Torpedkryssare).


Przykładowe charakterystyki

Nazwa (typ)Państwo /
rok wejścia
do służby
wyporność
(norm.)
długość
/ szerokość, m.
uzbrojenie (liczba x kaliber dział)moc, KM
prędkość, w.
uwagi
ZaraAustro-Węgry
1881
883 t62,71 / 8,2 m4x90 mm, 1x66 mm, 5x47 mm, 2x25 mm, 4 wt 350 mm1800 KM
14 w
Klasyfikowane jako okręt torpedowy[9]
BlitzNiemcy
1883
1463 t78,4 / 9,9 m1x125 mm, 4x87 mm, 1 wt 350 mm (1 stała)
późn. 8x88 mm, 3 wt 350 mm
2800 KM
16 w
Klasyfikowane jako awizo[8]
CondorFrancja
1886
1229 t68 / 9 m5x100 mm, 4x47 mm, 6x37 mm, 4 wt 356 mm3000 KM
17,5 w
pokład pancerny [6]
PantherAustro-Węgry
1886
1557 t73,19 / 10,39 m2x120, 10x47 mm, 2 wt 350 mm5940 KM
18,4 w
lekki pokład pancerny[12]. Klasyfikowane jako okręt torpedowy[9]
Lejtienant IljinRosja
1887
714 t72,3 / 7,4 m7x47 mm, 6x37 mm, 7 wt 381 mm (5 stałych)3500 KM
20,8 w
[7]
HMS ArcherWlk. Bryt.
1888
1770 t73,15 / 10,97 m5x150 mm, 8x47 mm, 3 wt 356 mm3500 KM
17 w
8 okrętów i 2 wcześniejszego typu Scout; lekki pokład pancerny[1]
PartenopeWłochy
1890
821 t73,1 / 8,2 m1x120 mm, 6x57 mm, 3x37 mm, 5 wt 450 mm3884 KM
18 w
8 okrętów[13]
KazarskijRosja
1890
432 t60,2 / 7,4 m6x47 mm, 3x37 mm, 2 wt 381 mm (1 stała)3500 KM
22 w
faktycznie kanonierki torpedowe,
projektu niemieckiego[7]
ÖrnenSzwecja
1897
800 t69,2 / 8,2 m2x120 mm, 4x57 mm, 1 wt 380 mm4000 KM
20 w
5 okrętów, lekki pokład pancerny[5]
NadeżdaBułgaria
1898 wod.
715 t67 / 8,3 m2x100 mm, 2x65 mm, 2x47 mm, 2 wt2600 KM
18 w
Budowy francuskiej, klasyfikowana jako krążownik[14]
AgordatWłochy
1900
1350 t91,6 / 9,3 m12x76 mm, 2 wt 450 mm8000 KM
22 w
[10][13]
Peyk-i ŞevketTurcja
1907
775 t80 (mp.) / 8,4 m2x105 mm, 6x57mm, 2x37mm, 3 wt 450 mm5100 KM
22 w
2 okręty, klasyfikowane jako krążowniki torpedowe[11]
UruguayUrugwaj
1910
1400 t84,8 / 9,5 m2x120 mm, 4x76mm, 6x37mm, 2 wt 450 mm8000 KM
23 w
budowy niemieckiej, klasyfikowany jako krążownik[15]

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c Gardiner, Chesneau i Kolesnik (red.) 1979 ↓, s. 80-81.
  2. Torpedo Cruiser (ang.). Global Security. [dostęp 2010-09-21].
  3. a b Na podstawie Gardiner, Chesneau i Kolesnik (red.) 1979 ↓
  4. Bernard Ireland: The Illustrated Guide To Destroyers And Frigates. 2009. ISBN 978-1-84681-336-8. (ang.)
  5. a b c d Adam Fleks, Szwedzkie krążowniki torpedowe, "Okręty Wojenne" nr 19, 1997, ss. 6-9
  6. a b Gardiner, Chesneau i Kolesnik (red.) 1979 ↓, s. 324.
  7. a b c Gardiner, Chesneau i Kolesnik (red.) 1979 ↓, s. 202-203.
  8. a b Gardiner, Chesneau i Kolesnik (red.) 1979 ↓, s. 256
  9. a b c Erwin Sieche, Torpedoschiffe und Zerstörer der K. u. K. Marine. Wölfersheim-Berstadt: Podzun-Pallas-Verlag, 1996, Marine-Arsenal: Band 34. ISBN 3-7909-0546-1. s.3-7 (niem.) i René Greger, Austro-Hungarian Warships of World War I. London: Ian Allan, 1976. ISBN 0-7110-0623-7. s. 27 i 102 (ang.).
  10. a b Agordat - Incrociatore torpediniere w serwisie Marina Militare - Ministero Della Difesa [dostęp 22-3-2014]
  11. a b Bernd Langensiepen, The Ottoman steam navy 1828-1923, Ahmet Güleryüz, James Cooper, London: Conway Maritime Press, 1995, s. 148-149, 157, ISBN 0-85177-610-8, OCLC 32707576 (ang.).
  12. Gardiner, Chesneau i Kolesnik (red.) 1979 ↓, s. 277.
  13. a b Gardiner, Chesneau i Kolesnik (red.) 1979 ↓, s. 347-348
  14. Gardiner, Chesneau i Kolesnik (red.) 1979 ↓, s. 415.
  15. S.W. Patianin, M.S. Barabanow, N.W. Mitiukow: Korabli Wtoroj mirowoj wojny. WMS stran Łatinskoj Amieriki i Azji, "Morskaja Kampania" 4/2008, (ros.) s.35

Bibliografia

  • Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene Kolesnik (red.): Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860-1905. London: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 0-85177-133-5. (ang.)

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

HMS Archer Devonport 1888 AWM 302141.jpeg
AWM caption : "DEVONPORT, ENGLAND. C.1888. PORT SIDE VIEW OF THE TORPEDO CRUISER HMS ARCHER. SHE IS PAINTED WHITE FOR SERVICE ON THE CHINA STATION. NOTE THE 6 INCH GUNS IN SHIELDS ALONG HER SIDE AND THE TORPEDO TUBES INSET INTO HER SIDE FORE AND AFT. ANOTHER TORPEDO TUBE PROTRUDES FROM HER BOW."
K.u.k. SMS Panther.jpg
Light Cruiser SMS Panther (Austria-Hungary)