Kurhan
Kurhan, in. tumulus[1] (łac. tumulus) – rodzaj mogiły w formie kopca, o kształcie stożkowatym lub zbliżonym do półkulistego, z elementami drewnianymi, drewniano-kamiennymi lub kamiennymi, w którym znajduje się komora grobowa z pochówkiem szkieletowym lub ciałopalnym. Pomieszczenia grobowe, nieraz bardzo rozbudowane, mają zwykle konstrukcję kamienną bądź drewnianą, czasem są kute w litej skale[2].
Występowanie
Kurhany występują na obszarach Europy, Azji i Ameryki w epoce neolitu i żelaza (kultura unietycka, trzciniecka, przedłużycka, także w niektórych lokalnych grupach kultury łużyckiej). Rzadziej spotykane były także w kulturach okresu rzymskiego i wczesnośredniowiecznego.
Przykłady kurhanów
Polska
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Cmentarzysko_Jacwingow%2C_Suwalszczyzna%2C_Aug_2004_B.jpg/250px-Cmentarzysko_Jacwingow%2C_Suwalszczyzna%2C_Aug_2004_B.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/TumulusI_in_przywoz.jpg/250px-TumulusI_in_przywoz.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Kurhan-kwadrat_387C.jpg/250px-Kurhan-kwadrat_387C.jpg)
- Kopiec Krakusa w Krakowie
- Kurhan w Kiwitach
- Kopiec Wandy w Krakowie
- Kopiec Janotów-Bzowskich w Będkowicach k/Krakowa
- Kopiec kurhanowy w Leszczkowie, epoka Brązu
- Stróża-Kolonia (gmina Kraśnik), IX wiek
- Wielkopolskie piramidy w Łękach Małych koło Grodziska Wielkopolskiego – grupa 11 kurhanów z XVII wieku p.n.e.
- Poleski Park Narodowy – kurhany z epoki trzcinieckiej
- Łysa Góra w Sitańcu, okolice Zamościa
- Czarnocin koło Buska-Zdroju
- Miernów koło Buska-Zdroju
- Kopiec Tatarski w Przemyślu
- Czarne na Mazurach
- Szwedzka mogiła – wczesnośredniowieczny kurhan w Rejowcu Fabrycznym
- Grodzisko w Wysokiem Mazowieckiem
- Białogórze, między Zgorzelcem a Lubaniem – 200 mogił oraz grodzisko słowiańskie
- Rezerwat Przyrodniczo-Archeologiczny „Grodzisko Runowo”
- Widawa (powiat łaski) – kurhan z okresu II–IV w.
- Cmentarzysko Jaćwingów w okolicach Suwałk
- Lubiatowo – kurhany w pobliżu leśniczówki Szklana Huta.
- Wzgórze Wisielców na wyspie Wolin
- Kurhan karniowicki w Karniowicach
- Kościeniewicze (powiat bialski), (województwo lubelskie)
- Kurhany w Bierówce koło Jasła
- Szczeglińskie kurhany (w okolicach Szczeglina w woj. zachodniopomorskim)
- Puszcza Białowieska – Rezerwat krajobrazowy im. prof. Władysława Szafera (kwadrat 387 C)
- Rostołty w woj. podlaskim, kurhan kultury wielbarskiej
- Kuraszewo w woj. podlaskim, kurhan kultury wielbarskiej
- Wola Grójecka w woj. świętokrzyskim, gmina Ćmielów – kurhan z okresu neolitu, ok. 2 m wysokości
- Cmentarzysko w Węsiorach w woj. pomorskim
- Kurhany na terenie Leśnictwa Przewóz i Uniradze (w pobliży Stężycy) – kurhany będące częścią dużego cmentarzyska (szacowane na ok. 3500 kurhanów). Znajdują się na obszarze ok. 6 km² położonym wzdłuż Jeziora Raduńskiego Górnego (na wschód). Kurhany są wstępnie datowane na okres od 1000 p.n.e do 1100 n.e., czyli od epoki brązu do średniowiecza[3].
- Lewino w powiecie wejherowskim
- Przywóz w powiecie wieluńskim – 2 kurhany kultury przeworskiej
- Niedary w powiecie trzebnickim
- Krężnica Jara w województwie lubelskim
- Kurhan w Mieroszynie
Wielka Brytania
- Sutton Hoo – kurhan króla Anglii Wschodniej Raedwalda z VII w.
Europejska część Rosji i Ukraina
- Królewskie kurhany scytyjskie: Towsta Mohyła, Sołocha, Gajmanowa Mogiła, Czertomłyk, Melitopolski oraz Kelermeskie i Uljapskie na Kubaniu.
- Kurhany bosporańskie: Kul-Oba, Bolszaja Bliznica.
- Wielki Ipatowski koło Stawropola – ok. III tys. p.n.e.
- Numer 4, Kutuluk koło Samary w Rosji, XXIV wiek p.n.e.
- Ryżanówka, około 150 km na południe od Kijowa, III wiek p.n.e.
Syberia i Azja Środkowa
- Pazyryk – zespół 5 wielkich kurhanów z pochówkami wodzów plemion scyto-sackich, VI–V wiek p.n.e.
- Noin Uła – nekropola wielmożów Xiongnu, I wiek p.n.e./I wiek.
- Issyk w Kazachstanie w kompleksie sackiej nekropoli królewskiej z VI–III wieku p.n.e.
- Cmentarzysko kurhanowe Berel w dolinie rzeki Buktyrmy w Kazachstanie – III wiek p.n.e. z najsłynniejszym kurhanem nr 11
Państwa bałkańskie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Verginia_WHS.jpg/250px-Verginia_WHS.jpg)
Tereny obecnej Bułgarii, Rumunii, Grecji, Serbii i europejskiej części Turcji (na obszarze dawnej Tracji, Dacji i Mezji)
- Kurhan Aleksandrowski, ok. IV wiek p.n.e. – w grobowcu zachowały się freski ze sceną polowania na dzika.
- grobowiec z Kazanłyku w środkowej Bułgarii.
- Wielki Kurhan z Werginy w Grecji
- Goljama Kosmatka
- Svetica
- Zlatinica
- Kırklareli = bułg. Łozengrad
- Naip i Harekattepe w Tekirdağ
Szwecja
- Håga koło Uppsali, X wiek p.n.e.
Bliski Wschód
- Nemrut Dağı, w kommageńskim kompleksie świątynno-sepulkralnym w południowo-wschodniej Turcji, I wiek p.n.e.
- Karakuş - kurhan w pobliżu Nemrut Dağı
Japonia
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Encyklopedia sztuki starożytnej: Europa, Azja, Afryka, Ameryka. Kazimierz Michałowski (wstęp). Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1975, s. 270–271.
- ↑ Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 83, 84. ISBN 83-85001-89-1.
- ↑ Mariusz Ziółkowski, Henryk Paner , Cmentarzysko kurhanowe Uniradze-Przewóz, tablica informacyjna [dostęp 2020-08-07] .
Bibliografia
- (ros.) Акишев К.А. Курган Иссык, „Искусство”, Москва, 1978 (K.A. Akiszew „Kurhan Issyk”, wyd. Isskustwo, Moskwa, 1978); [1]
- (szw.) Almgren, O. „Kung Björns hög” och andra fornlämningar vid Håga, 1905 (za anglojęzyczną Wikipedią)
- (fr.) Domaradzki M.M. „Pitiros i Thasos. Structures economiques dans la peninsule balkanique aux VII-II siecles avant J.C.”, Opole 2000
- Faridis K., Vergina, Wydawnictwo Rekos Ltd., Thessaloniki-Oreokastro 2006, s. 36 (wydanie polskie w tłum. Barbary Marii Hantel-Galatou), ISBN 960-358-236-0.
- Encyklopedia sztuki starożytnej, praca zbiorowa, WAiF i Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 126, 171, 248, 325, 326, 347-349, 348-349, 386, 425, 431, 462, 534, 575-576, 590-591, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WAiF)
Linki zewnętrzne
- O Kutuluku z „Archeology”, magazynu Amerykańskiego Instytutu Archeologicznego (ang.)
- O Ipatowie z „Archeology (ang.)
- Cmentarzysko Berel. new.hist.asu.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-21)]. (ros.).
- O Ryżanówce (Tutanchamon ukraińskich stepów – Muzeum Archeologiczne w Krakowie). ma.krakow.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-08-26)].
- Przewodnik „Śladami Pierwotnych Kultur: Grodziska – Święte miejsca – Kamienne kręgi – Kurhany”. rkp.w.activ.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-06)]., format PDF.
- Puszcza Białowieska – Kurhany (kwadrat 387C)
- Cmentarzysko kurhanowe w Będkowicach
Media użyte na tej stronie
Logo społeczności Wikimedia. Proszę zauważyć, że w przeciwieństwie do większości logotypów związanych z ruchem Wikimedia, to logo nie jest zarejestrowane jako znak towarowy.
Autor: Stormbringer76, Licencja: CC BY 3.0
Kurhan-kwadrat 387C , Puszcza Białowieska
Autor: Boris Rezvantsev, Licencja: CC BY-SA 4.0
A series of "Scythian graves" was created over several years. Aerial photography was carried out with hexacopter in Kazakhstan and Mongolia.
Autor: Przemysław 'Blueshade' Idzkiewicz, Licencja: CC BY-SA 1.0
Cmentarzysko Jaćwingów w okolicy Suwałk. Na zdjęciu widać największy kurhan na terenie cmentarzyska.
Picture taken by Przemysław 'Blueshade' Idzkiewicz in August 2004
Autor: Jozefsu, Licencja: CC BY-SA 4.0
Eneolithic display, museum Zrenjanin: drawing of a typical kurgan – photograph from wall poster used for this vector based version
(c) English Wikipedia user User:Eebahgum/Identity, CC-BY-SA-3.0
Model of the Sutton Hoo ship-burial 1, England. The placement of the burial chamber is marked white.
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Elswhs (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0
Own photo of Tomb of Vergina (2002)