Królestwo Kongo
1390–1914 | |||
| |||
![]() | |||
Stolica | M’banza-Kongo | ||
---|---|---|---|
Ustrój polityczny | |||
Typ państwa | |||
Pierwszy Król | Lukeni lua Nimi | ||
Ostatni Król | Manuel III | ||
Zależne od | Portugalia (od 1857) | ||
Data powstania | 1390 | ||
Obalenie króla | Przez Portugalię | ||
![]() Królestwo Kongo w roku 1711 |
Królestwo Kongo – państwo historyczne w środkowo-zachodniej Afryce ze stolicą w Mbanza Kongo. Powstało w XIV wieku w dolnym biegu rzeki Kongo. Szczyt rozwoju osiągnęło w XV–XVI wieku.
Historia
Królestwo Kongo znajdowało się w środkowo-zachodniej Afryce, na południe od rzeki Kongo na terytorium współczesnej Angoli i Demokratycznej Republiki Konga[2]. Wedle tradycji jego początki mają sięgać ok. 1300 roku[3]. Królestwo zostało prawdopodobnie założone przez Lukeni Lua Nimi ok. 1390 roku jako luźna federacja małych państw[2]. Lukeni Lua Nimi (zwany także Ntinu, Wene i Nimi) był wodzem ludu Bakongo – jeszcze za jego życia podbite zostały dotychczasowe wodzostwa, a z czasem także podporządkowane zostały okoliczne państwa: Loango, Kakongo, Ngoyo i Ndongo[3][4]. Stolicą królestwa było M’banza-Kongo (w północnej części współczesnej Angoli[5]), a prowincje pierwotnej federacji obejmowały Soyo, Mbata, Nsundi, Mpangu, Mbamba i Mpemba[2].
W 1482 roku do Konga przybył portugalski odkrywca Diogo Cão, który jako pierwszy Europejczyk dotarł do ujścia rzeki Kongo[6]. Portugalczycy przybyli do Kongo w 1483 roku[2]. 3 maja 1491 roku władca Konga, Nzinga-a-Nkwu, przyjął chrześcijaństwo (odtąd znany jest jako Jan I)[3][7]. Chrześcijaństwo przyjął także jego syn Nzinga Mbemba, który przybrał imię Alfons[2]. Alfons, który został władcą królestwa ok. 1509 roku, poszerzył terytorium państwa, scentralizował administrację i zacieśnił kontakty z Portugalczykami[2]. Portugalczycy, osiedli na terenie Kongo, zajmowali się handlem niewolnikami[2]. Doprowadziło to do konfliktu z Alfonsem, który w 1526 roku zorganizował administrację handlu niewolnikami, by zapewnić, by ludzie nie byli nielegalnie zniewalani i wywożeni[2]. Po śmierci Alfonsa w 1542 roku doszło do walk o sukcesję[2].
Rozwój niewolnictwa, konflikty między władcami, prowincjonalnymi naczelnikami i Portugalczykami doprowadziły w XVI wieku do upadku państwa. W latach 60. XVI wieku kraj został spustoszony przez najazd ludów Jaga[2]. Najeźdźcy zostali odparci dopiero z pomocą Portugalczyków w latach 1571–1572, co spowodowało popadnięcie kraju w zależność od nich. Álvaro I Nimi a Lukeni pozwolił Portugalczykom na osiedlenie się w Luandzie i utworzenie kolonii (późniejszej Angoli)[2]. W 1596 roku w stolicy Konga zwanej São Salvador (przed chrystianizacją kraju i współcześnie – M’banza-Kongo) powstało samodzielne biskupstwo[3].
Stosunki z Angolą nie były dobre – w 1622 roku gubernator Angoli najechał południowe Kongo, a w latach 1641–1648, podczas najazdu Holendrów na tereny portugalskie, władca Kongo Garcia II Nkanga a Lukeni stanął po stronie Holandii, która zajęła część Angoli[2]. Spory między Kongo a Portugalią doprowadziły do konfrontacji zbrojnej – 29 października 1665 roku doszło do bitwy pod Mbwilą, w której zginął władca António I Nwita a Nkanga[2]. Po jego śmierci Kongo przestało być zjednoczonym królestwem[2].
Rywalizacja o władzę pomiędzy dwoma frakcjami doprowadziła do wybuchu krwawej wojny domowej, która trwała przez prawie cały XVII w.[2] Opuszczona stolica została przejęta przez członków ruchu religijnego antonianizmu pod przywództwem prorokini Kimpy Vity (1682–1706) z zamiarem utworzenia nowego królestwa chrześcijańskiego[2]. Próba podboju Kongo przez Portugalczyków zakończyła się ich klęską 17 października 1670 roku w bitwie pod Kitombo[8]. Pedro IV Agua Rosada Nsamu odbił stolicę i przywrócił królestwo w 1709 roku[2].
W XVIII w. krajem rządzono w systemie rotacyjnym, który zapewnił stabilność przez pewien czas[2]. Jednak kolejne konflikty wewnętrzne osłabiły kraj i Portugalia interweniowała w sporze o sukcesję po śmierci Henrique II i wsparła przejęcie władzy przez Pedro V[2]. W 1885 roku Pedro V podpisał traktat, czyniąc Królestwo Kongo państwem wasalnym Portugalii[9]. Bunt przeciwko rządom Portugalii i spisek królów pod dowództwem Álvaro Buta w latach 1913–14 został stłumiony i doprowadził do ostatecznego upadku królestwa[2]. W 1914 roku zostało ono zintegrowane z portugalską kolonią Angoli[2].
Gospodarka
Gospodarka królestwa Kongo opierała się na handlu[5]. Funkcje waluty pełniły początkowo m.in. muszle porcelanek[5]. Portugalczycy wprowadzili niewolnictwo i handel niewolnikami[5]. Państwo czerpało duże zyski ze sprzedaży niewolników. Szacuje się, że z dzisiejszej Angoli do Brazylii, Kuby i Dominikany wywieziono około 4 mln ludzi[10].
Zobacz też
- władcy Kongo
Przypisy
- ↑ Ratajski i Szymański 1967 ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Encyclopædia Britannica 2020 ↓.
- ↑ a b c d Otałęga 2002 ↓.
- ↑ Pasierbiński 1970 ↓.
- ↑ a b c d Shillington 2013 ↓, s. 507.
- ↑ Encyclopædia Britannica 2016 ↓.
- ↑ Encyklopedia PWN ↓.
- ↑ Martin James 2018 ↓, s. 50.
- ↑ LaGamma 2015 ↓, s. 15.
- ↑ Kapuściński 2007 ↓, s. 128–132.
Bibliografia
- Kongo, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2020-04-25] (ang.).
- Diogo Cão, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2020-04-25] (ang.).
- Konga, Demokratyczna Republika. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-04-25] .
- Ryszard Kapuściński: Jeszcze dzień życia. Warszawa: Czytelnik, 2007. ISBN 978-83-07-03108-8. (pol.).
- Alisa LaGamma: Kongo: Power and Majesty. Metropolitan Museum of Art, 2015. ISBN 978-1-58839-575-7. [dostęp 2020-04-125]. (ang.).zły zapis daty dostępu
- Battle of Kitombo. W: W. Martin James: Historical Dictionary of Angola. Rowman & Littlefield, 2018. (ang.).
- Tshilemale Mukenge: Culture and Customs of the Congo. 2001. ISBN 978-0313314858. (ang.).
- Zdzisława Otałęga (red.): Encyklopedia historyczna świata. T. XII. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2002, s. 395-397. ISBN 83-85909-48-6. (pol.).
- Tadeusz M. Pasierbiński: Kongo – nie tylko tam-tamy. Iskry, 1970. (pol.).
- Lech Ratajski, Edward Szymański: Kongo Kinszasa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967. (pol.).
- Kevin Shillington: Encyclopedia of African History. Routledge, 2013. ISBN 978-1-135-45669-6. [dostęp 2020-04-25]. (ang.).
Media użyte na tej stronie
São Salvador, capital of the Kingdom of Kongo, in the late 17th century
Autor: Gabagool, Licencja: CC BY 3.0
Map of the Kingdom of Kongo, c. 1600. (Partially based on Atlas of World History (2007) - The World 1500-1600, map
Manikongo João I of Kongo, alias Nzinga a Nkuwu or Nkuwu Nzinga.