Krzysztof Penderecki

Krzysztof Penderecki
Ilustracja
Krzysztof Penderecki (2010), foto: J. Pijarowski
Imię i nazwiskoKrzysztof Eugeniusz Penderecki
Data i miejsce urodzenia23 listopada 1933
Dębica
Data i miejsce śmierci29 marca 2020
Kraków
Instrumentyskrzypce, fortepian
Gatunkimuzyka poważna
Zawódkompozytor, dyrygent, pedagog muzyczny
Aktywność1953–2020
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Odznaka Honorowa „Zasłużony dla Mazowsza” Odznaka Honorowa Województwa Podlaskiego Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja) Krzyż Oficerski Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (Litwa) Order Trzech Gwiazd III klasy (Łotwa) Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RFN Krzyż Wielki Orderu Pro Merito Melitensi Order Zasługi Republiki Włoskiej IV Klasy (1951-2001) MON Ordre du Merite Culturel Commandeur BAR.svg Odznaka Honorowa za Naukę i Sztukę (Austria) Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Krzyż Komandorski Orderu Lwa Finlandii Oficer Orderu Bernardo O’Higginsa (Chile) Order Honoru (Armenia) Medal Służby dla Ojczyzny I Klasy (Armenia) Kawaler Orderu Zasługi Wielkiego Księstwa Luksemburga
podpis
Strona internetowa

Krzysztof Eugeniusz Penderecki (ur. 23 listopada 1933 w Dębicy, zm. 29 marca 2020 w Krakowie) – polski kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny. Przedstawiciel polskiej szkoły kompozytorskiej lat sześćdziesiątych XX wieku. Profesor i rektor Akademii Muzycznej w Krakowie. Członek Polskiej Akademii Umiejętności[1]. W 2012 roku dziennik „The Guardian” nazwał go „najprawdopodobniej największym żyjącym polskim kompozytorem”[2].

Penderecki skomponował cztery opery, osiem symfonii i szereg innych utworów orkiestrowych, koncertów instrumentalnych, oprawę chóralną głównie tekstów religijnych, a także utwory kameralne i instrumentalne. Wśród jego najbardziej rozpoznawalnych utworów są Ofiarom Hiroszimy – Tren, Pasja według św. Łukasza, Polskie Requiem oraz III Symfonia.

Studiował kompozycję w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie (obecnie Akademia Muzyczna w Krakowie), gdzie po uzyskaniu dyplomu podjął pracę nauczyciela akademickiego. Po raz pierwszy zdobył rozgłos w 1959 roku po premierowym wykonaniu utworów Strofy, Emanacje oraz Psalmy Dawida na festiwalu Warszawska Jesień. Powszechne uznanie przeniosła mu kompozycja Tren na orkiestrę smyczkową, poświęcona ofiarom ataku atomowego na Hiroszimę, oraz chóralne dzieło Pasja według św. Łukasza. Jego pierwsza opera, Diabły z Loudun, została premierowo wystawiona w Hamburgu i Stuttgarcie w 1969 roku. Począwszy od połowy lat 70. styl kompozytorski Pendereckiego zmienił się, a jego pierwszy koncert skrzypcowy skupił się na półtonie i trytonie. W latach 80. powstało jego chóralne dzieło Polskie Requiem.

Jego muzyka niejednokrotnie była wykorzystywana przez twórców filmowych. Utwory Pendereckiego znalazły się w filmach, takich jak Egzorcysta Williama Friedkina, Lśnienie Stanleya Kubricka, Dzikość serca Davida Lyncha, Ludzkie dzieci Alfonso Cuaróna, Katyń Andrzeja Wajdy oraz Wyspa tajemnic Martina Scorsese.

Kompozytor otrzymał za swoją pracę szereg prestiżowych nagród, w tym dwukrotnie Prix Italia: w 1967 i 1968 roku, oraz czterokrotnie Nagrodę Grammy: w 1988, 1999 (dwie) i 2017 roku. Szereg uczelni wyższych w Europie i Stanach Zjednoczonych przyznało mu tytuł doctora honoris causa. Penderecki posiadał honorowe obywatelstwo Bydgoszczy[3] i był honorowym prezesem Związku Kompozytorów Polskich[4]. Otrzymał szereg odznaczeń państwowych. Kawaler najwyższego polskiego odznaczenia, Orderu Orła Białego.

Był także wielokrotnie nominowany do nagród Akademii Fonograficznej „Fryderyk” w kategoriach muzyki poważnej (w tym czterokrotnie w kategorii kompozytor roku muzyki poważnej). W 2009 roku otrzymał Złotego Fryderyka za całokształt twórczości w muzyce poważnej[5].

Był członkiem Akademii Fonograficznej ZPAV.

Życiorys

Urodził się 23 listopada 1933 w Dębicy[6]. Był synem adwokata Tadeusza Pendereckiego i Zofii z domu Berger[7]. Po babce ze strony ojca, Stefanii Szylkiewicz, miał pochodzenie ormiańskie, natomiast ze strony matki – niemieckie[8][9]. Wywodził się z rodziny o tradycjach artystycznych – muzykami byli m.in. jego ojciec, a także dziadek, Robert Berger (zawodowo bankier); kuzynem był zaś Tadeusz Kantor[8]. Początkowo uczył się grać na fortepianie, następnie na skrzypcach. Pobierał też lekcje kompozycji u Franciszka Skołyszewskiego. Penderecki zaczął pisać swoje pierwsze kompozycje w wieku 8 lat (brak nut z etiudami skrzypcowymi spowodowany wojną zmusił kompozytora oraz jego nauczyciela do samodzielnego pisania ćwiczeń, które potem grał). Następnie w latach 1955–1958 studiował kompozycję w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (obecnie Akademia Muzyczna) w Krakowie w klasie Artura Malawskiego. W 1959 za kompozycje: Strofy, Emanacje oraz Psalmy Dawida zdobył trzy pierwsze nagrody w konkursie Związku Kompozytorów Polskich.

Międzynarodowy rozgłos przyniosły mu utwory o bardzo oryginalnej kolorystyce dźwiękowej, często wykorzystujące niekonwencjonalne techniki artykulacji (np. stukanie w denko instrumentów smyczkowych). Taka technika kompozytorska otrzymała miano sonoryzmu, a reprezentują ją m.in. utwory takie jak Ofiarom Hiroszimy – tren, Polymorphia, De natura sonoris. W tym stylu skomponowana jest również Pasja według św. Łukasza, chociaż w utworze tym kontrastem wobec awangardowo skomponowanych, dramatycznych scen są epizody medytacyjne, nawiązujące do tradycyjnej melodii i harmonii.

Niedługo po Pasji według św. Łukasza powstało pierwsze dzieło operowe kompozytora Diabły z Loudun, którego prawykonanie odbyło się 20 czerwca 1969 roku w Operze Hamburskiej w reżyserii Konrada Swinarskiego.

Kompozytor w niebanalny sposób realizował postulaty ówczesnej awangardy (jej zakończeniem w twórczości kompozytora była I Symfonia na orkiestrę). Jednym z nich był „aleatoryzm niezamierzony”, polegający na niedokładnym zapisywaniu partytur. Wprawdzie ogromnie utrudniało to wykonania i z powodu protestów wykonawców w późniejszych wydaniach kompozytor zezwalał na zapisywanie nut w konwencjonalny, precyzyjny sposób (uzmysławia to pierwsze i późniejsze wydania Pasji według św. Łukasza), lecz sama koncepcja stanowiła wyraźne usprawnienie procesu zapisywania złożonych partytur na ogromne obsady wokalno-instrumentalne i pozwalała szybciej realizować kolejne zamówienia.

U progu lat 70. XX w. kompozytor porzucił technikę sonorystyczną, coraz częściej komponował tonalnie, orkiestrując w stylu niemieckiej muzyki symfonicznej z końca XIX wieku (Symfonia wigilijna). Zarzucano mu więc, że „zdradził awangardę”, ale ten styl znalazł aprobatę szerokiej publiczności. W Polsce specjalne zainteresowanie budziły w latach osiemdziesiątych utwory nawiązujące do wydarzeń politycznych, np. Polskie Requiem, jeden z utworów zaliczanych do tzw. socrealizmu liturgicznego.

Od 1973 Penderecki zajmował się także dyrygenturą, prowadząc polskie oraz światowe zespoły symfoniczne, wykonujące m.in. utwory Beethovena, Schuberta, Mendelssohna, Szostakowicza oraz samego kompozytora.

Od 1978 był członkiem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (SKOZK).

W 1996 roku Krzysztof Penderecki skomponował symfonię-oratorium Siedem bram Jerozolimy na zamówienie miasta Jerozolimy z okazji jubileuszu 3000 lat Świętego Miasta; prawykonanie miało miejsce w Jerozolimie 9 stycznia 1997 roku, a pierwsze wykonanie w Polsce odbyło się w Warszawie 14 marca 1997 roku.

Kompozytor w oryginalny sposób konstruował swoje wieloczęściowe utwory. Najpierw powstawała jedna lub kilka części, następnie dopisywane były do nich następne. Tym sposobem każdy utwór może być wielokrotnie prezentowany w wersji premierowej, co ma niebagatelne znaczenie w praktyce koncertowej. Najdłużej powstawało w ten sposób Polskie Requiem, a ostatnio, w roku 2020, w trakcie przedłużania była VIII Symfonia, której początkowa wersja zamówiona została na otwarcie Filharmonii w Luksemburgu i tam wykonana w 2005 roku.

Wywiad z Krzysztofem Pendereckim zrealizowany przez Louisiana Museum of Modern Art, wideo (2013)

Skłonność do usprawniania procesu twórczego, której pierwszym przejawem był aleatoryzm niezamierzony, skłoniła Pendereckiego do przeniesienia do muzyki tradycji znanej w przeszłości w środowisku malarzy, a polegającej na tym, iż mistrz przyjmuje zamówienia i koordynuje pracę, natomiast uczniowie wykonują konkretne zadania, takie jak adaptacja utworu na kolejne obsady albo rozwinięcie pomysłów naszkicowanych przez mistrza.

Melancholijny charakter wielu epizodów w utworach z ostatnich lat wynika z faktu, iż ulubionym interwałem kompozytora była seksta mała.

Fragmenty dzieł Krzysztofa Pendereckiego wykorzystał Andrzej Wajda w filmie „Katyń”; opracowanie ścieżki dźwiękowej przygotował Stanisław Radwan, a wcześniej Stanley Kubrick w filmie Lśnienie.

Od 13 listopada 2007 był członkiem Honorowego Komitetu Rozwoju Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli[10].

Od 1976 mieszkał w odrestaurowanym dworze w Lusławicach. Założył tu międzynarodową akademię muzyczną Europejskie Centrum Muzyki, otwartą 21 maja 2013[11][12].

Został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010[13] oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 roku[14].

Zmarł 29 marca 2020 w Krakowie[15][16]. Jego urna została złożona 2 kwietnia w bazylice św. Floriana. Tego samego dnia odbyła się msza żałobna[17].

Działalność pedagogiczna

Dyrygujący Krzysztof Penderecki

Krzysztof Penderecki wkrótce po ukończeniu studiów podjął działalność pedagogiczną na macierzystej uczelni. Wśród jego studentów znaleźli się m.in. Marek Stachowski, Abel Korzeniowski, Stanisław Radwan, Antoni Wit, Joanna Wnuk-Nazarowa czy Krzysztof Meyer; ten ostatni jednak wspomina, że przez dwa lata studiów u Pendereckiego spotkał się z nim „dokładnie siedem razy”, a pracę dyplomową Penderecki jedynie przekartkował[18]. W 1972 roku Penderecki, nie należąc do PZPR, dzięki swojej renomie oraz interwencji w Ministerstwie Kultury grupy wykładowców uczelni (m.in. Mieczysława Tomaszewskiego, Krzysztofa Meyera oraz partyjnego Krzysztofa Missony) został nominowany na rektora, zamiast wybranego przez władze Tadeusza Machla[19]. Krakowska PWSM stała się wówczas jedyną uczelnią o niepartyjnych władzach, samego Pendereckiego nazywano „parasolem”[19]. Rektorat Pendereckiego trwał nieprzerwanie przez 15 lat.

Życie prywatne

Pierwszy ślub Krzysztof Penderecki wziął w wieku 21 lat z pianistką Barbarą Gracą, koleżanką ze szkoły średniej[20], która to przyjęła jego nazwisko[21]. Miał z nią córkę, Beatę. Obecnie jest absolwentką Akademii Muzycznej i dziennikarką Polskiego Radia w Krakowie. Para rozwiodła się[21].

Dnia 19 grudnia 1965 roku[22] zawarł drugi związek małżeński z Elżbietą Solecką, która to przyjęła jego nazwisko. Z nią doczekał się dwójki dzieci. Byli to Łukasz Penderecki, urodzony w 1966 roku[20] który ukończył cztery kierunki studiów: medycynę, psychologię, zarządzanie i polonistykę, a także praktykował jako psychiatra[23] oraz Dominika Penderecka, urodzona w 1971 roku[20], absolwentka filologii włoskiej[23].

Twórczość

Utwory sceniczne

Opery

Muzyka instrumentalna

utwory na orkiestrę

  • 1959–1960: Anaklasis na 42 instrumenty smyczkowe i perkusję
  • 1961–1962: Fluorescencje na orkiestrę
  • 1966: De natura sonoris No. 1 na orkiestrę
  • 1971: Prélude na instrumenty dęte blaszane, perkusję i kontrabasy
  • 1971: De natura sonoris No. 2 na orkiestrę
  • 1972–1973: I Symfonia na orkiestrę
  • 1974: Przebudzenie Jakuba na orkiestrę
  • 1979: Adagietto z Raju utraconego na orkiestrę
  • 1979–1980: II Symfonia (Wigilijna) na orkiestrę
  • 1988–1995: III Symfonia na orkiestrę
  • 1989: Adagio – IV Symfonia na wielką orkiestrę
  • 1991–1992: V Symfonia na orkiestrę
  • 2003: Fanfarria Real na orkiestrę
  • 2005: Chaconne – in memoria Giovanni Paolo II (fragment „Polskiego Requiem”) na orkiestrę kameralną
  • 2018: Polonez dla Niepodległej

utwory na orkiestrę smyczkową

  • 1959: Emanacje na dwie orkiestry smyczkowe
  • 1960–1961: Ofiarom Hiroszimy – tren na 52 instrumenty smyczkowe[24]
  • 1961: Polymorphia na 48 instrumentów smyczkowych
  • 1962: Kanon na orkiestrę smyczkową
  • 1973: Intermezzo na 24 instrumenty smyczkowe
  • 1992: Sinfonietta per archi
  • 1996–1997: Serenade na orkiestrę smyczkową: Passacaglia (1996), Larghetto (1997)

utwory na orkiestrę dętą

  • 1967: Pittsburgh Ouverture na orkiestrę dętą
  • 1994: Entrata na 4 rogi, 3 trąbki, 3 puzony, tubę i kotły
  • 1998: Luzerner Fanfare na 8 trąbek i perkusję

utwory na zespół jazzowy

  • 1971: Actions na zespół jazzowy

utwory na instrumenty solowe i orkiestrę

  • 1961: Fonogrammi na Flet i orkiestrę kameralną
  • 1964: Capriccio per oboe e 11 archi
  • 1964: Sonata per violoncello ed orchestra
  • 1966–1967: Concerto per violoncello ed orchestra (przejrzane 1971/1972)
  • 1967: Capriccio per violino ed orchestra
  • 1971: Partita na koncertujący klawesyn, gitarę elektryczną, basową, harfę, Kontrabas i orkiestrę (przejrzane 1991)
  • 1976–1977: Concerto per violino ed orchestra (przejrzane 1988)
  • 1980: Capriccio per tuba, Scherzo alla Polacca[25]
  • 1982: Concerto per violoncello ed orchestra no. 2
  • 1983: Concerto per viola (violoncello/clarinetto) ed orchestra
  • 1992: Concerto per flauto (clarinetto) ed orchestra da camera
  • 1992–1995: Metamorfozy Concerto per violino ed orchestra n. 2
  • 1994: Sinfonietta No. 2 per clarinetto ed archi
  • 1995: Violin Concerto No. 2 Metamorphosen
  • 2000: Muzyka na flet prosty, marimbę i smyczki
  • 2000–2001: Concerto Grosso per tre violoncelli ed orchestra
  • 2001–2002: Concerto per pianoforte ed orchestra, «Resurection»
  • 2002–2003: Adagio na wiolonczelę i orkiestrę
  • 2004: Concerto grosso no. 2 per 5 clarinetti ed orchestra
  • 2008: Concerto per corno e orchestra „Winterreise”

muzyka kameralna

  • 1953: Sonata na skrzypce i fortepian
  • 1956: 3 miniature per clarinetto e pianoforte
  • 1959: Miniatura per violino e pianoforte
  • 1960: Quartetto per archi No. 1 (I Kwartet smyczkowy)
  • 1968: Capriccio per Siegfried Palm
  • 1968: Quartetto per archi No. 2 (II Kwartet smyczkowy)
  • 1980: Capriccio für Tuba solo
  • 1984: Cadenza per viola sola
  • 1985–1986: Per Slava
  • 1987: Prélude na klarnet solo in B
  • 1988: Der unterbrochene Gedanke na kwartet smyczkowy
  • 1990–1991: Trio smyczkowe
  • 1993: Quartett na klarnet, skrzypce, altówkę i wiolonczelę
  • 1994: Divertimento per violoncello solo
  • 1999: Sonata per violino e pianoforte No. 2
  • 2000: Sekstet na skrzypce, altówkę, wiolonczelę, klarnet, waltornię i fortepian
  • 2004: Tempo di Valse na wiolonczelę solo

muzyka filmowa i wykorzystywana w filmach

Kompozycje na taśmę

  • 1961: Psalmus na taśmę
  • 1963: Brygada śmierci na głos i taśmę według Leona Weliczkera[26]
  • 1972: Ekecheiria – muzyka na taśmę z okazji igrzysk XX olimpiady

Muzyka wokalna

muzyka na chór a cappella

  • 1962: Stabat Mater (obecnie fragment Pasji według św. Łukasza na trzy chóry mieszane (SATB) a cappella)
  • 1965: Miserere (obecnie fragment Pasji według św. Łukasza) na chór chłopięcy ad lib. i trzy chóry mieszane (ATB) a cappella
  • 1965: In Pulverem Mortis (obecnie fragment Pasji według św. Łukasza) na trzy chóry mieszane (SATB) a cappella
  • 1972: Ecloga VIII (Vergili „Bucolica”) na 6 głosów (AATBBB) a cappella
  • 1981: Agnus Dei (obecnie część Polskiego Requiem) na chór mieszany (SSAATTBB) a cappella
  • 1986: Ize cheruvimi – na chór mieszany a cappella (SSAATTBB) a cappella do tekstu staro-cerkiewno-słowiańskiego
  • 1987: Veni creator (Hrabanus Maurus) na chór mieszany (SSAATTBB) a cappella
  • 1992: Benedicamus Domino (Organum i Psalm 117) na pięciogłosowy chór męski (TTTBB) a cappella
  • 1993: Benedictus na chór mieszany (SATB) a cappella

śpiew z akompaniamentem zespołu instrumentalnego lub orkiestry

  • 1959: Strofy na sopran, recytatora i 10 instrumentów do tekstów Menandra, Sofoklesa i in.
  • 2017: VI Symfonia: „Chinesische Lieder” (pieśni chińskie), na baryton, erhu i orkiestrę kameralną[27][28]

utwory na chór i orkiestrę

  • 1958: Psalmy Dawida na chór mieszany (SATB), instrumenty perkusyjne i strunowe – (Psalm XXVIII, Psalm XXX, Psalm XLIII i Psalm CXLIII)
  • 1959–1961: Wymiary czasu i ciszy na czterdziestogłosowy chór mieszany, perkusję i smyczki
  • 1964: Cantata in honorem Almae Matris Universitatis Iagellonicae sescentos abhinc annos fundatae na dwa chóry mieszane i orkiestrę
  • 1970–1973: Canticum Canticorum Salomonis na szesnastogłosowy chór mieszany, orkiestrę kameralną i parę taneczną (ad lib.)
  • 1997: Slawa swjatamu dlinnju knazju moskowskamu (Hymn do św. Daniela) na chór mieszany i orkiestrę
  • 1997: Hymn do św. Adalberta na chór mieszany i orkiestrę

głosy solowe, chór i zespół instrumentalny bądź orkiestra

  • 1965–1966: Passio Et Mors Domini Nostri Jesu Christi Secundum Lucam na sopran, baryton, bas, recytatora, chór chłopięcy, trzy chóry (SATB) i orkiestrę
  • 1967: Dies IraeOratorium ob memoriam in perniciei castris in Oświęcim necatorum inexstinguibilem reddendam na sopran, tenor, bas, chórmieszany (SATB) i orkiestrę: I. Lamentatio, II. Apocalypsis III. Apotheosis (Oratorium) (zobacz: Polscy laureaci Prix Italia w kategorii programów telewizyjnych)
  • 1970: Kosmogonia na solistów (sopran, tenor, bas), chór mieszany i orkiestrę
  • 1969–1970: Utrenja I (Jutrznia – złożenie do grobu) na solistów (sopran, alt, tenor, bas, basso profondo), dwa chóry mieszane i orkiestrę
  • 1970–1971: Utrenja II (Zmartwychwstanie) na solistów (sopran, alt, tenor, bas, basso profondo), dwa chóry mieszane i orkiestrę
  • 1973–1974: Magnificat na bas solo, zespół wokalny, dwa chóry mieszane, głosy chłopięce i orkiestrę: I. Magnificat, II. Fuga, III. Et misericordia eius..., IV. fecit potentiam, V. passacaglia, IV. sicut locutus est, VII. gloria
  • 1979–1980: Te Deum na cztery głosy solowe (sopran, mezzosopran, tenor, bas), dwa chóry mieszane i orkiestrę
  • 1980–1984: Polskie Requiem na czterech solistów (SATB), chór mieszany i orkiestrę
  • 1995: Agnus Dei na cztery głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę
  • 1996: Siedem bram Jerozolimy (VII symfonia) na pięć głosów solowych (SSATB), recytatora, trzy chóry mieszane i orkiestrę. Części utworu:
    • I. Magnus Dominus et laudabilis nimis
    • II. Si oblitus fuero tui, Jerusalem
    • III. De profundis
    • IV. Si oblitus fuero tui, Jerusalem
    • V. Lauda, Jerusalem, Dominum (Psalm 147)
    • VI. Facta es super me manus Domini (Ezechiel 37, 1-10)
    • VII. Haec dicit Dominus;
    • (zdjęcie fragmentu partytury)
  • 1997–1998: Credo na pięć głosów solowych (sopran, mezzosopran, alt, tenor, bass) chór dziecięcy, chór mieszany i orkiestrę
  • 2004: Phedra na głos, chór i orkiestrę
  • 2004–2005: VIII Symfonia „Lieder der Vergänglichkeit” (pieśni przemijania[29]) na sopran, mezzosopran, baryton, chór i orkiestrę symfoniczną

Ordery, odznaczenia, nagrody

Uroczystość wręczenia nagrody Per Artem Ad Deum 2015 – od lewej: Wincenty Kućma, Volker Resing (wydawnictwo Herder), Krzysztof Penderecki

Doktoraty honoris causa

Krzysztof Penderecki (2008)

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[68].

Zobacz też

Przypisy

  1. Polska Akademia Umiejętności – Członkowie PAU.
  2. Sean Michaels: Jonny Greenwood reveals details of Krzysztof Penderecki collaboration. The Guardian, 23 stycznia 2012. [dostęp 22 kwietnia 2019].
  3. Penderecki honorowym obywatelem Bydgoszczy. Gazeta.pl, 2009-09-02. [dostęp 2011-12-12].
  4. Marta Skotnicka-Karska, Nowe władze ZKP i nadania tytułów honorowych 2015, zkp.org.pl [dostęp 2016-03-11].
  5. Nie żyje Krzysztof Penderecki, zpav.pl, 29 marca 2020 [dostęp 2020-03-30].
  6. Kto jest kim w Polsce: informator biograficzny. Lubomir Mackiewicz (red.), Anna Żołna (red.). Warszawa: Wydawnictwo „Interpress”, 1993, s. 547. ISBN 83-223-2644-0.
  7. Agnieszka Groza: Krzysztof Penderecki – opowieść o życiu i twórczości. Onet, 2013-11-24. [dostęp 2020-03-30].
  8. a b Filip Lech: Mistrz. Wprost, 2018-11-18. [dostęp 2020-03-30].
  9. Ciągle myślę o Fedrze – wywiad z Krzysztofem Pendereckim, Rzeczpospolita, dodatek Opera Narodowa we Lwowie, 21 grudnia 2007.
  10. Koncert dedykowany Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej. 2007-11-13. [dostęp 2012-07-13].
  11. Europejskie Centrum Muzyki w Lusławicach – Bryła, www.bryla.pl [dostęp 2020-03-29] (pol.).
  12. Otwarcie Europejskiego Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego, Culture.pl [dostęp 2020-03-29] (ang.).
  13. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego, onet.pl, 16 maja 2010 [dostęp 2014-04-26] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-26].
  14. Barbara Sowa: Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego, a kto z niego wypadł? Cała Lista. dziennik.pl, 2015-03-16. [dostęp 2015-03-21].
  15. NIE ŻYJE KRZYSZTOF PENDERECKI, radiokrakow.pl [dostęp 2020-04-02].
  16. Krzysztof Penderecki, Polish Composer With Cinematic Flair, Dies at 86, nytimes.com [dostęp 2020-04-02].
  17. Urna z prochami Krzysztofa Pendereckiego złożona w bazylice św. Floriana w Krakowie, kultura.onet.pl [dostęp 2020-04-02].
  18. Krzysztof Meyer, Mistrzowie i przyjaciele, Kraków 2012, s. 176.
  19. a b P. Ćwikliński, J. Ziarno. Pasja. O Krzysztofie Pendereckim. POW BWG 1993, s. 63.
  20. a b c Kompozytor, dyrygent, pedagog. Sylwetka Krzysztofa Pendereckiego, polskieradio.pl, [dostęp:] 3 kwietnia 2020.
  21. a b Agnieszka Groza, Krzysztof Penderecki – opowieść o życiu i twórczości, kultura.onet.pl, 23 listopada 2013.
  22. Konrad Szczęsny: Byli razem ponad pół wieku... Oto niezwykła historia Krzysztofa i Elżbiety Pendereckich. viva.pl, 29 marca 2020. [dostęp 2020-03-29].
  23. a b [autor:] Mg, styl.pl, Penderecki poderwał żonę, gdy miała 16 lat. Ile miał on?, www.fakt.pl, 19 czerwca 2015.
  24. Oficjalna strona Krzysztofa Pendereckiego, krzysztofpenderecki.eu [dostęp 2018-05-01] (ang.).
  25. Penderecki Krzysztof, Capriccio per tuba – Scherzo alla Polacca, Ninateka [dostęp 2016-04-10].
  26. Arkadiusz Morawiec, Wstęp, w: Leon Weliczker, Brygada śmierci (Sonderkommando 1005). Pamiętnik, Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”, Lublin 2012, s. XXI-XXIV.
  27. EAM: World Premiere of Krzysztof Penderecki’s Symphony No. 6 with the Guangzhou Symphony Orchestra, www.eamdc.com [dostęp 2019-08-05].
  28. Trochę współczesności (różnej), Co w duszy gra [dostęp 2019-08-05] (pol.).
  29. VIII Symfonia „Pieśni przemijania” na sopran, mezzosopran, baryton, chór i orkiestrę, ninateka.pl [dostęp 2019-08-05] (pol.).
  30. Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, Warszawa 1984, s. 732–733.
  31. „Dziennik Polski”, rok XX, nr 171 (6363), s. 6.
  32. „Dziennik Polski”, r. XXIV, nr 172 (7599), s. 1–2, 6.
  33. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Krzysztof Penderecki. culture.pl. [dostęp 2015-05-22].
  34. Encyklopedia Krakowa, s. 655, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Kraków 2000.
  35. Odznaczenia dla wybitnych twórców i działaczy kultury. „Dziennik Polski”. Nr 175 (9456), s. 2, 26 lipca 1974. 
  36. Krzysztof Penderecki, GRAMMY.com, 15 lutego 2019 [dostęp 2019-04-09] (ang.).
  37. a b c d e Nagrody i wyróżnienia. krzysztofpenderecki.eu. [dostęp 2015-05-22].
  38. M.P. z 1993 r. nr 66, poz. 585.
  39. Strona kapituły odznaczenia.
  40. Apdovanotų asmenų duomenų bazė (lit.). prezidente.lt. [dostęp 3 grudnia 2014]. Jako „Krzysztofas PENDERECKIS”.
  41. Penderecki Sig. Krysztof Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana.
  42. Warszawa. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 10 września 2005. [dostęp 21 czerwca 2011].
  43. M.P. z 2006 r. nr 2, poz. 20.
  44. Gazeta.pl: Bartoszewski, Hall i Penderecki w kapitule Orderu Orła Białego, 2011-02-28.
  45. W Kapitule Orderu Orła Białego został już tylko prezydent Duda. wyborcza.pl. [dostęp 2016-01-08].
  46. Ar Triju Zvaigžņu ordeni apbalvoto personu reģistrs apbalvošanas secībā, sākot no 2004. gada 1.oktobra (łot.). president.lv. s. 38. [dostęp 3 grudnia 2014].
  47. Odznaczenie Komandora Orderu Lwa Finlandii dla Krzysztofa Pendereckiego.
  48. Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny”. gdansk.pl. [dostęp 2016-07-05].
  49. Kompozytor odznaczony medalem (zdjęcie). twitter. [dostęp 2020-03-29].
  50. Krzysztof Penderecki i ks. Czesław Sadłowski otrzymają odznakę „Zasłużony dla Mazowsza”. ekai.pl.
  51. Justyna Michniewicz, Osoby i podmioty odznaczone Odznaką Honorową „Zasłużony dla Mazowsza”, Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego, 30 października 2013 [zarchiwizowane z adresu 2015-06-16].
  52. Medal Prezydenta Miasta Torunia | www.torun.pl, torun.pl [dostęp 2017-01-07].
  53. Penderecki odebrał Nagrodę Viadriny. Gazeta Wyborcza, 8 maja 2012. [dostęp 8 maja 2012].
  54. Paszporty 2012: kto laureatem?. Polityka, 2013-01-15. [dostęp 2014-05-20].
  55. Edycja światowa – Wybitny Polak.
  56. Krzysztof Penderecki z Honorową Odznaką Województwa Podlaskiego. wrotapodlasia.pl.
  57. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 3 grudnia 2014].
  58. Per Artem ad Deum Medal for Krzysztof Penderecki, Wincety Kućma and Herder Publishers (ang.). 2015-06-10. [dostęp 2020-04-05].
  59. Laur Krakowa XXI wieku dla Krzysztofa Pendereckiego. krakow.pl, 29 września 2016. [dostęp 4 października 2016].
  60. Grammy dla Krzysztofa Pendereckiego. idziemy.pl, 2017-02-13 [dostęp 2019-03-23].
  61. Finał Święta Małopolski: Złoty Medal Honorowy dla Krzysztofa Pendereckiego malopolska.pl [dostęp 18 czerwca 2017].
  62. Odznaka Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego. bip.podkarpackie.pl. [dostęp 2017-12-15].
  63. Stanisław Sierpowski, Józef Malinowski, Doktorzy honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1980–2000, Tom III, 2016.
  64. Doktoraty HC, uw.edu.pl [dostęp 2011-02-21] [zarchiwizowane z adresu 2013-10-22].
  65. Doktorzy honoris causa UMFC.
  66. Doktorzy Honorowi. dn.uz.zgora.pl [dostęp 2019-03-23].
  67. Krzysztof Penderecki doktorem honoris causa Uniwersytetu Indiany | Wydarzenie, „Culture.pl” [dostęp 2018-04-03].
  68. Doktoraty honoris causa. W: Oficjalna strona Krzysztofa Pendereckiego [on-line]. [dostęp 2018-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-16)].

Bibliografia

  • R. Chłopicka Krzysztof Penderecki między sacrum a profanum, Kraków, Akademia Muzyczna 2000, ​ISBN 83-87182-24-9​.
  • Ludwik Erhardt Spotkania z Krzysztofem Pendereckim, Kraków, PWM 1975
  • Danuta Gwizdalanka Historia muzyki XX wieku, Kraków, PWM 2009
  • Alicja Jarzębska Penderecki, Encyklopedia muzyczna PWM. Część biograficzna (t. 8)
  • T.A. Zieliński Dramat instrumentalny Pendereckiego, Kraków, PWM 2003, ​ISBN 83-224-0836-6​.
  • M. Tomaszewski Penderecki. Bunt i wyzwolenie. Tom I – Rozpętanie żywiołów. Kraków PWM 2008, ​ISBN 978-83-224-0894-0​.
  • M. Tomaszewski Penderecki. Bunt i wyzwolenie. Tom II – Odzyskiwanie raju. Kraków PWM 2009, ​ISBN 978-83-224-0903-9​.
  • Ruch Muzyczny: Krzysztof Penderecki 1933-2020, Kraków: PWM, 2020 nr 8. ISSN 0035-9610,

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Penderecki sign.svg
Autor: Rezonansowy, Licencja: CC BY-SA 3.0
A Krzysztof Penderecki sign.
Orden of Honor (Armenia) BAR.svg
Autor: Gaeser, Licencja: CC BY-SA 3.0
The order of honor of Republic of Armenia
POL Odznaka Honorowa Woj Podlaskiego BAR.svg
Baretka: Odznaka Honorowa Województwa Podlaskiego – Polska.
Krzysztof Penderecki- Turning history into avant-garde.webm
Autor: Louisiana Channel, Licencja: CC BY-SA 3.0
"I did not live in easy times", says Polish composer Krzysztof Penderecki in this rare interview. Having witnessed Auschwitz and the Stalin-period in the 1950's, Penderecki explains "I had to react with my music."

Krzysztof Penderecki (b. 1933), one of the world's most renowned contemporary composers, visited Copenhagen for the premier of his avant-garde opera "The Devils of Loudun" at the Royal Danish Opera. Originally written at the end of the 1960's, the opera was an outright critic of the role of the church in society, and it caused a lot of turmoil in catholic countries such as Poland, Italy and the southern parts of Germany. Art played a vital role during a period where half of Europe was suppressed by the Communist ideology, Penderecki explains. Young artists defined themselves as being against systems and authorities. Influenced by historic events such as World War II and the occupation of Poland, the young generation of the 1950's chose to look forward and tried to shape something new. The artists who joined the avant-garde movement inspired each other cross borders, listening to each other, recognizing each other - but no more than that. "Artists do not need so much to be connected with a group, we build a group." Penderecki says, and goes on to explain: "All the artists i remember from the past, they were really lonely. Me too." Furthermore, Penderecki explains that his famous compositions, which have been used for Hollywood-productions such as The Exorcist and The Shining, were not written for those films, but was in stead adopted by them. Originally these experimental scores were composed in the late 1950's and early 1960's. Today though, the borders between avant-garde and mainstream music have become less clear, Penderecki says. Living in a free and open society, culture does not play the same role anymore, that it used to some decades ago. Thus Penderecki has rewritten "The Devils of Loudon" reducing the number of instruments played in the opera. "Which orchestra today is able to play a hundred voices", Penderecki asks. Krzysztof Penderecki was interviewed by Marc-Christoph Wagner. Camera: Martin Kogi Produced by: Martin Kogi and Marc-Christoph Wagner, 2013. Music by Krzysztof Penderecki. Copyright: Louisiana Channel, Louisiana Museum of Modern Art. Meet more artists at channel.louisiana.dk Louisiana Channel is a non-profit video channel for the Internet launched by the Louisiana Museum of Modern Art in November 2012. Each week Louisiana Channel will publish videos about and with artists in visual art, literature, architcture, design etc. Read more: channel.louisiana.dk/about

Supported by Nordea-fonden.
OPMM-gc.svg
Autor: Arturolorioli, Licencja: CC BY-SA 3.0
Order of Malta ribbons (Grand Cross, Pro Meriti Melitensi Order - Civilians)
Ufficiale OMRI BAR.svg
nastrino della medaglia di Ufficiale dell'ordine al merito della Repubblica Italiana
EST Order of the Cross of Terra Mariana - 1st Class BAR.png
Baretka Orderu Krzyża Ziemi Maryjnej I klasy
Krzysztof Penderecki dirigió a la Orquesta Sinfónica Nacional (29128923540) (cropped).jpg
Autor: Secretaría de Cultura de la Nación, Licencja: CC BY-SA 2.0

Buenos Aires, 2 de septiembre de 2016 - Krzysztof Penderecki dirigió a la Orquesta Sinfónica Nacional, en la Sala Sinfónica del CCK.

Fotos: Romina Santarelli / Ministerio de Cultura de la Nación.
CHL Order of Bernardo O'Higgins - Officer BAR.png
Baretka Oficera Orderu Bernardo O'Higginsa
AUT Oesterreichisches Ehrenzeichen fuer Wissenschaft und Kunst BAR.svg
Baretka: Austriacka Odznaka Honorowa za Naukę i Sztukę – Austria.
GER Bundesverdienstkreuz 4 GrVK.svg
Baretka: Order Zasługi RFN – Wielki Krzyż Zasługi.
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Per artem ad deum 2015 - kucma, herder, penderecki.jpg
Autor: Dawid Łukasik, Licencja: Attribution
Laureaci nagrody Per Artem Ad Deum 2015 - od lewej: Wincenty Kućma, Volker Resing (wydawnictwo Herder), Krzysztof Penderecki
LVA Order of the Three Stars - Commander BAR.png
Baretka Komandora Orderu Trzech Gwiazd
Krzysztof.Penderecki.JPG
Autor: Kontrola, Licencja: CC BY-SA 4.0
Krzysztof Penderecki, kompozytor i dyrygent.
MON Ordre du Merite Culturel Commandeur BAR.svg
Autor: Mboro, Licencja: CC0
Baretka: Order Zasługi Kulturze – Komandor – Monako.
POL Order Sztandaru Pracy 1 klasy BAR.svg
Baretka: Order Sztandaru Pracy I klasy
LUX Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg - Chevalier BAR.svg
Autor: KarlHeintz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Baretka Kawalera Orderu Zasługi Wielkiego Księstwa Luksemburga
Ordre des Arts et des Lettres Commandeur ribbon.svg
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar: l'Ordre des Arts et des Lettres, Commandeur rank
Ribbon bar of medal "For Merit" 1.png
Autor: Арутюнян, Арам Суренович, Licencja: CC BY-SA 3.0
Планка медали За заслуги перед отечеством 1-ой степени (Армения)
Krzysztof Penderecki 20080706.jpg
Autor: Adam Kumiszcza, Licencja: CC BY 3.0
Krzysztof Penderecki na XIII. Festiwalu Gwiazd w Gdańsku.
LTU Order of the Lithuanian Grand Duke Gediminas - Officer's Cross BAR.png
Baretka Oficerskiego Krzyża Orderu Wielkiego Księcia Giedymina
POL Odznaka Hon Zasluzony dla Mazowsza BAR.svg
Baretka: Odznaka Honorowa "Zasłużony dla Mazowsza" – Województwo mazowieckie, Polska.
FIN Order of the Lion of Finland 3Class BAR.png
Baretka Orderu Lwa Finlandii III klasy
POL Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis BAR.png
Baretka Złotego Medalu "Zasłużony Kulturze - Gloria Artis"
Wikiquote-logo.svg
SVG version of the Wikiquote logo.
Akademia Muzyczna Kraków.JPG
Akademia Muzyczna w Krakowie, od strony Plant/ul.Westerplatte