Kroniki Riddicka: Ucieczka z Butcher Bay

Kroniki Riddicka:
Ucieczka z Butcher Bay

The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay
ProducentStarbreeze Studios
Tigon Studios
WydawcaVivendi Games
DystrybutorPL: Nicolas Games[1], CD Projekt (Windows)
ReżyserFredrik Ljungdahl
Jens Andersson
ArtystaJens Matthies
Główny programistaMagnus Högdahl
ScenarzystaMikael Säker
John Zuur Platten
Flint Dille
SilnikStarbreeze Engine
Aktualna wersja1.1 (Windows)
Data wydaniaXbox
Am.Płn.: 1 czerwca 2004
EU: 13 sierpnia 2004
Microsoft Windows
EU: 3 grudnia 2004
Am.Płn.: 8 grudnia 2004
PL: 28 lutego 2005[1]
Gatunekstrzelanka pierwszoosobowa, przygodowa gra akcji, skradanka
Tryby grygra jednoosobowa
Kategorie wiekoweESRB: Mature
PEGI: 16[2]
Wymagania sprzętowe
PlatformaXbox, Microsoft Windows
KontynuacjaKroniki Riddicka: Assault on Dark Athena

Kroniki Riddicka: Ucieczka z Butcher Bay (ang. The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay) – gra komputerowa stanowiąca połączenie strzelanki pierwszoosobowej oraz skradanki, wyprodukowana przez Starbreeze Studios i wydana przez Vivendi Games. Jej premiera nastąpiła w czerwcu 2004 roku na konsoli Xbox. W grudniu tego samego roku pod nazwą The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay – Developer's Cut ukazała się na komputerach osobistych z systemami Windows; w Polsce ta wersja została wydana przez firmę Nicolas Games w lutym 2005 roku. Gra ukazała się równolegle z fantastycznonaukowym filmem Kroniki Riddicka, a w tworzenie gry był zaangażowany Vin Diesel, aktor grający rolę Richarda B. Riddicka, głównego bohatera obu dzieł.

Tytuł przedstawia losy Riddicka, antybohatera znanego z filmów Pitch Black i Kroniki Riddicka, który próbuje uciec z pilnie strzeżonego więzienia Butcher Bay. Projektanci Ucieczki z Butcher Bay skupili się na przedstawieniu postaci Riddicka podczas ucieczki z więzienia, aby zróżnicować grę względem filmu. Na kształt tytułu miały wpływ takie produkcje jak film Ucieczka z Alcatraz oraz gry komputerowe Half-Life i Tom Clancy’s Splinter Cell.

Ucieczka z Butcher Bay została bardzo dobrze przyjęta przez krytyków, którzy chwalili jej oprawę graficzną oraz integrację elementów gier akcji, skradanek oraz przygodowych. Za wadę produkcji uznano natomiast brak trybu gry wieloosobowej. W 2009 roku został wydany remake produkcji połączony z jej kontynuacją zatytułowany Kroniki Riddicka: Assault on Dark Athena. W 2013 roku ujawniono, że w produkcji znajduje się trzecia gra z Riddickiem.

Fabuła

Świat gry i postacie

Ucieczka z Butcher Bay rozgrywa się w futurystycznym świecie science fiction z serii The Chronicles of Riddick[3] i jest prequelem filmów Pitch Black i Kroniki Riddicka[4]. Miejscem akcji tytułu jest Butcher Bay – najpilniej strzeżone więzienie w kosmosie, z którego nie uciekł jeszcze żaden więzień[5][6][2]. Znajdujący się na jałowej planecie ośrodek obejmuje trzy obszary o wzrastającym poziomie bezpieczeństwa i podziemną kopalnię[7].

Protagonistą gry jest Richard B. Riddick (Vin Diesel), morderca niedawno zamknięty w Butcher Bay[8][9]. Riddick stara się wydostać z więzienia na wszelkie możliwe sposoby[6]. Został pochwycony przez Williama J. Johnsa (Cole Hauser) – łowcę nagród, z którym skonfrontował się już wcześniej[8]. Naczelnikiem Butcher Bay jest mężczyzna o imieniu Hoxie (Dwight Schultz)[9][10], a Abbott (Xzibit) to nielubiany przez więźniów strażnik, któremu Riddick się naraża[5][11]. Papież Joe (Willis Burks II) to obłąkany starzec zamieszkujący tunele ściekowe pod więzieniem i pomagający bohaterowi[11][12].

Streszczenie

Intro gry pokazuje Riddicka zabijającego zwierzę w jaskini na lodowym pustkowiu. Następnie odzywa się do niego kobiecy głos, który wspomina jego oczy i powoduje, że przypomina on sobie wydarzenia z Butcher Bay.

Riddick jest transportowany do więzienia przez Johnsa, który chce dostać za niego nagrodę. Na lądowisku Riddick skręca kark Johnsowi i ucieka kanałami wentylacyjnymi. Po dotarciu na powierzchnię okazuje się, że był to sen bohatera, którego budzi Johns.

Johns spotyka się z Hoxim, aby ustalić swoje wynagrodzenie[9]. Potem Abbott eskortuje Riddicka do jego celi. Bohater zaznajamia się z więźniami, zabija Rusta (przywódcę gangu) i w końcu wywołuje zamieszki, które pozwalają mu na ucieczkę do kanałów. Tam spotyka Papieża Joego i walczy z mutantami, aby odzyskać jego radio[13]. Joe przeprowadza na Riddicku operację, dzięki której zyskuje on swój niezwykły wzrok[11]. Następnie dociera do kwater strażników i przebiera się w mundur, by przejść niepostrzeżenie. Drogę blokuje mu skaner siatkówki, który wymaga oczu prawdziwego strażnika, więc Riddick postanawia wziąć oczy Abbotta. Po walce w jego mieszkaniu Johns powstrzymuje Riddicka przed zabiciem strażnika.

Riddick zostaje przeniesiony do strefy o większym poziomie bezpieczeństwa. Tam bierze udział w walkach na pięści, na końcu zabijając obecnego mistrza, strażnika Bama. Zostaje zabrany do pomieszczenia, w którym czekają na niego inni strażnicy i wyleczony Abbott, by go zabić. Riddick pokonuje ich, zabija Abbotta i szuka innej drogi ucieczki. Znajduje ukryte przejście do windy, która zabiera go do placówki górniczej. Poznaje tam Jaggera Valance'a (Ron Perlman)[12], chce mu pomóc w ucieczce. Konstruuje bombę, którą Riddick podkłada w miejsce wycieku gazu. Potem bohatera łapią strażnicy, jednak z powodu ataku obcych stworzeń na kopalnię spowodowanego przez wybuch bomby, udaje mu się uciec z Valance'em. Plany rujnuje mu znowu Johns, z którym walczy, a Valance strzela do nich obu (przypadkowo do Riddicka). Valance'a zabijają strażnicy, a bohater spotyka się z naczelnikiem i zostaje przeniesiony do obszaru o jeszcze większych zabezpieczeniach, gdzie więźniowie są przetrzymywani w komorach krionicznych[7]. Jest codziennie wybudzany na kilka minut; udaje mu się znaleźć lukę w systemie, dzięki czemu ucieka. Potem przechwytuje mecha i walcząc z przeciwnikami, zmierza do Hoxie'ego[14].

Zdenerwowany więzienną biurokracją Johns pomaga Riddickowi ominąć strażników. Riddick go ogłusza i wlatuje statkiem do biura naczelnika, który wzywa dwa roboty strażnicze. Riddick je niszczy, a Hoxie się poddaje i przekazuje kody do jego statku, którym bohater i Johns uciekają w przebraniu. Hoxie zostaje zabity przez dwóch strażników, którzy po wejściu do biura mylą go z Riddickiem, gdyż jest ubrany w jego strój.

Rozgrywka

W Ucieczce z Butcher Bay gracz wciela się w Richarda B. Riddicka, a jego celem jest tytułowa ucieczka z więzienia Butcher Bay[5]. Gra łączy w sobie elementy różnych gatunków gier komputerowych, takich jak strzelanki pierwszoosobowe, przygodowe gry akcji i skradanki[15][6], a przedstawiona jest głównie z perspektywy pierwszej osoby, która w niektórych momentach zmienia się w perspektywę trzeciej osoby[16][2]. W przeciwieństwie do wielu strzelanek pierwszoosobowych gra nie zawiera wyświetlacza HUD[15]; wskazówki na ekranie pojawiają się jedynie przy zmianie broni[8], podnoszeniu przedmiotów oraz zmianie stanu zdrowia postaci[5]. Pasek zdrowia może być uzupełniany w wyznaczonych miejscach w trakcie gry[17]; możliwe jest także jego wydłużenie. Znajdując paczki papierosów ukryte na poziomach, gracz odblokowuje związane z produkcją materiały wideo i grafiki koncepcyjne[11].

Gracz może rozmawiać z rezydentami zakładu i otrzymywać od nich zadania[18], informacje, przedmioty i inne nagrody za wykonane cele[3]. Pomiędzy postacią gracza a strażnikami i więźniami często dochodzi do walki[5][18]. Gracz może atakować gołymi rękoma lub bronią białą (m.in. kastetami, pałkami). Możliwe jest łączenie ciosów w sekwencje combo[15][8][7]. System zabezpieczeń skanujący DNA początkowo powstrzymuje Riddicka przed używaniem broni palnej, jednak wraz z postępami w rozgrywce gracz uzyskuje do niej dostęp[15][8][9].

Gdy postać gracza kuca, aktywowany zostaje tryb skradania pozwalający na ciche poruszanie się. W tym trybie ekran gry jest zabarwiony na niebiesko, tak długo jak postać gracza pozostaje niewidoczna dla przeciwników[16]. Dzięki temu gracz może przemieszczać zwłoki i ukrywać się[16][3]. Ponadto, jeśli Riddick zaatakuje nieświadomego jego obecności wroga, natychmiast go zabija; może na niego zeskoczyć lub wyeliminować z zaskoczenia[5][9]. W czasie gry Riddick zdobywa błonę odblaskową, która pozwala mu widzieć w ciemności, jednak chwilowo oślepia go, jeśli użyje jej w jasno oświetlonych obszarach[8][13].

Tworzenie

(c) Andre Luis, CC BY-SA 3.0
Aktor Vin Diesel wcielił się w rolę Riddicka w Ucieczce z Butcher Bay i pomagał w jej tworzeniu.

Ucieczka z Butcher Bay została stworzona przez szwedzkie studio Starbreeze Studios i wydana przez Vivendi Games oraz założoną przez Vina Diesela firmę Tigon Studios. Vivendi Games otrzymało licencję na wykorzystanie marki The Chronicles of Riddick od Universal Studios Consumer Products Group; obie firmy należały do Vivendi Universal. Tytuł zapowiedziano w marcu 2004 roku jako grę na konsolę Xbox. Cos Lazouras z Tigon Studios stwierdził, że będzie ona opowiadała oddzielną historię w celu ukazania, jak Riddick stał się tak złożoną postacią[19].

W przeciwieństwie do innych gier opartych na filmach, które często przedstawiały te same wydarzenia, co materiał źródłowy, zespół produkcyjny Ucieczki z Butcher Bay skupił się na zróżnicowaniu gry od filmu Kroniki Riddicka[20]. Postanowili przedstawić postać Riddicka podczas ucieczki z więzienia, a inspiracje czerpali z takich filmów jak Ucieczka z Alcatraz, a także z gier komputerowych GoldenEye 007 czy serii Tom Clancy’s Splinter Cell[21][22]. Sekwencja początkowa, w której Riddick jest eskortowany do Butcher Bay[23], stanowi hołd dla gry Half-Life, a przy projektowaniu mechaniki walki wręcz Starbreeze wzorowało się na serii Punch-Out!![21]. Twórcy skupili się na trybie dla jednego gracza, pomijając tryb wieloosobowy; studio stwierdziło, że jego stworzenie wymagałoby dwa razy większego zespołu projektantów oraz dodatkowego roku pracy[24][22].

Vin Diesel, aktor grający głównego bohatera serii The Chronicles of Riddick, udzielił swojego głosu i wizerunku w grze. Wraz z reżyserem Davidem Twohym współpracował też przy tworzeniu fabuły produkcji i projektowaniu postaci; scenariusze gry i filmu powstawały równocześnie[25]. Zgodnie z instrukcjami twórców filmu projektanci nie wyjaśnili dokładnie pochodzenia wyjątkowego wzroku bohatera[26]. Podczas sesji nagrywania dialogów Diesel dostarczył wskazówek głównemu scenarzyście gry; spowodowało to przepisanie rozmów w celu zmniejszenia kwestii Riddicka, gdyż aktor uważał, że postać odzywa się zbyt często[27].

Pracownicy Starbreeze zamierzali umieścić w Ucieczce z Butcher Bay bardziej złożoną mechanikę fabularną, lecz opinie Diesela i testerów gry odwiodły ich od tego pomysłu. Starszy producent Peter Wanat powiedział, że aby gra była grywalna, celowo próbowali ograniczyć liczbę trudnych i skomplikowanych składników RPG[27]. Inne usunięte elementy to batog posiadany przez strażnika Abbotta i 25-minutowa walka z finałowym bossem[21][28]. Będąca w produkcji edycja gry na PlayStation 2 została anulowana, aby firma mogła skupić się na wersji dla Xboksa[29].

Gra używa techniki mapowania normalnych, która pozwala na nałożenie szczegółowych tekstur na modele postaci z niższą liczbą wielokątów, dzięki czemu osiągnięto bardziej szczegółowa grafikę z małą stratą klatek na sekundę[30]. Zastosowano także dynamiczne oświetlenie z szablonowym cieniowaniem (ang. stencil shadowing) oraz efekt samocieniowania (ang. self-shadowing)[31].

Tworzenie Ucieczki z Butcher Bay ukończono w 18 miesięcy[20]. W maju 2004 roku Vin Diesel promował grę i film na targach Electronic Entertainment Expo (E3)[32]. W Stanach Zjednoczonych wydano ją 1 czerwca 2004 roku, na krótko przed ukazaniem się Kronik Riddicka w kinach[33]. Zamówione przed premierą egzemplarze gry zawierały płytę DVD z materiałami promocyjnymi, takimi jak interaktywny poradnik i ujęcia z filmu[34]. Ścieżka dźwiękowa gry, skomponowana przez Gustafa Grefberga, została 24 czerwca 2004 roku udostępniona przez Vivendi do pobrania za darmo[35].

W lipcu 2004 roku Vivendi potwierdziło plotki o tworzeniu portu Ucieczki z Butcher Bay na system operacyjny Windows, który zatytułowano The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay – Director's Cut[36]. Cechuje się on występowaniem wyższej rozdzielczości ekranowej, dodatkowymi paczkami papierosów, nowymi scenami, w których Riddick przejmuje zmechanizowany pancerz oraz komentarzem deweloperskim, który opisuje szczegółowo proces tworzenia gry i podjęte decyzje projektowe[37]. Wersja reżyserska miała premierę 8 grudnia w Stanach Zjednoczonych[38].

Odbiór

 Recenzje
Oceny
PublikacjaOcena
PCXbox
1UP.comA+[5]A[39]
Computer and Video Games8,6/10[8]8,3/10[11]
Eurogamer9/10[18]9/10[10]
Game Informer9,5/10[40]
GamesRadar8/10[41]
GRY-OnLine9/10[42]
GameSpot9,3[43]9,3[6]
GameSpy4.5/5 gwiazdek[44]4.5/5 gwiazdek[9]
GameZone9,2/10[3]9,2/10[45]
IGN8,8/10[46]8,5/10[12]
Oceny agregowane
GameRankings90,95%[47]88,61%[48]
Metacritic90/100[49]89/100[50]

Ucieczka z Butcher Bay została entuzjastycznie przyjęta przez krytyków[49][50][47][48]. Niektórzy z nich uznali grę za dzieło lepsze od jej kinowego odpowiednika i nazwali wyjątkiem wśród tytułów opartych na tworach filmowych, które zwykle cechowały się przeciętną jakością[6][51][52]. Wersja produkcji na konsolę Xbox w czerwcu 2004 roku była jedną z najlepiej sprzedających się gier na jakiejkolwiek platformie i do sierpnia 2004 wykupiono 159 tys. jej egzemplarzy[36][53]; później wydano ją w serii Platinum Hits[54]. Wersja na komputery osobiste natomiast po sześciu miesiącach sprzedała się w liczbie 32 500 kopii[55].

Styl rozgrywki Ucieczki z Butcher Bay został porównany do strzelanek pierwszoosobowych z serii Far Cry i Half-Life[56][57][52] oraz do skradanek Splinter Cell[14], Metal Gear[11] i Thief[56]. Recenzenci obdarzyli uznaniem różnorodność rozgrywki[10][37]: Jeremy Zoss z „Game Informera” stwierdził, że każdy aspekt gry został fachowo zaimplementowany[58], a Greg Kasavin z GameSpotu uznał, że produkcja skutecznie i innowacyjnie łączy strzelaniny, walkę na pięści, skradanie i elementy przygodowe[43]. Mechanika skradania gry była powszechnie chwalona[10][56], natomiast z mniejszym entuzjazmem niektórzy krytycy potraktowali elementy strzelanki pierwszoobowej[57][59]. Recenzenci docenili też system sterowania, między innymi opartą na gałce analogowej walkę wręcz w wersji na Xboksa[15][10][58][57]. Zastosowanie zdolności błony odblaskowej Riddicka zostało również dowartościowane[56][60], choć według magazynu „Computer and Video Games” nie różni się ona niczym od noktowizorów z innych gier tego typu i mogłaby być o wiele bardziej rozbudowana[11].

Pozytywnie wypowiadano się o oprawie graficznej tytułu, szczególnie wersji na Xboksa[10][58][61], którą porównano do gier Doom 3 i Half-Life 2[58][59]. Michael Lafferty z GameZone oznajmił, że grafika gry wynosi gatunek na nowy poziom[45]. Tekstury i oświetlanie były wymieniane jako największe jej zalety[45][59], zwłaszcza z powodu roli cieni w rozgrywce[18][62]. Modele postaci i mimika twarzy zostały uznane za bardzo realistyczne; chwalono szczególnie postać Riddicka[16][8][18][10]. Serwis GameSpot docenił przywiązanie twórców do szczegółów, zwracając uwagę na dziury po kulach, które początkowo żarzą się i dymią, a potem stopniowo chłodnieją i ciemnieją[16]. Część recenzentów narzekało jednak na błędy graficzne[37][58], za przykład podając widoczność pocisków smugowych przez ściany[43]. Więzienie Butcher Bay zostało uznane za przekonująco ukazane, a Shawn Elliott ze strony 1UP.com porównał je do uniwersum serii Obcy[5][16][10]. Redaktorzy z IGN-u stwierdzili, że Butcher Bay sprawia wrażenie realności i łatwo się w nie wczuć[37].

Oprawa dźwiękowa Ucieczki z Butcher Bay była głównie dobrze oceniana[46][45], a krytycy chwalili aktorów głosowych; szczególne wyróżnienie otrzymały występy Vina Diesela i Cole’a Hausera[58][63][64]. Według Jakuba Wojnarowicza ze strony FiringSquad muzyka w grze nie jest porywająca, ale nie jest też kiepska[62]. IGN stwierdził, że muzyka nie zapada w pamięć, ale nie jest zła[12]. „Sunday Herald Sun” nazwał aktorów głosowych zaskakująco dobrymi[65]. Powszechnie krytykowano długość rozgrywki; recenzenci zauważyli, że tytuł można skończyć w osiem do piętnastu godzin[5][46][58]. Niektórzy krytycy byli zawiedzeni brakiem trybu dla wielu graczy[18][46][41]; „Computer and Video Games” nazwał to niewykorzystaną szansą[8]. „Game Informer” stwierdził, że mimo krótkiej kampanii i braku gry wieloosobowej, każdy posiadacz Xboksa powinien ją kupić[58].

Zajmujący się grami wideo profesor James Paul Gee z Arizona State University użył Ucieczki z Butcher Bay w swoich badaniach, omawiając związek Riddicka z bohaterem serii Thief Garrettem i bezimiennym żołnierzem z Full Spectrum Warrior[66].

Nagrody

Obie wersje gry otrzymały nagrody od redaktorów serwisów IGN[12][46], GameSpot[6][43] i GameSpy[9][44]. Wersja na komputery osobiste w grudniu 2004 roku była grą miesiąca na PC według IGN-u[67]. W 2007 roku IGN przyznał jej 12. miejsce na liście 25 najlepszych gier wszech czasów na Xboksa[68]. „Game Informer” umieścił Ucieczkę z Butcher Bay na 8. miejscu na podobnej liście z 2008 roku[69]. Była nominowana do nagrody gra roku 2004 przez serwis GameSpot[70], lecz przegrała z World of Warcraft[71]. W 2007 roku na liście 101 najlepszych gier na PC magazynu Computer and Video Games zajęła 98 miejsce[72]. W 2004 roku na konferencji Digital Entertainment Conference zorganizowanej przez tygodnik „Billboard” Riddick został nominowany w kategorii najlepsza postać w grze komputerowej[73], a podczas Golden Joystick Award w kategorii „Unsung Hero Game of the Year”[74]. GamesRadar umieścił Ucieczkę z Butcher Bay na liście „Top 7 movie games that don't suck” i stwierdził, że gra była sukcesem na niemal każdym poziomie[75]. Czasopismo „CD-Action” w plebiscycie na najlepszą grę dziesięciolecia z 2006 roku umieściło ją na 46. miejscu[76].

Kontynuacje

W kwietniu 2009 roku na platformy Windows, Xbox 360 i PlayStation 3 została wydana gra Kroniki Riddicka: Assault on Dark Athena, która zawiera odświeżoną wersję Ucieczki z Butcher Bay oraz kontynuującą jej fabułę kampanię Assault on Dark Athena[77]. Riddick musi się w niej zmierzyć z załogą statku Dark Athena, która go uprowadziła niedługo po ucieczce z Butcher Bay. Produkcja została stworzona przez twórców oryginału, Starbreeze Studios, i wydana przez Atari[77]. Cechuje się ulepszoną oprawą graficzną i obecnością trybu gry wieloosobowej[77].

W lipcu 2013 roku Vin Diesel ujawnił, że firma Starbreeze Studios wraz z Tigon Studios pracuje nad trzecią grą komputerową z Riddickiem w roli głównej, która ma być grą w stylu MMO i koncentrować się na pracy najemników[78].

Przypisy

  1. a b W poniedziałek premiera Kronik Riddicka (pol.). Gry-Online, 2005-02-24. [dostęp 2013-08-28].
  2. a b c Kroniki Riddicka: Ucieczka z Butcher Bay (PC) (pol.). Gry-Online. [dostęp 2013-08-28].
  3. a b c d Justin Raymond: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay – Director's Cut Review. GameZone, 2004-12-28. [dostęp 2013-08-28].
  4. Top 10 movie tie-in video games (ang.). The Telegraph. [dostęp 2014-09-08].
  5. a b c d e f g h i Shawn Elliott: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay -- Developer's Cut Review. 1UP.com, 2005-03-22. [dostęp 2013-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-15)].
  6. a b c d e f Greg Kasavin: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Review for Xbox. GameSpot, 2004-06-01. [dostęp 2013-08-28].
  7. a b c Douglass C. Perry: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Review (page 2). IGN, 2004-05-28. [dostęp 2013-08-28].
  8. a b c d e f g h i PC Review: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay. Computer and Video Games, 2005-01-01. [dostęp 2013-08-28].
  9. a b c d e f g Bryn Williams: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay Review. GameSpy, 2004-06-01. [dostęp 2013-08-28].
  10. a b c d e f g h Tom Bramwell: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Review. Eurogamer, 2004-06-10. [dostęp 2013-08-28].
  11. a b c d e f g Xbox Review: The Chronicles Of Riddick Escape From Butcher Bay. Computer and Video Games, 2004-08-17. [dostęp 2013-08-28].
  12. a b c d e Douglass C. Perry: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Review (page 5). IGN, 2004-05-28. [dostęp 2013-08-28].
  13. a b The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay Review – Xbox Review. PALGN, 2004-08-21. [dostęp 2013-08-28].
  14. a b Air Hendrix: Review: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay (Xbox). GamePro, 2004-06-11. [dostęp 2009-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-04)].
  15. a b c d e Greg Kasavin: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Review for Xbox (page 2). GameSpot, 2004-06-01. [dostęp 2013-08-28].
  16. a b c d e f Greg Kasavin: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Review for Xbox – Page 3. GameSpot, 2004-06-01. [dostęp 2013-08-28].
  17. Aaron Boulding: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay Preview (page 2). IGN, 2004-01-26. [dostęp 2013-08-28].
  18. a b c d e f Kristan Reed: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Review. Eurogamer, 2004-12-14. [dostęp 2013-08-28].
  19. VU Games Announces The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay. GameSpot, 2004-03-11. [dostęp 2013-08-28].
  20. a b Douglass C. Perry: Epilogue: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay. IGN, 2004-09-01. [dostęp 2013-08-28].
  21. a b c Douglass C. Perry: Epilogue: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay, Pt. 2 (page 3). IGN, 2004-09-02. [dostęp 2013-08-28].
  22. a b Douglass C. Perry: Epilogue: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay, Pt. 2 (page 2). IGN, 2004-09-02. [dostęp 2013-08-28].
  23. Douglass C. Perry, Goldstein, Hilary: Pre-E3 2004: The Chronicles of Riddick Hands-on (page 2). W: Xbox [on-line]. IGN, 2004-04-29. [dostęp 2013-08-28].
  24. Douglass C. Perry: Epilogue: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay, Pt. 2. IGN, 2004-09-02. [dostęp 2013-08-28].
  25. Curt Feldman: Q&A: Tigon Studios' Cos Lazouras. GameSpot, 2004-06-12. [dostęp 2013-08-28].
  26. Douglass C. Perry: Epilogue: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay (page 3). IGN, 2004-09-01. [dostęp 2013-08-28].
  27. a b Douglass C. Perry: Epilogue: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay (page 2). IGN, 2004-09-01. [dostęp 2013-08-28].
  28. Douglass C. Perry: Epilogue: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay, Pt. 2 (page 4). IGN, 2004-09-02. [dostęp 2013-08-28].
  29. Matt Leone: Inside Starbreeze:The Secret History of the Riddick Team. 1UP.com, 2011-06-02. s. 3. [dostęp 2013-08-28].
  30. Bryn Williams: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay Review (page 2). GameSpy, 2004-06-01. [dostęp 2013-08-28].
  31. Tom Bramwell: Chronicling Riddick: Journey To Butcher Bay. Eurogamer, 2004-06-09. [dostęp 2013-08-28].
  32. Spence D.: Riddick Rules E3. IGN, 2004-05-14. [dostęp 2013-08-28].
  33. Tor Thorsen: Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay ships. GameSpot, 2004-06-01. [dostęp 2013-08-28].
  34. Chris Cook: Chronicles Of Riddick Pre-Order Bonus Announced. Game Informer, 2004-05-24. [dostęp 2009-04-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-17)].
  35. Tor Thorsen: Riddick game soundtrack available for free. GameSpot, 2004-06-24. [dostęp 2013-08-28].
  36. a b Vivendi Universal Games to Release Developer's Cut of the Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay to PC in Time for the Holidays (ang.). Games Industry, 2004-10-15. [dostęp 2013-08-28].
  37. a b c d Douglass C. Perry, Dan Adams: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay-Developer's Cut Review. IGN, 2004-12-14. [dostęp 2013-08-28].
  38. Rainier Van Autrijve: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay -Developer's Cut Announced (PC). GameSpy, 2004-10-15. [dostęp 2013-08-28].
  39. The Chronicles of Riddick Review from 1up.com. 1UP.com, 2004-06-02. [dostęp 2013-08-28].
  40. Jeremy Zoss: Chronicles of Riddick. Game Informer. [dostęp 2009-04-02].
  41. a b The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay. GamesRadar, 2004-06-24. [dostęp 2013-08-28].
  42. Kroniki Riddicka: Ucieczka z Butcher Bay – recenzja gry (pol.). Gry-Online, 2005-01-27. [dostęp 2013-08-28].
  43. a b c d Greg Kasavin: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay – Developer's Cut Review for PC. GameSpot, 2004-12-10. [dostęp 2013-08-28].
  44. a b Jamie Madigan: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay – Director's Cut Review. GameSpy, 2004-12-13. [dostęp 2013-08-28].
  45. a b c d Michael Lafferty: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay Review. GameZone, 2004-06-04. [dostęp 2013-08-28].
  46. a b c d e Douglass C. Perry, Adams, Dan: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay – Developer's Cut Review (page 3). IGN, 2004-12-14. [dostęp 2013-08-28].
  47. a b The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay – Developer's Cut. GameRankings. [dostęp 2013-08-28].
  48. a b The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay. GameRankings. [dostęp 2013-08-28].
  49. a b The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay – Developer's Cut Reviews. Metacritic. [dostęp 2013-08-28].
  50. a b The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Reviews. Metacritic. [dostęp 2013-08-28].
  51. Paul Semel: 'The Chronicles of Riddick' video game Q&A (ang.). The Cincinnati Enquirer, 2009-02-09. [dostęp 2013-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-20)].
  52. a b Jakub Wojnarowicz: Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay Review. FiringSquad, 2005-01-07. [dostęp 2009-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-21)].
  53. Steve Traiman, Promos Pairs Games, DVD, Billboard, 23 października 2004, s. 54.
  54. Platinum Hits – First-Person Action (ang.). xbox.com. [dostęp 2009-04-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-01)].
  55. Marc Saltzman: Top PC games can end up in bargain bin (ang.). CNN, 2005-06-18. [dostęp 2013-08-28].
  56. a b c d Jakub Wojnarowicz: Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay Review (page 2). FiringSquad, 2005-01-07. [dostęp 2009-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-12-14)].
  57. a b c Douglass C. Perry, Dan Adams: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay-Developer's Cut Review (page 2). IGN, 2004-12-14. [dostęp 2013-08-28].
  58. a b c d e f g h Jeremy Zoss: Chronicles of Riddick. Game Informer. [dostęp 2009-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-10)].
  59. a b c Jamie Madigan: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay – Director's Cut Review (page 2). GameSpy, 2004-12-13. [dostęp 2013-08-28].
  60. Greg Kasavin: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Review for PC (page 2). GameSpot, 2004-12-10. [dostęp 2013-08-28].
  61. The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay. Entertainment Weekly, 2006-12-27. [dostęp 2013-08-28].
  62. a b Jakub Wojnarowicz: Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay Review (page 3). FiringSquad, 2005-01-07. [dostęp 2009-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-28)].
  63. Greg Kasavin: The Chronicles of Riddick: Escape From Butcher Bay Review for PC (page 3). GameSpot, 2004-12-10. [dostęp 2013-08-28].
  64. Jakub Wojnarowicz: Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay Review (page 4). FiringSquad, 2005-01-07. [dostęp 2009-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-28)].
  65. Game of the week. „Sunday Herald Sun”, s. F02, 2004-08-22. Melbourne, Australia. 
  66. James Paul Gee. Pleasure, Learning, Video Games, and Life: The Projective Stance. „A New Literacies Sampler”, s. 117, 2006-11-30. 
  67. Game of the Month: December 2004. IGN, 2005-01-03. [dostęp 2009-04-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-06-13)].
  68. Douglass C. Perry: The Top 25 Xbox Games of All Time (page 3). IGN, 2007-03-16. [dostęp 2013-08-28].
  69. Xbox Top 25. „Game Informer”, s. 136–137, 2008. 
  70. Best of 2004 Game of the year nominees. GameSpot. [dostęp 2013-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-05)].
  71. Best of 2004 Game of the year Winner. GameSpot. [dostęp 2013-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-23)].
  72. The 101 best PC games ever, part one. Computer and Video Games, 2007-05-12. [dostęp 2013-08-28].
  73. Andrew Wilson: Digital Entertainment Conference Announces Game Award Winners. Gamasutra, 2004-11-08. [dostęp 2013-08-28].
  74. Andrew Wilson: Golden Joystick Awards Announces 2004 Winners. Gamasutra, 2004-11-05. [dostęp 2013-08-28].
  75. The Top 7... movie games that don't suck. GamesRadar. s. 6. [dostęp 2013-08-28].
  76. Jacek Smoliński: The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay. W: TiXomaniak 2006. Z archiwum X. Wrocław: Wydawnictwo Bauer, 2006, s. 59. ISSN 1426-2916.
  77. a b c Joseph Rositano: Assault on Dark Athena release date announced. PALGN, 2009-02-24. [dostęp 2013-08-28].
  78. Daniel Kłosiński: Powstaje nowa gra o przygodach Riddicka (pol.). Eurogamer, 2013-09-10. [dostęp 2013-09-10].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

VinDieselMarch09.jpg
(c) Andre Luis, CC BY-SA 3.0
Vin Diesel at the Fast & Furious premiere at Leicester Square.
4.5 stars.svg
Autor: User:Estoy Aquí, Licencja: CC BY 2.5
4.5/5 stars used for ratings on en.wikipedia
Propozycja DA.svg
Autor: M.Komorniczak, Licencja: CC BY 3.0
Propozycja dla Dobry Artykuł dla PL.WIKI
Information icon4.svg
An i icon for templates and the like